Γάζα/Πώς φθάσαμε στην εύθραυστη εκεχειρία-Η μεγάλη στροφή Τραμπ: Από “άνθρωπος της σύγκρουσης”, εγγυητής διαπραγματεύσεων

Σε μια από τις πιο απρόσμενες ανατροπές της διετούς αιματοχυσίας στη Γάζα, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε τα ξημερώματα της Πέμπτης, μέσω Καΐρου, την επίτευξη συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς. Το Ισραήλ τις πρώτες πρωινές ώρες της Παρασκευής -μετά τις ανακοινώσεις της Χαμάς- για το τέλος του πολέμου ενέκρινε επίσης τη συμφωνία. Πίσω από τη θεαματική αυτή εξέλιξη βρίσκεται, όπως όλα δείχνουν, η προσωπική πίεση του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε μια στροφή που ξάφνιασε συμμάχους και αντιπάλους. Ο μέχρι πρότινος αδιάλλακτος υποστηρικτής του Τελ Αβίβ εμφανίζεται τώρα ως «μεσολαβητής ειρήνης», επιδιώκοντας, κατά τους περισσότερους αναλυτές, όχι μόνο να σβήσει την πολιτική φωτιά που ο ίδιος άναψε, αλλά και να ανακτήσει το προφίλ του «ηγέτη που φέρνει λύσεις» — με το βλέμμα στραμμένο τόσο στο διεθνές στερέωμα όσο και στις επικείμενες αμερικανικές εκλογές.

Σπύρος Σιδέρης

Η αιφνίδια μεταστροφή του Τραμπ δεν σηματοδοτεί, σύμφωνα με τους περισσότερους ειδικούς, μια ουσιαστική αλλαγή στην πάγια αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ. Αντίθετα, αντανακλά τη συσσώρευση πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών πιέσεων που έχουν οδηγήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια αναγκαστική αναθεώρηση της στρατηγικής τους.

Η Ουάσινγκτον βρέθηκε αντιμέτωπη με το ανθρώπινο κόστος του πολέμου, την απομόνωση του Ισραήλ στη διεθνή σκηνή και τη ραγδαία άνοδο του παγκόσμιου κύματος αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η υπερδύναμη δεν μπορούσε να αγνοήσει το κύμα αναγνωρίσεων του παλαιστινιακού κράτους και τη βαθιά μεταστροφή της κοινής γνώμης στη Δύση, ακόμη και στις ίδιες τις ΗΠΑ.

Από τη συμμαχία στο φρένο

Όπως σημειώνει ο Μοχσέν Σάλεχ, διευθυντής του Κέντρου Ελ-Ζαϊτούν για Μελέτες και Συμβουλευτική, ο Τραμπ υπήρξε «συνένοχος» και όχι απλός παρατηρητής της ισραηλινής εκστρατείας: «Εξασφάλισε πολιτική και διπλωματική κάλυψη στο Ισραήλ, μπλόκαρε με αλλεπάλληλα βέτο τις αποφάσεις του ΟΗΕ για κατάπαυση του πυρός και υποστήριξε την ιδέα της “τελικής νίκης” κατά της Χαμάς». Όμως, προσθέτει, ότι «η αδυναμία του ισραηλινού στρατού να επιτύχει στρατιωτικό αποτέλεσμα, παρά τη συντριπτική υπεροπλία του, ανάγκασε την Ουάσινγκτον να αλλάξει τακτική».

Την ίδια άποψη συμμερίζονται κι άλλοι αναλυτές οι οποίοι θυμίζουν ότι μέχρι και τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο Τραμπ παρέμενε ο πλέον σθεναρός υπερασπιστής του Νετανιάχου. Όταν, όμως, ο ισραηλινός στρατός απέτυχε να καταλάβει τη Γάζα ή να εξουδετερώσει τη Χαμάς, ο Τραμπ αντιλήφθηκε ότι είχε επενδύσει σε μια χαμένη στρατηγική. Το αποτέλεσμα ήταν μια τακτική αναδίπλωση, η οποία, υπό το βάρος της διεθνούς κατακραυγής, μετατράπηκε σε διπλωματική πρωτοβουλία.

Η Ουάσινγκτον δεν μπορούσε πλέον να υπομείνει το κόστος της ταύτισής της με μια πολιτική γενοκτονίας. Η απομόνωση του Ισραήλ και η μετατροπή των ΗΠΑ σε διπλωματικό στόχο εντός διεθνών οργανισμών, όπου οι δύο χώρες υποστηρίζονταν πλέον από μόλις τέσσερα κράτη, δημιούργησε ασφυκτική πίεση στην κυβέρνηση Τραμπ.

Προσωπική φιλοδοξία ή νέα στρατηγική;

Πέρα από τις γεωπολιτικές σκοπιμότητες, οι ειδικοί συμφωνούν ότι ο Τραμπ κινείται και από προσωπικά κίνητρα. Ο ίδιος έχει διαμηνύσει πως σκοπεύει να επισκεφθεί τη Μέση Ανατολή για να παραστεί στην τελετή υπογραφής της συμφωνίας, προβάλλοντας την εικόνα ενός «νέου Άνουαρ Σαντάτ» ή «Ρόναλντ Ρέιγκαν της ειρήνης». Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει να καταγραφεί ως ο ηγέτης που σταμάτησε τη σφαγή στη Γάζα και να κεφαλαιοποιήσει το επίτευγμα αυτό πολιτικά, ακόμη και μέσω μιας πιθανής υποψηφιότητας για το Νόμπελ Ειρήνης.

