Όμως, για να είναι νόμιμη η ρήτρα που θα προβλέπει τις μονομερείς αυξήσεις, πρέπει να πληρούνται δύο βασικές προϋποθέσεις. Η μία προϋπόθεση είναι να έχει η ρήτρα σαφή και κατανοητά κριτήρια και η δεύτερη είναι ο ασφαλισμένος να έχει επαρκή ενημέρωση ως προς το περιεχόμενο του συμβολαίου.

Σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ (2196/2025) η σύμβαση πρέπει να περιγράφει με τρόπο με τον οποίο ο μέσος ασφαλισμένος να καταλαβαίνει πώς θα υπολογίζονται οι αυξήσεις και ποιες θα είναι οι πιθανές οικονομικές συνέπειες που θα έχει, αλλά και τα κριτήρια πρέπει να είναι συγκεκριμένα, εύλογα και κατά το δυνατόν ορισμένα.

Ακόμα και αν τα κριτήρια βασίζονται σε εσωτερικά τεχνικοοικονομικά δεδομένα της ασφαλιστικής εταιρείας που δεν είναι δημόσια προσβάσιμα ή σε δεδομένα σχετικά με το κόστος των υπηρεσιών υγείας που δεν προκύπτουν από δημόσιους δείκτες, η ρήτρα μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη εφόσον η εταιρεία δεσμεύεται να παρέχει στον ασφαλισμένο τις απαραίτητες πληροφορίες, ώστε να μπορεί να κατανοήσει και να ελέγξει την αναπροσαρμογή.

Παράλληλα, ο ασφαλισμένος πρέπει να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες τόσο πριν υπογράψει τη σύμβαση όσο και κατά τη διάρκεια ισχύος της, προκειμένου να μπορεί να επαληθεύει αν οι αυξήσεις γίνονται σύμφωνα με τα καθορισμένα κριτήρια.

Αναλυτικότερα, οι σύμβουλοι Επικρατείας έκριναν ότι «η ρήτρα δεν είναι αυτόματα αδιαφανής ή καταχρηστική μόνο επειδή δεν καθορίζει το ακριβές ποσό μελλοντικών αυξήσεων, δεν θέτει ανώτατο όριο ή δεν επιτρέπει στον ασφαλισμένο να υπολογίσει ακριβώς τις αυξήσεις εκ των προτέρων».

Επίσης, κρίθηκε ότι για να είναι έγκυρη η ρήτρα, «πρέπει να περιγράφει σαφώς τον τρόπο λειτουργίας της αναπροσαρμογής, με δυνατότητα ανάλυσης και επεξήγησης κατά τις διαπραγματεύσεις, ώστε ο ασφαλισμένος να μπορεί να ελέγχει κατά τη διάρκεια της σύμβασης ότι οι αυξήσεις γίνονται σύμφωνα με τα προβλεπόμενα κριτήρια», ενώ παράλληλα, η εταιρεία πρέπει να δεσμεύεται ότι θα παρέχει την αναγκαία πληροφόρηση πριν ενεργοποιηθεί η ρήτρα.

Τα χρηματικά ποσά των προστίμων θα καταβληθούν από τα υπουργεία στους πολίτες (μηχανικοί ΤΕΙ) οι οποίοι είχαν προσφύγει στο ΣτΕ και δικαιώθηκαν άλλα τα υπουργεία δεν συμμορφώθηκαν προς τις δικαστικές αποφάσεις, παρά το γεγονός ότι έχουν παρέλθει 13 ολόκληρα χρόνια από την δημοσίευση των δικαστικών αποφάσεων.

Τα συναρμόδια υπουργεία Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Υποδομών και Μεταφορών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης, παρά την έκδοση αποφάσεων, με τις οποίες ακυρώθηκε ως αντίθετη με το Σύνταγμα η παράλειψη έκδοσης Προεδρικού Διατάγματος για τον καθορισμό των επαγγελματικών δικαιωμάτων πτυχιούχων μηχανικών ΤΕΙ, δεν έχουν προβεί σε καμία ενέργεια έκδοσης των σχετικών διαταγμάτων .

