Η “ηλεκτρική καρέκλα” του Προεδρικού Γραφείου και οι πέντε υποψήφιοι-“Ο διάδοχος καθορίζει το μέλλον Ζελένσκι”

Σε μια Ουκρανία που εξακολουθεί να ζει σε κατάσταση πολέμου, πολιτικής ρευστότητας και βαθιάς εξάρτησης από τις ισορροπίες Δύσης–ΗΠΑ, η καθυστέρηση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι να ορίσει νέο επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου δεν είναι απλώς μια γραφειοκρατική εκκρεμότητα. Είναι το σύμπτωμα ενός εντεινόμενου αγώνα εξουσίας, ενός περίπλοκου παζλ από αντιμαχόμενα κέντρα επιρροής, στρατηγικές φιλοδοξίες, φόβους πολιτικής φθοράς και υπόγειες συμμαχίες που ενεργοποιήθηκαν με την πτώση του Αντρίι Γερμάκ υπό το βάρος του σκανδάλου Μίντιτς. Η χώρα φαίνεται να έχει μπει σε μια ενδιάμεση ζώνη: η παλιά ισορροπία έχει καταρρεύσει, η νέα δεν έχει διαμορφωθεί, και ο Ζελένσκι βρίσκεται αντιμέτωπος με το πιο δύσκολο δίλημμα της θητείας του – πώς θα διασώσει τον έλεγχο του πολιτικού παιγνίου χωρίς να πυροδοτήσει ένα νέο κύμα κρίσης.

Σπύρος Σιδέρης

Η εικόνα της «αναμονής» μπορεί να μοιάζει με απλή διστακτικότητα, όμως, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, πρόκειται για κάτι πολύ βαθύτερο: έναν αγώνα για την επαναχάραξη ολόκληρης της αρχιτεκτονικής εξουσίας στην Ουκρανία.

Το κενό του Γερμάκ και ο φόβος της «τοξικής θέσης»

Η απομάκρυνση του Αντρίι Γερμάκ από το Προεδρικό Γραφείο δεν άφησε απλώς μια κενή θέση∙ άφησε ένα κενό ισχύος. Ο Γερμάκ υπήρξε για χρόνια ο άνθρωπος που συγκέντρωνε στα χέρια του τις πιο κρίσιμες αρμοδιότητες – από τις διαπραγματεύσεις με ξένους ηγέτες μέχρι την εποπτεία των υπηρεσιών ασφαλείας. Η πτώση του, αποτέλεσμα της υπόθεσης Μίντιτς, άγγιξε ευθέως την αξιοπιστία του προεδρικού συστήματος που είχε οικοδομήσει ο Ζελένσκι.

Και τώρα κανείς δεν φαίνεται να βιάζεται να καθίσει σε αυτή την καρέκλα. Όπως σχολιάζουν πολιτικοί αναλυτές στο Κίεβο, η θέση θεωρείται πλέον «τοξική», ένα αξίωμα που μπορεί να εκτοξεύσει κάποιον στην κορυφή — ή να τον εξαφανίσει πολιτικά. Κανείς από τους πιθανούς διαδόχους δεν θέλει να γίνει το επόμενο θύμα ενός σκανδάλου που θα τινάξει τη σταδιοδρομία του στον αέρα. Μια αίσθηση φόβου πλανάται πάνω από το προεδρικό μέγαρο: το σκάνδαλο Μίντιτς λειτούργησε σαν προειδοποιητικό χτύπημα ότι κανείς δεν είναι άτρωτος.

Οι πέντε υποψήφιοι που δεν «κλειδώνουν»

Ο Ζελένσκι παραδέχθηκε δημόσια ότι έχει εξετάσει πέντε πρόσωπα: τον υπουργό Άμυνας Ντένις Σμιγκάλ, τον επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών Κίριλο Μπουντάνοφ, τον αναπληρωτή ΥΠΕΞ Σεργκέι Κισλίτσα, τον αναπληρωτή επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου Πάβλο Πάλιτσα και τον πρώτο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Μιχαΐλο Φεντόροφ.

