Αναζητώντας το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης στη ραγδαία εξέλιξη της AI

Η τεχνητή νοημοσύνη αντικαθιστά ολοένα και περισσότερο τους ανθρώπους στην εργασία, με τις τεχνολογικές εταιρείες να πρωτοστατούν στην «καινοτομία» που οδηγεί χιλιάδες εκτός αγοράς. Πρόσφατα, η Amazon ανακοίνωσε σχέδια για την απόλυση έως και 30.000 εργαζομένων. Η εταιρεία δεν έχει εξηγήσει δημόσια το σκεπτικό, ωστόσο ο διευθύνων σύμβουλος Andy Jassy έχει μιλήσει ανοιχτά για το πώς η AI θα αντικαταστήσει μεγάλο μέρος των υπαλλήλων γραφείου στο μέλλον. Τα κεφάλαια που εξοικονομούνται φαίνεται πως θα επενδυθούν στην περαιτέρω ανάπτυξη υποδομών AI.

Και αυτό είναι μόνο η αρχή. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Goldman Sachs, «η καινοτομία που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να εκτοπίσει το 6-7% του εργατικού δυναμικού στις ΗΠΑ αν υιοθετηθεί ευρέως». Μόνο την τελευταία εβδομάδα, πάνω από 53.000 άτομα υπέγραψαν δήλωση ζητώντας «απαγόρευση της ανάπτυξης υπερνοημοσύνης».

Διεθνής ανησυχία και πολιτική αντίσταση

Μια ευρεία συμμαχία γνωστών προσωπικοτήτων – από νομπελίστες επιστήμονες έως κορυφαίους πολιτικούς, συγγραφείς, μέλη της βρετανικής βασιλικής οικογένειας και διάσημους παρουσιαστές – συμφώνησε ότι οι εταιρείες AI αγνοούν κρίσιμες ανησυχίες όπως η «οικονομική απαξίωση και αποδυνάμωση του ανθρώπου». Το αίτημα για απαγόρευση της υπερνοημοσύνης ίσως σηματοδοτεί την έναρξη οργανωμένης πολιτικής αντίστασης στη ραγδαία πρόοδο της AI χωρίς δημοκρατικό έλεγχο.

Οι υπογράφοντες προέρχονται από διαφορετικές χώρες και ιδεολογίες, δείχνοντας μια σπάνια συναίνεση για την ανάγκη δημοκρατικής εποπτείας στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Το ερώτημα παραμένει: μπορεί αυτή η προσπάθεια να οργανωθεί έγκαιρα ώστε να επηρεάσει τις αποφάσεις πριν αυτές ληφθούν σε διοικητικά συμβούλια στη Silicon Valley ή σε κυβερνητικά παρασκήνια;

Κίνδυνοι για τις ελευθερίες και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια

Ωστόσο, το διακύβευμα δεν είναι μόνο οι θέσεις εργασίας. Η σχετική δήλωση αναφέρεται σε «απώλειες ελευθερίας, πολιτικών δικαιωμάτων, αξιοπρέπειας… ακόμη και στην πιθανότητα ανθρώπινης εξαφάνισης».

Αυτή η ανησυχία αντανακλά έναν βαθύτερο φόβο απέναντι στον σχεδόν θρησκευτικό ζήλο των υποστηρικτών της AI, που θεωρούν την υπερνοημοσύνη αναπόφευκτη εξέλιξη υπό τον έλεγχο μιας στενής ελίτ τεχνοκρατών.

Το θέμα αυτό εξετάστηκε διεξοδικά στη σειρά «Captured» του Coda, διαθέσιμη σε podcast στο Audible και ως άρθρα στην ιστοσελίδα τους. Εκεί παρουσιάζεται το μέλλον που οραματίζεται η τεχνολογική ελίτ για την κοινωνία.

Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο ειδικός δεδομένων Christopher Wylie, γνωστός ως whistleblower της Cambridge Analytica, συνομίλησε με τον Σουηδό φιλόσοφο Nick Bostrom, συγγραφέα του βιβλίου «Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies».

Το 2014 ο Bostrom προέβλεψε πως μια ανεξέλεγκτη τεχνητή υπερνοημοσύνη θα μπορούσε να κυριαρχήσει στον κόσμο μας. Δέκα χρόνια μετά, οι φόβοι του έχουν γίνει πιο επίκαιροι από ποτέ, καθώς οι εταιρείες AI επιταχύνουν προς τη δημιουργία Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης με ελάχιστη εποπτεία.