Ειδικότερα, η ανακοίνωση του ΣτΕ έχει ως εξής:

«Με τις αποφάσεις 20, 23, 24, 25 και 26/2025 το Συμβούλιο Συμμόρφωσης του Συμβουλίου της Επικρατείας επέβαλε, σύμφωνα με τη διαδικασία του ν. 3068/2002, χρηματικές κυρώσεις σε βάρος του Δημοσίου (Υπουργεία Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Υποδομών και Μεταφορών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης), λόγω της αδικαιολόγητης και επί μακρόν μη συμμόρφωσης με δικαστικές αποφάσεις του Δικαστηρίου (4917/2012, 2073/2022, 2407-9/2022), με τις οποίες ακυρώθηκε ως αντίθετη με το Σύνταγμα η παράλειψη έκδοσης προεδρικού διατάγματος για τον καθορισμό των επαγγελματικών δικαιωμάτων πτυχιούχων μηχανικών ΤΕΙ.

Παρά την επανειλημμένη ακύρωση της παράλειψης, τη συνταγματική υποχρέωση συμμόρφωσης στις δικαστικές αποφάσεις και την παρέλευση ήδη 13 ετών από τη δημοσίευση της πρώτης ακυρωτικής απόφασης, το προεδρικό διάταγμα δεν έχει ακόμη εκδοθεί.

Ειδικότερα με την 20/2025 απόφαση του Συμβουλίου Συμμόρφωσης επιβάλλεται χρηματική κύρωση 12.000 ευρώ ανά αιτούντα λόγω μη συμμόρφωσης με την 4917/2012 ακυρωτική απόφαση.

Είναι η τέταρτη φορά που επιβάλλεται χρηματική κύρωση για μη συμμόρφωση στην απόφαση αυτή. Είχαν προηγηθεί διαδοχικές αιτήσεις των αιτούντων στο Συμβούλιο Συμμόρφωσης, οι οποίες απέληξαν στην έκδοση αποφάσεων, με τις οποίες, κατόπιν διαπίστωσης της μη συμμόρφωσης, επιβλήθηκαν χρηματικές κυρώσεις το 2018 (5.000 ευρώ ανά αιτούντα), το 2021 (10.000 ευρώ ανά αιτούντα) και το 2023 (10.000 ευρώ ανά αιτούντα).

Με τις 23, 24, και 25/2025 αποφάσεις του Συμβουλίου Συμμόρφωσης επιβάλλονται χρηματικές κυρώσεις 5.000 ευρώ ανά αιτούντα, αντίστοιχα, λόγω μη συμμόρφωσης με τις 2407-9/2022 ακυρωτικές αποφάσεις. Είχε προηγηθεί η 2040/2017 απόφαση του Δικαστηρίου που είχε επίσης ακυρώσει την παράλειψη έκδοσης του προεδρικού διατάγματος, τη μη συμμόρφωση προς την οποία διαπίστωσε το Συμβούλιο επιβάλλοντας δύο φορές χρηματικές κυρώσεις το 2019 και το 2021.

Τέλος, με την 26/2025 απόφαση του Συμβουλίου Συμμόρφωσης επιβάλλονται χρηματικές κυρώσεις 5.000 ευρώ ανά αιτούντα λόγω μη συμμόρφωσης με την 2073/2022 ακυρωτική απόφαση.

Εξάλλου, έχουν ήδη δημοσιευθεί νεότερες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (903, 904/2025) που ακυρώνουν την παράλειψη έκδοσης του ανωτέρω προεδρικού διατάγματος, σε κάποιες δε από τις περιπτώσεις αυτές έχουν ήδη κατατεθεί αιτήσεις στο Συμβούλιο Συμμόρφωσης για τη διαπίστωση της μη συμμόρφωσης και την επιβολή χρηματικών κυρώσεων. Επίσης εκκρεμούν και άλλες αιτήσεις ακυρώσεως με το ίδιο αντικείμενο που δεν έχουν ακόμη συζητηθεί και συνεχίζουν να κατατίθενται νέες.

Τέλος, η μη συμμόρφωση της Διοίκησης με τις ανωτέρω ακυρωτικές δικαστικές αποφάσεις έχει ήδη διαπιστωθεί και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) το οποίο καταδίκασε τη χώρα για παράβαση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη (υπόθεση Σακελλάρης κ.λπ. κατά Ελλάδας της 23ης Οκτωβρίου 2025, no. 43594/16). Εκκρεμούν και άλλες προσφυγές ενώπιον του ΕΔΔΑ με το ίδιο αντικείμενο».

