Ανάλυση: Γιατί το Ισραήλ στοχεύει και γκρεμίζει τα ψηλά κτίρια στη Γάζα

Η πολιορκία της Γάζας εισέρχεται σε μια νέα, ιδιαίτερα κρίσιμη φάση. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου κάλεσε δημοσίως τους κατοίκους της πόλης να την εγκαταλείψουν «άμεσα», προειδοποιώντας ότι οι ισραηλινές δυνάμεις ετοιμάζονται για μια μεγάλης κλίμακας χερσαία επιχείρηση. Την ίδια ώρα, η πολεμική αεροπορία του Ισραήλ συνεχίζει μεθοδικά να πλήττει τα ψηλά κτήρια της πόλης, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν στρατιωτικά προγεφυρώματα της Χαμάς. Η πολιτική αυτή προκαλεί οξύτατες αντιδράσεις διεθνώς, με τους Παλαιστινίους να μιλούν για «έγκλημα βίαιου εκτοπισμού» και για μια στρατηγική καταστροφής του αστικού ιστού που δεν αποσκοπεί μόνο σε στρατιωτικούς στόχους, αλλά και σε μαζική αλλαγή των πληθυσμιακών δεδομένων.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα παραμένει: γιατί το Ισραήλ επιμένει να καταρρίπτει τα πολυώροφα κτήρια, με το τεράστιο κόστος που αυτό συνεπάγεται για τον άμαχο πληθυσμό;

Το μήνυμα Νετανιάχου: «Φύγετε τώρα»

Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου προειδοποίησε τους κατοίκους της Γάζας να εγκαταλείψουν την πόλη, δηλώνοντας: «Ακούστε με καλά: έχετε προειδοποιηθεί – φύγετε τώρα». Όπως ανέφερε, μέσα σε μόλις δύο ημέρες ο ισραηλινός στρατός κατέστρεψε 50 κτήρια τα οποία, κατά τον ίδιο, χρησιμοποιούσε η Χαμάς ως «τρομοκρατικούς πύργους». Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η καταστροφή των ψηλών κτηρίων δεν αποτελεί παρά το προοίμιο μιας εκτεταμένης χερσαίας επιχείρησης, η οποία ήδη οργανώνεται με συγκέντρωση δυνάμεων γύρω από τη Γάζα.

Για την Χαμάς, ωστόσο, η προτροπή προς τους κατοίκους να φύγουν δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια πρακτική βίαιου εκτοπισμού, που έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με το διεθνές δίκαιο και τις αποφάσεις του ΟΗΕ. Η παλαιστινιακή οργάνωση μίλησε για «έγκλημα εκτοπισμού πλήρους κλίμακας», κατηγορώντας το Συμβούλιο Ασφαλείας και τη διεθνή κοινότητα για «σιωπή και αδράνεια απέναντι σε εγκλήματα πολέμου».

«Το τελευταίο προειδοποιητικό μήνυμα»

Η ισραηλινή κυβέρνηση συνόδευσε τη ρητορική Νετανιάχου με έναν τόνο τελεσιγράφου. Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε μέσω της πλατφόρμας X πως πρόκειται για το «τελικό προειδοποιητικό μήνυμα»: εάν η Χαμάς δεν απελευθερώσει τους ομήρους και δεν παραδώσει τα όπλα, η Γάζα θα καταστραφεί ολοκληρωτικά και η οργάνωση θα εξαλειφθεί. Η τοποθέτηση αυτή ήρθε λίγο μετά την αντίστοιχη παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επίσης μίλησε για «τελευταία προειδοποίηση».

Σχεδόν ταυτόχρονα, σημειώθηκε αιματηρό περιστατικό στην Ιερουσαλήμ, όταν ένοπλοι άνοιξαν πυρ σε στάση λεωφορείου, σκοτώνοντας έξι ανθρώπους, ανάμεσά τους και έναν Ισπανό πολίτη. Η Χαμάς έσπευσε να επικροτήσει την επίθεση, ενώ το Ισραήλ απάντησε με βομβαρδισμό 12ώροφου κτηρίου στη Γάζα, το οποίο στέγαζε δεκάδες οικογένειες εκτοπισμένων.

Το αμερικανικό σχέδιο για εκεχειρία

Παράλληλα με τις στρατιωτικές εξελίξεις, διαρρέει ότι η Ουάσινγκτον επεξεργάζεται νέο σχέδιο για την επίτευξη προσωρινής εκεχειρίας. Σύμφωνα με ισραηλινό αξιωματούχο, το σχέδιο προβλέπει την επιστροφή όλων των ομήρων – ζωντανών και νεκρών – με αντάλλαγμα την κήρυξη προσωρινής παύσης πυρός και την έναρξη διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου. Η Χαμάς, από την πλευρά της, δηλώνει έτοιμη να καθίσει στο τραπέζι, ζητώντας όμως ρητά ανακοίνωση λήξης των εχθροπραξιών και πλήρη αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα.

Γιατί χτυπιούνται τα ψηλά κτήρια;

Το καίριο ερώτημα παραμένει: γιατί η στρατηγική του Ισραήλ εστιάζει τόσο πολύ στα πολυώροφα κτήρια; Ο ισραηλινός στρατός υποστηρίζει ότι οι πύργοι αυτοί φιλοξενούν κέντρα διοίκησης, σημεία παρακολούθησης, αποθήκες όπλων και θέσεις ελεύθερων σκοπευτών της Χαμάς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αναφέρεται η ύπαρξη υπόγειων τούνελ και εγκαταστάσεων που συνδέονται με τα κτήρια, διευκολύνοντας την οργάνωση να στήσει ενέδρες.