Κανείς όμως δεν έχει «κλειδώσει». Και αυτό όχι μόνο γιατί κάποιοι από αυτούς έχουν στενή εξειδίκευση, αλλά και επειδή η μετακίνησή τους θα άφηνε άλλα επικίνδυνα κενά. Η ουκρανική διοίκηση μοιάζει σήμερα με ένα οικοδόμημα όπου κάθε πέτρα στηρίζει μια άλλη. Αν τραβηχτεί μία λάθος, μπορεί να καταρρεύσει το σύνολο. Το Προεδρικό Γραφείο δεν είναι απλώς ένας ακόμη θεσμός∙ είναι ο κόμβος όπου διασταυρώνονται πολιτικά, στρατιωτικά και διεθνή συμφέροντα.

Το παρασκήνιο: αντιζελενσκικές συμμαχίες και υπόγειοι πόλεμοι

Ο χρόνος που καθυστερεί ο Ζελένσκι δεν είναι κενός. Στο παρασκήνιο, σύμφωνα με πηγές στο Κίεβο, κινείται μια πολύχρωμη, αντιζελενσκική συμμαχία, που ενώνει μη κυβερνητικές δομές δυτικής χρηματοδότησης, επιχειρηματικά και πολιτικά κέντρα που έχασαν την εύνοια του Προεδρικού Γραφείου, πρόσωπα όπως ο Πέτρο Ποροσένκο και ο Ιχόρ Κολομοΐσκι, καθώς και στελέχη των υπηρεσιών κατά της διαφθοράς όπως η NABU και η SAP.

Ο στόχος αυτής της άτυπης συμμαχίας δεν ήταν μόνο η πτώση του Γερμάκ∙ όπως έχουμε γράψει ξανά, ήταν η αποδυνάμωση του ίδιου του Ζελένσκι και η σταδιακή αποσύνδεση του ουκρανικού πολιτικού συστήματος από τον σφιχτό έλεγχο του Προεδρικού Γραφείου.

Με την υποχώρηση της ισχύος του Προεδρικού Γραφείου, η ισορροπία δυνάμεων μετακινήθηκε απότομα. Τώρα, το δίλημμα είναι απλό και ταυτόχρονα εκρηκτικό:
ο Ζελένσκι θα παλέψει να ανακτήσει τον έλεγχο ή θα παραμείνει ένας πρόεδρος περιορισμένων αρμοδιοτήτων;

Πάλιτσα και Μπουντάνοφ: δύο ονόματα, δύο διαφορετικές εκδοχές εξουσίας

Ανάμεσα στους υποψηφίους υπάρχουν δύο που αλλάζουν εντελώς το σενάριο: ο Πάβλο Πάλιτσα και ο Κίριλο Μπουντάνοφ.

Ο Πάλιτσα θεωρείται στενός άνθρωπος του Γερμάκ. Αν διοριστεί, το Προεδρικό Γραφείο θα επιχειρήσει μία επιστροφή στην παλιά του δύναμη, ο Ζελένσκι θα ξαναβρεί έναν μοχλό ελέγχου, και οι υπηρεσίες ασφαλείας θα επιστρέψουν υπό ισχυρή προεδρική επιρροή. Στην πράξη, θα πρόκειται για μια προσπάθεια να “γυρίσει το ρολόι πίσω”, να αποκατασταθεί η επικέντρωση της εξουσίας γύρω από το Γραφείο. Ωστόσο το τίμημα θα είναι μεγάλο: η «αντισυμμαχία» θα ξαναβάλει μπρος τον μηχανισμό πίεσης μέσω της NABU και της SAP, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν νέο κύκλο πολιτικών διώξεων και αποκαλύψεων.