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Ανώτατου Δικαστηρίου:

«Συζητείται αύριο 3 Ιουνίου 2025 στην επταμελή σύνθεση του Δ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας με εισηγήτρια την Πάρεδρο Χ. Ευαγγελίου αίτηση ακυρώσεως που στρέφεται κατά αποφάσεων του Υπουργού Εσωτερικών, με τις οποίες διαπιστώθηκε η συνδρομή των προϋποθέσεων της παραγράφου 5 του άρθρου 6 του ν. 2215/1994 και αναγνωρίσθηκε η ελληνική ιθαγένεια στα μέλη της πρώην βασιλικής οικογένειας. Με την αίτησή του ο αιτών, κατ’ επίκληση της ιδιότητας του Έλληνα πολίτη, εκλογέα και καθηγητή ΑΕΙ, αμφισβητεί τη νομιμότητα των πράξεων αυτών, λόγω μη συνδρομής μίας εκ των προϋποθέσεων αναγνώρισης της ιθαγένειας, δηλαδή της κτήσης νόμιμου επωνύμου. Κατά τον αιτούντα, η δήλωση και η χρήση του επιθέτου «Ντε Γκρες» αντίκειται στο άρθρο 4 παρ. 7 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει ότι «τίτλοι ευγενείας ή διάκρισης ούτε απονέμονται ούτε αναγνωρίζονται σε Έλληνες πολίτες», στην αρχή της ισότητας και στη δημοκρατική αρχή, διότι παραπέμπει στην ταξική προέλευση των δικαιούχων και στην διατήρηση των προνομίων που κατείχαν πριν την κατάργηση της βασιλείας».

Οι σύμβουλοι Επικρατείας έκριναν, μεταξύ των άλλων, ότι μπορεί να κατασκευαστεί καζίνο μέσα σε αστική περιοχή και ότι η μεταστέγαση του καζίνο της Πάρνηθας στο Μαρούσι έγινε για λόγους δημοσίου συμφέροντος.

Παράλληλα, το ΣτΕ έκανε δεκτές τις παρεμβάσεις των εταιρειών που έχουν αναλάβει το έργο αλλά και της εταιρείας που διαχειρίζεται το καζίνο της Πάρνηθας.

Στο ΣτΕ είχαν καταθέσει αιτήσεις ακυρώσεως Δήμοι, Σωματεία, κάτοικοι του Αμαρουσίου και των γειτονικών Δήμων και περιοχών.

Από την πλευρά των αντιτιθέμενων, νομικά πρόσωπα που στηρίζουν την παραδοσιακή οικογένεια και το γάμο, υποστηρίζουν ότι ο νόμος παραβιάζει το Σύνταγμα και τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας για την προστασία της οικογένειας.

Αντίθετα, υπέρ του νόμου τάσσονται τα αρμόδια υπουργεία και η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, οι οποίοι υποστηρίζουν τη συνταγματικότητα των διατάξεων.

Το ΣτΕ καλείται να αποφασίσει αν η αναγνώριση του γάμου μεταξύ ομόφυλων και η δυνατότητα τεκνοθεσίας από τα ομόφυλα ζευγάρια έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις του Συντάγματος που αφορούν την προστασία της οικογένειας, του γάμου, της μητρότητας και της παιδικής ηλικίας, καθώς και την ισότητα.

Η εισήγηση της υπόθεσης έχει ανατεθεί στη σύμβουλο Α. Παπαδημητρίου.

Στο ΣτΕ διορίστηκε, κατόπιν διαγωνισμού, ως εισηγητής στις 3-8-1978, προήχθη στον βαθμό του παρέδρου στις 14.9.1983, στον βαθμό του Συμβούλου Επικρατείας την 1.9.1996 και τον Αύγουστο του 2013 προήχθη στον βαθμό του αντιπροέδρου του ΣτΕ.

Διετέλεσε επί σειρά ετών μέλος του Ε΄ Τμήματος του ΣτΕ, ενώ συμμετείχε σε πολλές ημερίδες και συνέδρια που αφορούσαν περιβαλλοντικά θέματα. Μεγάλος είναι και ο αριθμός της αρθρογραφίας του σε νομικά περιοδικά, όπως και των σχολίων επί δικαστικών αποφάσεων.