Ωστόσο, οι ιδιοκτήτες των κτηρίων και οι τοπικές αρχές αρνούνται κατηγορηματικά αυτούς τους ισχυρισμούς, τονίζοντας ότι πρόκειται για κατοικίες αμάχων και χώρους στέγασης οικογενειών που έχουν ήδη εκτοπιστεί από άλλες περιοχές της Γάζας. Η καταστροφή ενός μόνο πύργου συνεπάγεται τον άμεσο εκτοπισμό δεκάδων ή και εκατοντάδων οικογενειών, επιδεινώνοντας μια ήδη δραματική ανθρωπιστική κρίση.

Η ιστορία του «τακτικού βομβαρδισμού των πύργων»

Δεν είναι η πρώτη φορά που το Ισραήλ εφαρμόζει αυτήν την τακτική. Από το 2014 έως το 2021, κατά τις μεγάλες πολεμικές αναμετρήσεις με τη Χαμάς, ο ισραηλινός στρατός έπληξε επανειλημμένα πολυώροφα κτήρια. Το 2014, το «Ζάφιρ 4» κατέρρευσε ύστερα από βομβαρδισμό, αφήνοντας περισσότερους από 500 ανθρώπους χωρίς στέγη. Το 2021, ένα ακόμη κτήριο 13 ορόφων καταστράφηκε, ενώ το 2023 βομβαρδίστηκε ο Πύργος Παλαιστίνης, που στέγαζε γραφεία και υπηρεσίες της Χαμάς.

Η τακτική αυτή έχει χαρακτηριστεί από Ισραηλινούς αναλυτές ως μέσο άσκησης ψυχολογικής πίεσης, με στόχο να μεταφέρει το μήνυμα ότι κανένα σημείο της πόλης δεν είναι ασφαλές. Για τους Παλαιστινίους, αντιθέτως, πρόκειται για μια μέθοδο συλλογικής τιμωρίας, η οποία αποσκοπεί στην αποδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής και στην εξώθηση των κατοίκων σε μαζική φυγή.

Οι συνέπειες για τον άμαχο πληθυσμό

Η καταστροφή των ψηλών κτηρίων επιφέρει ανυπολόγιστες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Στα κτήρια αυτά στεγάζονται όχι μόνο οικογένειες, αλλά και μικρές επιχειρήσεις, καταστήματα, ακόμη και γραφεία μέσων ενημέρωσης. Η κατεδάφισή τους οδηγεί σε οικονομική κατάρρευση, σε απώλεια κοινωνικών δικτύων και σε παρατεταμένο εκτοπισμό χιλιάδων ανθρώπων.

Ο ΟΗΕ και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν κατ’ επανάληψη τονίσει ότι τέτοιες επιθέσεις ενδέχεται να συνιστούν εγκλήματα πολέμου, καθώς στοχεύουν σε κτίσματα που κατά τεκμήριο έχουν κυρίως πολιτική χρήση. Η Χαμάς επιμένει ότι τα επιχειρήματα περί «στρατιωτικής χρήσης» δεν είναι παρά πρόφαση για να νομιμοποιηθεί η μαζική καταστροφή της Γάζας.

Το δίλημμα της διεθνούς κοινότητας

Η διεθνής κοινότητα βρίσκεται για ακόμη μια φορά μπροστά σε ένα πολιτικό και ηθικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, αναγνωρίζεται το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα. Από την άλλη, η συλλογική τιμωρία και οι μαζικοί βομβαρδισμοί σε περιοχές υψηλής πληθυσμιακής πυκνότητας καταγγέλλονται ως δυσανάλογες ενέργειες. Η αδυναμία του Συμβουλίου Ασφαλείας να καταλήξει σε μια κοινή θέση, λόγω βέτο και γεωπολιτικών συγκρούσεων, ενισχύει την αίσθηση ότι επικρατεί μια διπλή ηθική μέτρηση.

Πέρα από το στρατιωτικό επίπεδο, η τακτική της κατεδάφισης πύργων φαίνεται να εξυπηρετεί και έναν πολιτικό στόχο: την αποδυνάμωση της Χαμάς μέσω της διάλυσης του κοινωνικού ιστού της Γάζας. Η μαζική καταστροφή κατοικιών, σχολείων και υποδομών καθιστά όλο και πιο δύσκολη τη διατήρηση της διοικητικής συνοχής στην περιοχή. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι το Ισραήλ επιδιώκει να καταστήσει τη Γάζα μη βιώσιμη ως τόπο κατοικίας, ενθαρρύνοντας έτσι τη μαζική έξοδο του πληθυσμού προς την Αίγυπτο ή άλλες περιοχές.

Καθώς οι ισραηλινές επιχειρήσεις κλιμακώνονται, η Γάζα μετατρέπεται σε ένα θέατρο καταστροφής χωρίς προηγούμενο. Οι εικόνες από τα ερείπια των πύργων, τα οποία μέχρι χθες φιλοξενούσαν οικογένειες, σχολεία και επιχειρήσεις, αναδεικνύουν το ανθρώπινο κόστος μιας στρατηγικής που ξεπερνά το πεδίο της μάχης και εισχωρεί στην καρδιά της κοινωνίας.

Το αν η καταστροφή των ψηλών κτηρίων θα αποδυναμώσει ουσιαστικά τη Χαμάς ή θα ενισχύσει την αποφασιστικότητα των Παλαιστινίων, μένει να αποδειχθεί. Το βέβαιο είναι ότι κάθε κατεστραμμένος πύργος ισοδυναμεί με δεκάδες χαμένες ζωές, όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και στην καθημερινότητα ενός λαού που βλέπει τα θεμέλια της ύπαρξής του να γκρεμίζονται κυριολεκτικά.