Αντίθετα, η τοποθέτηση του Κίριλο Μπουντάνοφ θα άνοιγε μια εντελώς νέα εποχή. Κατά φίλους «ατρόμητος», κατά εχθρούς «επικίνδυνος», ο Μπουντάνοφ είναι ένας παίκτης με αυτόνομη ισχύ, διεθνή δικτύωση και προσωπική δημοφιλία που, σε κάποιες μετρήσεις, ξεπερνά εκείνη του Ζελένσκι. Αν μπει επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου, ο μηχανισμός εξουσίας θα ανασυγκροτηθεί γύρω από εκείνον, η σκληρή γραμμή θα επιστρέψει και ο Ζελένσκι μπορεί να δει τον εαυτό του να υποβαθμίζεται σε ένα είδος «πολιτικού διακοσμητικού στοιχείου».

Θα δεχθεί ο πρόεδρος να ορίσει έναν πιθανό διάδοχό του στο κέντρο του συστήματος; Πολύ δύσκολα. Κι αυτό εξηγεί γιατί το όνομα του Μπουντάνοφ κινείται στο όριο μεταξύ πραγματικής επιλογής και πολιτικού φόβητρου.

Ο Ζελένσκι μεταξύ φόβου και φιλοδοξίας

Ο Ζελένσκι βρίσκεται στο πιο περίπλοκο σταυροδρόμι της καριέρας του. Μπροστά του έχει δύο επιλογές:

Να αποδεχθεί ότι το προεδρικό υπερσύστημα που έχτισε έχει τελειώσει, αφήνοντας το κοινοβούλιο και την κυβέρνηση να διαχειριστούν την εσωτερική πολιτική, ενώ ο ίδιος επικεντρώνεται στη διπλωματία και στον πόλεμο. Ή να επιχειρήσει επιστροφή ισχύος, διορίζοντας έναν άνθρωπο που μπορεί να επαναφέρει τον έλεγχο – αλλά με τεράστιο ρίσκο, καθώς οποιαδήποτε λάθος κίνηση μπορεί να πυροδοτήσει νέα σύγκρουση με τα κέντρα κατά της διαφθοράς και τους διεθνείς παίκτες.

Και σε αυτό ακριβώς το δίλημμα κρύβεται η αιτία της καθυστέρησης:
όποιος καθίσει στην καρέκλα του Γερμάκ θα καθορίσει το μέλλον του ίδιου του Ζελένσκι.

Η «σιωπηλή» Βερχόβνα Ράντα και η πραγματική απειλή

Παρά την επίφαση ηρεμίας, στο κοινοβούλιο βράζουν υπόγειες διεργασίες. Χωρίς τον έλεγχο που εξασφάλιζε ο Γερμάκ μέσω των υπηρεσιών ασφαλείας, η πειθαρχία της κυβερνητικής παράταξης χαλαρώνει. Οι βουλευτές αρχίζουν να αποκτούν μεγαλύτερη αυτονομία, οι εσωτερικές «ομάδες επιρροής» δυναμώνουν και η σταθερότητα της κυβερνητικής πλειοψηφίας γίνεται ευάλωτη.

Αν ο Ζελένσκι δεν κλείσει σύντομα την τρύπα εξουσίας στο Προεδρικό Γραφείο, η Βερχόβνα Ράντα (Βουλή) μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο ανοιχτής αναμέτρησης, που θα δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις αποφάσεις της εκτελεστικής εξουσίας. Η καθυστέρηση στο διορισμό επικεφαλής δεν είναι απλώς «θεσμική εκκρεμότητα»∙ είναι το κλειδί για το αν η πλειοψηφία θα παραμείνει ελεγχόμενη ή θα γίνει απρόβλεπτη.

Το βλέμμα στις ΗΠΑ και η αγωνία της επόμενης μέρας

Η Ουκρανία βρίσκεται εν αναμονή και των κινήσεων του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος πιέζει για τερματισμό του πολέμου. Αν ο Τραμπ παραμείνει στους σκληρούς του όρους και ο Ζελένσκι αρνηθεί, το πολιτικό σκηνικό μπορεί να εκραγεί. Αν υπάρξει συμφωνία και επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός, τότε ανοίγει ο δρόμος για εκλογές – και άρα η μάχη για το Προεδρικό Γραφείο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς όποιος ελέγχει τον μηχανισμό του, θα επηρεάσει καθοριστικά την επόμενη προεκλογική φάση.