Δίδαξε στο Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και στην Εθνική Σχολή Δικαστών. Διετέλεσε πρόεδρος των νομοπαρασκευαστικών επιτροπών για την κωδικοποίησης της πολεοδομικής νομοθεσίας και του νόμου για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Στην ανακοίνωσή του το ΣτΕ επισημαίνει:

«Δυστυχώς, την παραμονή της συνέντευξης δημιουργήθηκε ζήτημα στο δημοσιογραφικό χώρο ως προς το ποιοι δημοσιογράφοι θα παρευρεθούν σε αυτή, εκδόθηκε δε σχετικά ανακοίνωση των διαπιστευμένων συντακτών του υπουργείου Δικαιοσύνης και του Συμβουλίου της Επικρατείας, στην οποία διατυπώνονται αιτιάσεις για τον τρόπο που αντιμετώπισαν το ζήτημα η πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της ΕΣΗΕΑ.

»Ενόψει της εξελίξεως αυτής και προκειμένου να διαφυλαχθεί το κύρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, η συνέντευξη τύπου της 24ης Ιανουαρίου 2025 αναβάλλεται».

Είχε προηγηθεί καταγγελία κατά της ΕΣΗΕΑ από τους διαπιστευμένους δικαστικούς συντάκτες με αφορμή της επιστολή προς τον εκπρόσωπο Τύπου του Συμβουλίου της Επικρατείας Νίκο Σεκέρογλου με την οποία ζητούσε από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο να συμμετέχουν και συντάκτες που καλύπτουν το ρεπορτάζ του Υπουργείου περιβάλλοντος στη συνέντευξη τύπου που θα παραχωρήσει ο Μιχάλης Πικραμένος για το νέο οικοδομικό κανονισμό.

Στην ανακοίνωσή τους οι διαπιστευμένοι του δικαστικού ρεπορτάζ αναφέρουν τα εξής:

Έγινε γνωστό, ότι η πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της ΕΣΗΕΑ Μαρία Αντωνιάδου και Σταύρος Καπάκος, αντίστοιχα, με επιστολή τους προς τον εκπρόσωπο Τύπου του Συμβουλίου της Επικρατείας Νίκο Σεκέρογλου, ζήτησαν κατά την αυριανή (24.1.2025) ενημέρωση του πρόεδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχάλη Πικραμένου προς τους διαπιστευμένους συντάκτες στο ΣτΕ και στο υπουργείο Δικαιοσύνης, για τις αποφάσεις που θα δημοσιευθούν και αφορούν το Νέο Οικοδομικό Κανονισμό να παραβρεθούν και οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν το υπουργείο Περιβάλλοντος.

Οι υπογράφοντες καλύπτουμε το δικαστικό ρεπορτάζ επι δεκαετίες και είναι η πρώτη φορά που δεχόμαστε τόσο μειωτική και απαξιωτική παρέμβαση στο έργο μας, από το συνδικαλιστικό μας σωματείο, την ΕΣΗΕΑ.

Στη μακροχρόνια επαγγελματική πορεία μας, έχουμε δημοσιεύσει και μεταδώσει εκατοντάδες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ακόμα και για εξαιρετικά εξειδικευμένα θέματα, που έχουν απασχολήσει το πανελλήνιο (μνημόνια, ασφαλιστικό, κ.λπ.).

Η, χωρίς καμία προηγούμενη συνεννόηση με τους διαπιστευμένους δημοσιογράφους στο ΣτΕ, πρωτοβουλία της ΕΣΗΕΑ να ζητήσει από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστηρίο, να συμμετάσχουν και συντάκτες, οι οποίοι δεν καλύπτουν το δικαστικό ρεπορτάζ, σε συνέντευξη Τύπου του ΣτΕ αποτελεί βάναυση προσβολή της επαγγελματικής μας υπόστασης και άνευ προηγουμένου κακοποίηση της επαγγελματικής μας αξιοπρέπειας.»

