Θρίλερ στην Ουκρανία με την Energoatom: Σε κλοιό σκανδάλου ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι-Πού μπορεί να οδηγήσει

Η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη πολιτικο-θεσμική δοκιμασία από την έναρξη του πολέμου. Το σκάνδαλο διαφθοράς στην κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Energoatom, με επίκεντρο τον επί χρόνια στενό συνεργάτη του Ουκρανού προέδρου, Τιμούρ Μίντιτς, αποκαλύπτει ένα βαθύτερο ρήγμα στην εξουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η υπόθεση, που διερευνάται από το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς της Ουκρανίας (NABU), έχει μετατραπεί σε πολιτικό θρίλερ με ευρύτερες γεωπολιτικές αποχρώσεις. Οι χτεσινοί έλεγχοι της υπηρεσίας σε πρόσωπα του περιβάλλοντος Ζελένσκι και οι 1.000 ώρες ηχογραφήσεων που επικαλείται η έρευνα εντείνουν την αβεβαιότητα, ενισχύοντας την αίσθηση πως ο πρόεδρος βρίσκεται πλέον ενώπιον μιας δυνητικής κρίσης νομιμοποίησης.

Σπύρος Σιδέρης

Στην καρδιά του σκανδάλου δεν βρίσκεται απλώς η πιθανή εμπλοκή μεμονωμένων προσώπων, αλλά η σύγκρουση δύο μηχανισμών εξουσίας: του προεδρικού περιβάλλοντος και της νέας, ευρωπαϊκά υποστηριζόμενης «αντιζελένσκης συμμαχίας» που επιχειρεί να ανακτήσει τον έλεγχο των θεσμών.

Η δημόσια αποστασιοποίηση και η δύσκολη πραγματικότητα

Στο χτεσινοβραδινό του διάγγελμα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναφέρθηκε για πρώτη φορά ρητά στο σκάνδαλο, υπογραμμίζοντας ότι «όλες οι ενέργειες κατά της διαφθοράς είναι κρίσιμες» και ότι «όποιος συμμετείχε σε παράνομες πρακτικές στην Energoatom πρέπει να τιμωρηθεί».

Η φράση αυτή ερμηνεύτηκε από πολλούς ως μια προσπάθεια δημόσιας αποστασιοποίησης από τους κατηγορούμενους — και κυρίως από τον άνθρωπο που για χρόνια αποτελούσε έναν από τους πιο έμπιστους συνεργάτες του: τον Τιμούρ Μίντιτς, ο οποίος έχει ήδη εγκαταλείψει τη χώρα.

Ωστόσο, η απόσταση αυτή είναι πιο δύσκολο να διατηρηθεί απ’ όσο δείχνει. Η αντιπολίτευση υποστηρίζει πως ο Μίντιτς διαχειριζόταν «σχήματα» όχι μόνο με την ανοχή, αλλά και προς όφελος του προεδρικού κύκλου. Παράλληλα, η παρουσία άλλων εμπλεκομένων —μεταξύ των οποίων ο σημερινός υπουργός Δικαιοσύνης Γκέρμαν Γκαλουσένκο και πρώην στελέχη της Energoatom— αυξάνει τον κίνδυνο αποκαλύψεων, ειδικά αν κάποιοι από αυτούς αρχίσουν να συνεργάζονται με τους ερευνητές.

Οι “ταινίες Μίντιτς” και οι 1.000 ώρες καταγραφών

Η ανακοίνωση του NABU ότι έχει στη διάθεσή του 1.000 ώρες ηχογραφήσεων έχει αναστατώσει την πολιτική σκηνή. Στο Κίεβο αναβιώνει η συζήτηση για τις περιβόητες «ταινίες Μίντιτς», στις οποίες —σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες αλλά επίμονες φήμες— ακούγεται και η φωνή του Ζελένσκι. Αν και δεν υπάρχει καμία επίσημη επιβεβαίωση, το γεγονός ότι το θέμα επανέρχεται σε μια τόσο κρίσιμη συγκυρία προσδίδει νέο δραματικό βάρος στην υπόθεση.

Η αναβίωση της «συμμαχίας εναντίον του Ζελένσκι»

Από την άνοιξη, μια άτυπη συμμαχία θεσμικών και πολιτικών δυνάμεων έχει αναδυθεί απέναντι στον Ζελένσκι. Σε αυτή συμμετέχουν πρόσωπα και οργανισμοί που παραδοσιακά συνδέονταν με το αμερικανικό Δημοκρατικό Κόμμα, όπως στελέχη του NABU, της Ειδικής Εισαγγελίας Καταπολέμησης της Διαφθοράς (SAPO) και ΜΚΟ όπως αυτή του Βιτάλι Σαμπουνίν. Στο πολιτικό επίπεδο, η συμμαχία φέρεται να περιλαμβάνει τον πρώην πρόεδρο Πέτρο Ποροσένκο, τον δήμαρχο Βιτάλι Κλίτσκο, καθώς και επιχειρηματικούς κύκλους συνδεδεμένους με τον εκδότη Τόμας Φιάλα.