Σύμφωνα με αναλυτές ο Τραμπ επιχειρεί μια θεαματική επαναφορά στο διεθνές σκηνικό, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως “άνθρωπο της ειρήνης” σε μια στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χάσει το ηθικό τους πλεονέκτημα. Η απονομή του Νόμπελ Ειρήνης προσεχώς, λειτουργεί, ως καταλύτης στην προσπάθεια του Λευκού Οίκου να «διασώσει την εικόνα του».

Η διεθνής πίεση και ο «σεισμός αναγνωρίσεων»

Η αλλαγή στάσης δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τις τεκτονικές μεταβολές που σημειώθηκαν το τελευταίο εξάμηνο. Το παγκόσμιο περιβάλλον έχει αλλάξει ριζικά καθώς σήμερα 156 χώρες, δηλαδή το 81% των κρατών-μελών του ΟΗΕ, αναγνωρίζουν την Παλαιστίνη — αριθμός ρεκόρ που περιλαμβάνει ακόμη και χώρες του δυτικού στρατοπέδου.

Ταυτόχρονα, στις μεγάλες δυτικές πόλεις, τεράστια κύματα διαδηλώσεων ζητούν τον τερματισμό της «ισραηλινής γενοκτονίας», ενώ στα αμερικανικά πανεπιστήμια ένα νέο κύμα αντιπολεμικού ακτιβισμού πιέζει τα κόμματα εξουσίας. Έτσι οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγκάστηκαν να αφουγκραστούν ένα πρωτοφανές ρεύμα κοινής γνώμης που καταδικάζει την πολιτική τους.

Παράλληλα, η απομόνωση του Ισραήλ λαμβάνει και νομική διάσταση. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει ανοίξει φακέλους για εγκλήματα πολέμου, ενώ κορυφαίοι αξιωματούχοι του Τελ Αβίβ φέρονται να αντιμετωπίζουν εντάλματα διεθνούς δίωξης. «Η εικόνα της χώρας που αυτοπαρουσιαζόταν ως προπύργιο δημοκρατίας στην περιοχή έχει καταρρεύσει», σημειώνει ο Αταούνε.

Η αραβο-ισλαμική πίεση και η νέα εξίσωση

Η διπλωματική κινητοποίηση των αραβικών και μουσουλμανικών χωρών υπήρξε καθοριστική. Από το Κατάρ και την Τουρκία έως την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ακόμη και την Ινδονησία, διαμορφώθηκε ένα σπάνιο μέτωπο πίεσης που έθεσε τις ΗΠΑ προ του διλήμματος: είτε συναινεί σε εκεχειρία είτε ρισκάρει πλήρη απώλεια επιρροής στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με αναλυτές η Ουάσινγκτον κατανόησε ότι η συνέχιση του πολέμου θα οδηγούσε σε κατάρρευση των περιφερειακών ισορροπιών, κάτι που θα άνοιγε χώρο σε ανταγωνιστές, όπως η Κίνα και η Ρωσία. Έτσι, ο Τραμπ επέλεξε την πολιτική αποσυμπίεση, παρουσιάζοντάς την ως δική του επιτυχία.

Ο ρόλος της παλαιστινιακής αντοχής

Κοινή παραδοχή όλων των αναλυτών είναι ότι η αντοχή του παλαιστινιακού λαού και η ανθεκτικότητα της Χαμάς αποτέλεσαν κρίσιμο παράγοντα που ανάγκασε το Ισραήλ σε επαναπροσδιορισμό. Η αποτυχία να επιβληθεί διά της βίας και η ανικανότητα επίτευξης των στρατιωτικών στόχων —όπως ο αναγκαστικός εκτοπισμός ή η απελευθέρωση αιχμαλώτων— δημιούργησαν νέα ισορροπία τρόμου».

Η συμφωνία, ωστόσο, παραμένει εύθραυστη. Ο Τραμπ εμφανίζεται ως εγγυητής, αλλά η αξιοπιστία του δοκιμάζεται. Η προηγούμενη απόπειρα εκεχειρίας, τον Ιανουάριο, κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες, όταν το Ισραήλ παραβίασε τους όρους και επανέφερε τον αποκλεισμό. Οι περισσότεροι αναλυτές επισημαίνουν ότι χωρίς αραβικές και ισλαμικές εγγυήσεις, η νέα συμφωνία κινδυνεύει να έχει την ίδια μοίρα.

Το πολιτικό μέλλον της Γάζας

Η εκεχειρία που τέθηκε σε ισχύ αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για πολιτικές διαπραγματεύσεις σχετικά με το μέλλον της Γάζας, τη συγκρότηση κυβέρνησης εθνικής ενότητας, αλλά και το ζήτημα του αφοπλισμού της αντίστασης. Οι Παλαιστίνιοι, σύμφωνα με τις πηγές, απορρίπτουν κάθε μορφή διεθνούς κηδεμονίας, επιμένοντας στην κυριαρχία και αυτοδιάθεσή τους.

Βέβαια το τωρινό momentum είναι διαφορετικό, γιατί για πρώτη φορά υπάρχει διεθνής και αραβική βούληση να επιβληθεί ειρήνη με εγγυήσεις για τον παλαιστινιακό λαό ενώ ο Νετανιάχου βρίσκεται σε στενό κλοιό και δεν έχει πλέον περιθώρια ελιγμών.