Το πλήρες κείμενο της ανακοίνωσης του ΣτΕ

«Το Συμβούλιο της Επικρατείας, στο πλαίσιο της διαρκούς προσπάθειας για άμεση και έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σχετικά με το έργο του, έχει κατά τους τελευταίους μήνες επικεντρώσει την προσπάθειά του στη βελτίωση της παρεχόμενης πληροφορίας. Προς το σκοπό αυτό στέλνονται, σχεδόν καθημερινά, ενημερωτικά σημειώματα για τις υποθέσεις που πρόκειται να συζητηθούν ενώπιον του Δικαστηρίου και δελτία Τύπου για τις αποφάσεις που δημοσιεύονται.

Προκειμένου να διευρυνθεί περαιτέρω η ενημέρωση του κοινού και, κατά συνέπεια, να ενισχυθεί η διαφάνεια και η λογοδοσία, το Δικαστήριο αποφάσισε σε υποθέσεις που αφορούν μεγάλο αριθμό προσώπων και ενδιαφέρουν έντονα την κοινή γνώμη, να δημοσιεύεται, μετά το πέρας των διασκέψεων, το διατακτικό της αποφάσεως και να λαμβάνει χώρα συνέντευξη τύπου αμέσως μετά την δημοσίευση της αποφάσεως.

Η πρακτική αυτή εγκαινιάστηκε στις υποθέσεις του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ):

* το διατακτικό των αποφάσεων ανακοινώθηκε δύο, μόλις, μήνες μετά τη συζήτηση των υποθέσεων

* η δημοσίευσή τους προσδιορίστηκε για τις 24.1.2025 και

* προγραμματίστηκε συνέντευξη τύπου την ίδια ημέρα, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους δημοσιογράφους να υποβάλουν τις ερωτήσεις τους.

Δυστυχώς, την παραμονή της συνέντευξης δημιουργήθηκε ζήτημα στο δημοσιογραφικό χώρο ως προς το ποιοι δημοσιογράφοι θα παρευρεθούν σε αυτή, εκδόθηκε δε σχετικά ανακοίνωση των διαπιστευμένων συντακτών του υπουργείου Δικαιοσύνης και του Συμβουλίου της Επικρατείας, στην οποία διατυπώνονται αιτιάσεις για τον τρόπο που αντιμετώπισαν το ζήτημα η πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της ΕΣΗΕΑ.

Ενόψει της εξελίξεως αυτής και προκειμένου να διαφυλαχθεί το κύρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, η συνέντευξη τύπου της 24ης Ιανουαρίου 2025 αναβάλλεται. Οι αποφάσεις θα δημοσιευθούν, όπως έχει προγραμματισθεί, στις 24.1.2025 και το περιεχόμενό τους θα ανακοινωθεί σε περίληψη με δελτίο Τύπου.

Επισημαίνεται ότι το Δικαστήριο θεωρεί ότι είναι αναγκαία η πληροφόρηση της κοινής γνώμης για το περιεχόμενο των αποφάσεων του και εύχεται οι δημοσιογράφοι να επιλύσουν το συντομότερο τα ζητήματα που έχουν ανακύψει, προκειμένου να προχωρήσει απρόσκοπτα η ενημέρωση των πολιτών προς όφελος του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας».

Ανήκει στο δικαστικό δυναμικό του ΣτΕ από το 1989 και είναι αντιπρόεδρος του δικαστηρίου τα τελευταία έξι χρόνια, υπηρετώντας στο Β’ Τμήμα.

Ακόμη, είναι καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης με εξαιρετικό συγγραφικό έργο και με δημόσιες παρεμβάσεις στο εξωτερικό και εντός Ελλάδος για ποικίλα θέματα, όπως η λογοδοσία στο δικαστικό Σώμα, η ανάγκη μεταρρυθμίσεων, η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης για την προσέλκυση επενδύσεων και την οικονομική ανάπτυξη, το κράτος δικαίου και την προστασία ατομικών δικαιωμάτων και άλλα.

Έχει εκτενές συγγραφικό έργο, με μονογραφίες όπως «Η λογοδοσία των δικαστών στη δημοκρατία», «Χωροταξική οργάνωση και διαχείριση χρόνου των δικών στα διοικητικά δικαστήρια», «Οργάνωση και αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης: Η ευρωπαϊκή εμπειρία», «Η αιτιολογία των διοικητικών πράξεων και ο ακυρωτικός δικαστικός έλεγχος», «Η δικαστική ανεξαρτησία στη δίνη των πολιτικών κρίσεων».

