Χεζμπολάχ: Απειλεί με επιστροφή στους “Ιστισιχαντίν” απέναντι στο Ισραήλ

Οι διαρροές από κύκλους που συνδέονται με τη Χεζμπολάχ περί πιθανής επαναφοράς των λεγόμενων «τακτικών της δεκαετίας του ’80» ανοίγουν νέο κύκλο ανησυχίας για την επόμενη φάση της αντιπαράθεσης με το Ισραήλ στα νότια σύνορα του Λιβάνου. Η συζήτηση για ενεργοποίηση ομάδων «μαχητών αυτοθυσίας», όπως αποδίδεται ο όρος που χρησιμοποιείται στο εσωτερικό της οργάνωσης, παραπέμπει σε μια εποχή κατά την οποία η σύγκρουση στον Λίβανο χαρακτηριζόταν από μετωπικές επιθέσεις, απαγωγές, στοχευμένες δολοφονίες και επιχειρήσεις υψηλού ρίσκου. Ωστόσο, το σημερινό πεδίο δεν είναι το ίδιο με εκείνο της δεκαετίας του 1980. Η γεωγραφία, η ερήμωση μεγάλων περιοχών του νότιου Λιβάνου, η τεχνολογική υπεροχή του ισραηλινού στρατού και η συνεχής επιτήρηση δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην επανάληψη παλαιών επιχειρησιακών μοντέλων.

Σπύρος Σιδέρης

Έτσι, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η Χεζμπολάχ μπορεί να επιστρέψει σε εκείνες τις πρακτικές, αλλά και αν η σχετική ρητορική υπηρετεί περισσότερο έναν ψυχολογικό, πολιτικό και αποτρεπτικό σκοπό, παρά ένα άμεσα εφαρμόσιμο στρατιωτικό σχέδιο.

Οι πληροφορίες που μεταδόθηκαν από αραβικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι στρατιωτικές πηγές της Χεζμπολάχ εξετάζουν την επιστροφή σε μη συμβατικές μορφές δράσης, μεταξύ των οποίων και η ενεργοποίηση ομάδων που περιγράφονται ως «ιστισιχαντίν», δηλαδή μαχητές έτοιμοι να πολεμήσουν μέχρι θανάτου. Η χρήση του όρου δεν είναι νέα. Ο πρώην γενικός γραμματέας της οργάνωσης, Χασάν Νασράλα, είχε χρησιμοποιήσει ανάλογη ορολογία κατά τη διάρκεια του πολέμου υποστήριξης το 2024, περιγράφοντας τους μαχητές στον νότο ως ανθρώπους που επιχειρούν σε συνθήκες σχεδόν βέβαιης απώλειας.

Η επαναφορά αυτής της γλώσσας, όμως, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Στο Ισραήλ ξυπνά μνήμες από μια περίοδο κατά την οποία η Χεζμπολάχ και άλλες οργανώσεις στον Λίβανο χρησιμοποίησαν επιχειρήσεις αυτοκτονίας ως μέσο στρατιωτικής και πολιτικής πίεσης. Στον Λίβανο, από την άλλη, λειτουργεί ως μήνυμα προς το εσωτερικό ακροατήριο: ότι η οργάνωση παραμένει έτοιμη να κλιμακώσει, ακόμη κι αν οι συνθήκες στο πεδίο έχουν αλλάξει δραματικά.

• Ο απόστρατος ταξίαρχος Γιάρεμπ Σάχρ εκτιμά ότι η σημερινή πραγματικότητα στον νότιο Λίβανο καθιστά την επιστροφή τέτοιων επιχειρήσεων περισσότερο θεωρητική παρά πρακτική επιλογή. Όπως επισημαίνει, μεγάλες περιοχές του νότου έχουν αδειάσει από τον άμαχο πληθυσμό λόγω εκτοπισμού και καταστροφών. Αυτό στερεί από τέτοιου τύπου επιχειρήσεις ένα κρίσιμο στοιχείο: τη δυνατότητα απόκρυψης μέσα σε πυκνό πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον.

Παράλληλα, η τεχνολογική εξέλιξη έχει αλλάξει ριζικά τους όρους του πολέμου. Τα ισραηλινά μέσα παρακολούθησης, αναγνώρισης, στοχοποίησης και συλλογής πληροφοριών καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την κίνηση μαχητών προς ευαίσθητους στόχους. Η ύπαρξη εκτεταμένης βάσης δεδομένων στόχων από την ισραηλινή πλευρά, σε συνδυασμό με την επιτήρηση από αέρα και έδαφος, περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια αιφνιδιασμού.