Η επερχόμενη αλλαγή παραδείγματος σύμφωνα με τον Bostrom

Αυτό που εντυπωσίασε περισσότερο τον Wylie ήταν η πεποίθηση του Bostrom πως βρισκόμαστε στο χείλος μιας τεράστιας κοινωνικής αλλαγής. Θεωρεί μη ρεαλιστική την άποψη ότι ο πολιτισμός θα συνεχίσει αμετάβλητος. Όσο περισσότερο εξετάζουμε το μέλλον – ακόμα και σε σχετικά σύντομο ορίζοντα – τόσο πιο κοντά βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: είτε θα εξαφανιστούμε ή θα βρεθούμε σε μια εντελώς νέα ουτοπική κατάσταση. Ο ίδιος παρομοιάζει την ανθρώπινη κατάσταση με μια μπάλα που ισορροπεί πάνω σε μια λεπτή δοκό – κάποια στιγμή θα πέσει, αλλά κανείς δεν ξέρει προς ποια κατεύθυνση.

Όταν ο Wylie ρώτησε αν οι άνθρωποι κινδυνεύουν να γίνουν περιττοί είτε στην ουτοπία είτε στη δυστοπία που περιγράφει η υπερνοημοσύνη, ο Bostrom απάντησε πως ναι – τουλάχιστον όσον αφορά τη χρηστική αξία. Οι μηχανές και τα ρομπότ θα μπορούν να επιτελούν κάθε πρακτική εργασία καλύτερα από τους ανθρώπους.

Αυτό όμως εγείρει βαθιά ερωτήματα για το νόημα της ζωής: αν όλα γίνονται αυτόματα, τι απομένει να κάνει ο άνθρωπος; Ποιος είναι ο σκοπός της ύπαρξής μας;

Η ανάγκη για αρμονική συνύπαρξη ανθρώπων και AI

Ο Bostrom τονίζει ότι πρέπει να φανταστούμε ένα μέλλον όπου άνθρωποι, ζώα και διαφορετικές μορφές AI θα συνυπάρχουν αρμονικά. Όσο για το κατά πόσο εμπιστεύεται τους ηγέτες της Silicon Valley, απαντά πως δεν εμπιστεύεται κανέναν απόλυτα – ούτε καν τους ίδιους τους ανθρώπους. Αν κάποιος εξωγήινος παρατηρούσε τον πλανήτη μας, λέει σκωπτικά, θα έβλεπε «ανθρωποειδή να κατασκευάζουν μηχανές που δεν καταλαβαίνουν πλήρως», μια εικόνα σχεδόν κωμική από μακριά.

Ο Bostrom επισημαίνει ότι αν αναπτύξουμε υπερνοημοσύνη, όλοι οι άνθρωποι θα εκτεθούν στους κινδύνους της – ακόμη κι αν δεν έχουν καμία σχέση με τη νέα τεχνολογία. Συνεπώς θεωρεί δίκαιο να μοιραστούν όλοι τα πιθανά οφέλη. Επιφυλάσσεται όμως για τη λογική του open source: όταν μοντέλα όπως αυτά της Meta γίνουν τόσο ισχυρά ώστε να βοηθούν στην ανάπτυξη όπλων μαζικής καταστροφής, τότε το άνοιγμα των μοντέλων μπορεί να οδηγήσει σε δημοκρατικοποίηση της καταστροφής.

Dilemma: Ανοιχτή πρόσβαση ή συγκέντρωση εξουσίας;

Από την άλλη πλευρά, συγκεντρώνοντας τη δύναμη στα χέρια λίγων εταιρειών ή κυβερνήσεων αυξάνεται ο κίνδυνος κατάχρησης εις βάρος πολιτών ή κοινωνικών ομάδων. Ο Bostrom σημειώνει πως αν πολλοί ανταγωνιστές προσπαθούν ταυτόχρονα να φτάσουν πρώτοι στην υπερνοημοσύνη χωρίς επαρκή χρόνο για ασφάλεια και δοκιμές, πάντα κάποιος θα είναι πρόθυμος να παρακάμψει τα όρια – αυξάνοντας έτσι τους κινδύνους.

Ο ίδιος έχει συνομιλήσει πολλές φορές με επιφανείς προσωπικότητες όπως οι Sam Altman, Elon Musk, αλλά και άλλους επικεφαλής τεχνολογικών κολοσσών σχετικά με τους κινδύνους μακροπρόθεσμα. Εντυπωσιάζεται που αρκετοί ερευνητές AI ασχολούνται σοβαρά εδώ και χρόνια με θέματα όπως η ευθυγράμμιση της τεχνητής νοημοσύνης και οι συνέπειές της – κάτι σπάνιο για τον χώρο της τεχνολογίας γενικότερα.

Tι φέρνει το μέλλον;

Παρά ταύτα, μέχρι σήμερα τα οφέλη των τρεχουσών τεχνολογιών AI είναι κυρίως θετικά – από μηχανές αναζήτησης μέχρι φίλτρα spam και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα που βοηθούν στην επίλυση προβλημάτων ή στον προγραμματισμό. Ο Bostrom πιστεύει πως αυτά τα οφέλη πιθανότατα θα συνεχιστούν μέχρι το σημείο όπου η κατάσταση θα γίνει αμφίρροπη: είτε μια ουτοπία είτε μια υπαρξιακή καταστροφή.

Πηγή: codastory.com