Η επιλογή του κ. Πικραμένου ως προέδρου του ΣτΕ ήδη δημιουργεί δύο κενές θέσεις αντιπροέδρων, οι οποίες θα πληρωθούν από το υπουργικό συμβούλιο, καθώς αποχώρησε λόγω συμπλήρωσης του ορίου ηλικίας η αντιπρόεδρος Μαρίνα Κωνσταντινίδου.

Για να τονίσει χαρακτηριστικά πως «η ΝΔ δεν μπορεί να κρύψει τις ευθύνες της, γιατί πρόκειται για δικό της νόμο, με την ‘τραγική’ ειρωνεία που γνωρίζουν πλέον οι πάντες, πως τον είχε ψηφίσει και το ίδιο το ΠΑΣΟΚ!».

«Το κρίσιμο είναι πως και με αυτή την απόφαση παραμένει στο απυρόβλητο το συνολικό αντιδραστικό πλαίσιο των μαζικών παρακολουθήσεων για λόγους εθνικής ασφάλειας, με επιστέγασμα τον εξίσου απαράδεκτο, νεότερο νόμο της ΝΔ του 2022», προσθέτει ο Περισσός.

Και καταλήγει πως «αποδεικνύεται ότι το κρατικό δόγμα ‘ουδείς εξαιρείται των παρακολουθήσεων’ έχει τη βούλα του Συντάγματος, αλλά και του ευρωπαϊκού δικαίου που το ΣτΕ επικαλείται.

Στην πραγματικότητα, το ‘κράτος δικαίου’ της ΕΕ είναι αληθινός ‘βάλτος’ για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του λαού, γι’ αυτό και πρέπει να καταδικαστεί μαζί με όλα τα κόμματα που νυχθημερόν το επικαλούνται και το υπερασπίζονται», αναφέρει χαρακτηριστικά το ΚΚΕ.

Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν οριστικά και σε βάθος χρόνου τα φαινόμενα της «υπερδόμησης» και σπατάλης των φυσικών πόρων κυρίως στα νησιά. Και με ασφάλεια δικαίου, να υλοποιούνται πλέον σε ισορροπία με το φυσικό περιβάλλον, την οικονομική και κοινωνική ζωή κάθε περιοχής οι οικιστικές, τουριστικές, ενεργειακές, βιομηχανικές και άλλες επενδύσεις, σε όλη τη χώρα.

Greece Letter: spiralling cost of traditional holiday locations makes Greeks strangers in their own land https://t.co/rYOPB5P349 #Greece #unsustainable #tourism #overtourism

— Marie-Athena Papathanasiou (@mariathena) July 20, 2023

Το ΥΠΕΝ εισήγαγε στη νομοθεσία την «Φέρουσα Ικανότητα» ενός χωρικού συστήματος, με το άρθρου 64 του νόμου 4964/2022 κατ΄ εξουσιοδότηση του οποίου ετοιμάζεται το νέο Προεδρικό Διάταγμα.

Μεγάλο μέρος των απαντήσεων για το τελικό νομικό και τεχνικό περιεχόμενο των μεγεθών και κριτηρίων, που θα προσδώσει η πολιτεία στο εφαρμοστικό Προεδρικό Διάταγμα βρίσκεται για την Φέρουσα Ικανότητα, μέσα από τη Νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.

«Η πλειοψηφία των αποφάσεων του ΣτΕ συγκλίνει στο ότι η “Φέρουσα Ικανότητα” αποτελεί πολεοδομικό κριτήριο, το οποίο λαμβάνεται υπόψη κατά τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Κωνσταντίνος Καρατσώλης, δικηγόρος, Δίκαιο Περιβάλλοντος και Πολεοδομίας, υποψήφιος Διδάκτορας.