Με αυτή την έννοια, η απειλή επιστροφής στις τακτικές της δεκαετίας του ’80 μπορεί να λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο προπαγάνδας. Το μήνυμα δεν απευθύνεται μόνο στο Ισραήλ, αλλά και στο εσωτερικό του Λιβάνου. Η Χεζμπολάχ επιχειρεί να δείξει ότι εξακολουθεί να διαθέτει επιλογές κλιμάκωσης και, ταυτόχρονα, να πιέσει την πολιτική ηγεσία της χώρας σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και διαπραγμάτευσης.

• Υπάρχει, ωστόσο, και η αντίθετη ανάγνωση. Ο απόστρατος ταξίαρχος Φάντι Νταούντ θεωρεί ότι η επίκληση των παλαιών μεθόδων δεν είναι απλώς επικοινωνιακό τέχνασμα, αλλά αντανακλά υπαρκτές δυνατότητες στο οπλοστάσιο της οργάνωσης. Κατά την εκτίμησή του, το ανθρώπινο στοιχείο υπήρξε πάντα βασικός παράγοντας ισχύος για τη Χεζμπολάχ. Ακόμη και σε ένα περιβάλλον υψηλής τεχνολογίας, ένας αποφασισμένος μαχητής μπορεί να δημιουργήσει απρόβλεπτες καταστάσεις, ιδίως όταν ο στόχος δεν προστατεύεται επαρκώς.

Η αποτελεσματικότητα τέτοιων επιχειρήσεων, πάντως, εξαρτάται από πολλές μεταβλητές: τη φύση του στόχου, το επίπεδο ασφαλείας, την απόσταση, τη δυνατότητα διείσδυσης και τις επιχειρησιακές συνθήκες στο έδαφος. Μια επίθεση εντός ισραηλινού εδάφους θα απαιτούσε άμεση πρόσβαση στον στόχο και επιβίωση μέσα σε ένα εξαιρετικά ελεγχόμενο περιβάλλον. Γι’ αυτό και οι πιθανότητες επιτυχίας θεωρούνται άνισες και αβέβαιες.

Το ίδιο το λεξιλόγιο της Χεζμπολάχ αφήνει περιθώρια πολλών ερμηνειών. Πηγές που παρακολουθούν τις επιχειρήσεις της οργάνωσης υποστηρίζουν ότι ο όρος «μαχητές αυτοθυσίας» δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη επιστροφή στις κλασικές επιθέσεις αυτοκτονίας. Μπορεί να περιγράφει περισσότερο την ψυχολογία των μαχητών που βρίσκονται σε αποκλεισμένες ή εξαιρετικά επικίνδυνες περιοχές του νότιου Λιβάνου, όπου η μάχη μέχρι τέλους θεωρείται μέρος της ίδιας της σύγκρουσης.

• Η διάκριση αυτή είναι σημαντική. Άλλο η επιχειρησιακή επιλογή μιας οργανωμένης επίθεσης αυτοκτονίας και άλλο η ετοιμότητα για μετωπική σύγκρουση υπό συνθήκες όπου η υποχώρηση είναι αδύνατη ή ανεπιθύμητη. Η Χεζμπολάχ φαίνεται να χρησιμοποιεί σκόπιμα μια αμφίσημη γλώσσα, ικανή να παράγει φόβο στο Ισραήλ, συσπείρωση στη βάση της και πίεση στο λιβανικό πολιτικό σύστημα.

Το συμπέρασμα είναι ότι η πλήρης επιστροφή στις πρακτικές της δεκαετίας του ’80 μοιάζει δύσκολη, αν όχι ανέφικτη, υπό τις σημερινές συνθήκες. Το πεδίο έχει αλλάξει, οι τεχνολογικές δυνατότητες του Ισραήλ είναι πολύ μεγαλύτερες και ο νότιος Λίβανος δεν προσφέρει πλέον τα ίδια περιθώρια κάλυψης. Ωστόσο, η απειλή αυτής της επιστροφής έχει από μόνη της αξία για τη Χεζμπολάχ.

Σε έναν πόλεμο όπου η στρατιωτική δράση συνυπάρχει με την ψυχολογική πίεση, την πολιτική διαπραγμάτευση και τον ανταγωνισμό αφηγημάτων, η αναφορά στις τακτικές του παρελθόντος δεν πρέπει να υποτιμάται. Ίσως να μην προαναγγέλλει μια ακριβή επανάληψη της δεκαετίας του ’80. Σίγουρα, όμως, δείχνει ότι η Χεζμπολάχ θέλει να υπενθυμίσει στο Ισραήλ πως διαθέτει ακόμη μη συμβατικές επιλογές — ή τουλάχιστον ότι θέλει οι αντίπαλοί της να το πιστεύουν.