Η αλλαγή εξουσίας στις ΗΠΑ και η επικράτηση του Ντόναλντ Τραμπ άφησαν τις δομές αυτές χωρίς την παραδοσιακή στήριξή τους, γεγονός που τις ώθησε να αναζητήσουν νέο προστάτη: την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία πλέον χρηματοδοτεί το μεγαλύτερο μέρος της ουκρανικής οικονομικής στήριξης. Έτσι, το NABU και η SAPO έχουν εν μέρει μετατραπεί σε εργαλεία ευρωπαϊκής πίεσης για τον έλεγχο της ουκρανικής κυβερνητικής λειτουργίας.

Η ανοιχτή σύγκρουση δεν άργησε. Η κυβέρνηση Ζελένσκι επιχείρησε με νομοθετικές πρωτοβουλίες να περιορίσει τις αρμοδιότητες των δύο οργανισμών, όμως βρέθηκε αντιμέτωπη με σπάνιας σφοδρότητας αντίδραση από τις Βρυξέλλες, αναγκάζοντας τη Βουλή να αναιρέσει τις αλλαγές. Η ήττα αυτή κλόνισε τη συνοχή της προεδρικής εξουσίας και ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση της «συμμαχίας εναντίον του Ζελένσκι».

Το εργαλείο Χριστένκο και ο δισταγμός της Προεδρίας

Η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU) προσπαθεί να απαντήσει, αξιοποιώντας ως βασικό «όπλο» τον βουλευτή Φέντορ Χριστένκο, ο οποίος επεστράφη μυστηριωδώς από το Ντουμπάι για να αντιμετωπίσει κατηγορίες περί συνεργασίας με ρωσικές υπηρεσίες. Ο Χριστένκο, γνωρίζοντας προσωπικά στελέχη του NABU και της SAPO, θεωρείται ότι μπορεί να πιεστεί να καταθέσει πως οι έρευνες σε βάρος του περιβάλλοντος Ζελένσκι έγιναν «κατά παραγγελία» της Μόσχας.

Παρά ταύτα, ο πρόεδρος δεν έχει ακόμη δώσει εντολή για μια τέτοια κλιμάκωση. Στην Μπανκόβα (το προεδρικό γραφείο) φοβούνται ότι ένα μέτωπο σύγκρουσης με τα θεσμικά όργανα κατά της διαφθοράς θα προκαλέσει νέα ευρωπαϊκή αντίδραση και θα ενισχύσει τη δυσπιστία προς την ουκρανική κυβέρνηση.

Το πολιτικό δίλημμα του προέδρου

Οι επιλογές του Ζελένσκι είναι πλέον δύο:

• Να αντεπιτεθεί, ενεργοποιώντας το σχέδιο απαξίωσης του NABU και της SAPO και δείχνοντας ότι διατηρεί τον έλεγχο.
• Να μην προχωρήσει, επιτρέποντας στη συμμαχία να ενισχύσει την πίεση και στέλνοντας άθελά του το μήνυμα ότι η προεδρική εξουσία βρίσκεται σε φάση αποδυνάμωσης.

Το δεύτερο ενδεχόμενο θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία της παράταξής του, να στρέψει κυβερνητικούς αξιωματούχους προς άλλες εστίες ισχύος και να ενθαρρύνει περαιτέρω διώξεις κατά κορυφαίων στελεχών της κυβέρνησης — όπως του Αντρίι Γιεμάκ ή της αντιπροέδρου της κυβέρνησης Γιούλια Σβιριντένκο.

Το τέλος της ανοχής;

Ο τελικός στόχος της «συμμαχίας εναντίον του Ζελένσκι» φαίνεται να είναι η αποδυνάμωση ή και ο περιορισμός της πραγματικής εξουσίας του προέδρου μέσω πίεσης για σχηματισμό κυβέρνησης «εθνικής ενότητας» ή αντικατάσταση της Σβιριντένκο από τον υπουργό Ψηφιακού Μετασχηματισμού Μιχαΐλο Φεντόροφ, πρόσωπο πιο φιλικό προς τις ευρωπαϊκές δομές.

Οι σημερινές εξελίξεις γύρω από τον Τιμούρ Μίντιτς και την Energoatom αποτελούν ίσως το πιο σοβαρό επεισόδιο σε αυτή τη μακρά σύγκρουση. Το επόμενο διάστημα θα κρίνει όχι μόνο την τύχη του σκανδάλου, αλλά και τον βαθμό στον οποίο ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα διατηρήσει τον έλεγχο της χώρας — ή αν η Ουκρανία θα εισέλθει σε μια νέα εποχή θεσμικής αστάθειας.