Ταυτόσημες έννοιες η «Φέρουσα Ικανότητα» με τη βιώσιμη ανάπτυξη

Με βάση τα αποτελέσματα επιστημονικής μελέτης, που εκπόνησε καταγράφοντας, κατηγοριοποιώντας και αξιολογώντας το νομικό και τεχνικό περιεχόμενο όλων των σημαντικών αποφάσεων του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου των τελευταίων 30 ετών, ο κ. Καρατσώλης εξηγεί ότι «τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό της βιώσιμης ανάπτυξης θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και για τον υπολογισμό της “Φέρουσας Ικανότητας”, καθώς συχνά στη Νομολογία του ΣτΕ οι δύο αυτές έννοιες ταυτίζονται», σημειώνοντας ως βασικά συμπεράσματα της μελέτης του, ότι: «Η βιώσιμη οικιστική ανάπτυξη συνίσταται πρωτίστως στην αναζωογόνηση των οικισμών της χώρας που φθίνουν ή εγκαταλείπονται, προς τους οποίους θα πρέπει να κατευθύνεται η αναπτυξιακή δραστηριότητα.

Η “Φέρουσα Ικανότητα” συνδυάζεται και με κριτήρια μη ποσοτικά, όπως ο χαρακτήρας των νησιών ως παραδοσιακών ανθρωπογενών συστημάτων και περιοχών ως ευαίσθητων οικοσυστημάτων. Άρα, το μέγεθος της “Φέρουσας Ικανότητας” πρέπει να ερευνάται και υπό αυτό το πρίσμα. Ιδιαιτέρως, ειδική πρόνοια πρέπει να υπάρχει για την διατήρηση του χαρακτήρα των μικρών νησιών και του νησιωτικού ανθρωπογενούς και φυσικού περιβάλλοντος και τοπίου τους.

Ο υπολογισμός και η εκτίμηση της «Φέρουσας Ικανότητας» αποτελούν βασικό κριτήριο ορθολογικού ελέγχου των χρήσεων γης

Οι αλλαγές ή οι αυξήσεις σε πολεοδομικά μεγέθη (π.χ. αύξηση συντελεστή) επηρεάζουν την «Φέρουσας Ικανότητα» και γι’ αυτό πρέπει να την λαμβάνουν υπόψη. Η “Φέρουσα Ικανότητα” αφορά ευρύ πεδίο δραστηριοτήτων, μεταξύ άλλων: τουρισμό, ενέργεια, πρωτογενή τομέα, υδατοκαλλιέργειες (ΠΟΑΥ), βιομηχανία, κ.α. Οι αποφάσεις του ΣτΕ για τη “Φέρουσα Ικανότητα”, σύμφωνα με την μελέτη που εκπόνησε ο Κωνσταντίνος Καρατσώλης και ομάδα εξειδικευμένων σε πολεοδομικά και χωροταξικά θέματα συνεργατών του νομικών, αποτελούμενη από τις κυρίες Βασιλοπουλου Ιωάννα, δικηγόρος ΜΔΕ, Μιχαλακέα Αθηνά, δικηγόρος ΜΔΕ, Υπ. Δρ., Τσακαλογιάννη Ιφιγένεια, δικηγόρος ΜΔΕ, MSc μπορούν να καταχωρηθούν συστηματικά σε γενικές θεματικές κατηγορίες, όπως για: Οικισμούς και Επεκτάσεις Οικισμών, το νησιωτικό οικοσύστημα και σε άλλους/ειδικούς τομείς δραστηριοτήτων.

Τι αλλάζει για τον χωρικό, πολεοδομικό σχεδιασμό και τις επενδύσεις

Τι σημαίνει μέσα από τη νομολογία του ΣτΕ, η εφαρμογή της “Φέρουσας Ικανότητας” στις βασικές αυτές θεματικές κατηγορίες χωρικού, πολεοδομικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού; Ο κύριος Καρατσώλης εξηγεί: «Για Οικισμούς και Επεκτάσεις Οικισμών: πλήθος αποφάσεων του ΣτΕ αναφέρονται στη “Φέρουσα Ικανότητα” ως στοιχείο εκτίμησης της ικανοποίησης των οικιστικών αναγκών, οι οποίες είτε απορροφώνται από τους υπάρχοντες οικισμούς είτε εξυπηρετούνται με την επέκταση των ορίων οικισμών ή τη δημιουργία νέων.

Από τη συστηματική ανάλυση προκύπτει ότι στην περίπτωση αυτή πρέπει να μελετηθούν:

α) η δυνατότητα απορρόφησης των οικιστικών πιέσεων από τους υφιστάμενους οικισμούς για την οποία λαμβάνονται ως στοιχεία εκτίμησης της “Φέρουσας Ικανότητας”, κατά το ΣτΕ: το βάρος του πληθυσμού, τα κριτήρια που σχετίζονται με τους νέους οικιστικούς υποδοχείς και προβλέπονται από πολεοδομικά – χωροταξικά σχέδια (π.χ. ΓΠΣ) , το οδικό δίκτυο, η δυνατότητα του υδρευτικού δικτύου να εξυπηρετήσει τον προσδοκώμενο πληθυσμό και τους νέους οικισμούς, χωρίς υπερεκμετάλλευση των υδατικών πόρων.

β) η προστασία του “πολιτιστικού κεφαλαίου”, για την οποία λαμβάνεται, ως στοιχείο εκτίμησης της “Φέρουσας Ικανότητας”, κατά το ΣτΕ, η μη μεταβολή της πολεοδομικής φυσιογνωμίας της οικιστικής περιοχής και

γ) η μη υπέρβαση της φυσικής χωρητικότητας της οικιστικής περιοχής, για την οποία λαμβάνονται, ως στοιχεία εκτίμησης της “Φέρουσας Ικανότητας”: η προστασία των φυσικών πόρων, και η ικανότητα των υποδομών, τεχνικής και κοινωνικής υφής».

Προδιαγραφές για το νησιωτικό οικοσύστημα: Ειδικά για τα μικρά νησιά, παγίως γίνεται δεκτό από το ΣτΕ ότι είναι δεκτικά μόνο μορφών ήπιας ανάπτυξης, συμβατής με τον ευαίσθητο χαρακτήρα τους. Με άλλα λόγια, ο θεμελιώδης κανόνας της βιώσιμης ανάπτυξης επιτάσσει τον ορθολογικό χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό και ισχύει κατά μείζονα λόγο για την προστασία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων όπως τα μικρά νησιά. Άρα, η φέρουσα ικανότητα των μικρών νησιών αποτελεί μέγεθος που πρέπει να εκτιμηθεί ιδιαιτέρως από τις μελέτες που πρόκειται να εκπονηθούν.

Από τη νομολογία του ΣτΕ διαπιστώνεται ότι για τον υπολογισμό της “Φέρουσας Ικανότητας” των μικρών νησιών στοιχεία εκτίμησης είναι: α) η πολλαπλή χρήση εγχώριων πόρων των μικρών νησιών, και β) η προστασία και διατήρηση της βιοποικιλότητάς τους.

Overtourism in Greece Makes Travelers Change Vacation Dates https://t.co/JnRukfynxt

— yana (@AthanasakiYana) April 19, 2023

Προσεγγίσεις της “Φέρουσας Ικανότητας” σε άλλους/ειδικούς τομείς δραστηριοτήτων: Από τις αποφάσεις του ΣτΕ διαπιστώθηκε ότι η εκτίμηση της Φέρουσας Ικανότητας θεωρείται απαραίτητο στοιχείο για την έγκριση Ειδικών Σχεδίων Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων (Ε.Σ.Χ.Α.Σ.Ε.) και Ειδικών Σχεδίων Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίων Ακινήτων (Ε.Σ.Χ.Α.Δ.Α.), αλλά και για την έγκριση δημιουργίας υποδοχέων αποβλήτων (ΟΕΔΑ – Ολοκληρωμένη Εγκατάσταση Διάθεσης Απορριμμάτων), Περιοχών Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (Π.Ο.Α.Υ.) και εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Μάλιστα, η νομολογία του ΣτΕ φαίνεται να εκτιμά διαφορετικά το στοιχείο της Φέρουσας Ικανότητας για την εγκατάσταση ΑΠΕ σε μικρά νησιά σε σύγκριση με την εγκατάστασή τους στον ηπειρωτικό χώρο».

Έλεγχος στις σωρευτικές επιπτώσεις δραστηριοτήτων

Στα βασικά κριτήρια υπολογισμού της “Φέρουσας Ικανότητας” είναι και ο υπολογισμός των σωρευτικών επιπτώσεων χρήσεων και δραστηριοτήτων σε μία περιοχή. Σχετικά ο Κωνσταντίνος Καρατσώλης αναφέρει ότι: «Στην πλειοψηφία των αποφάσεων του ΣτΕ που αφορούν βιομηχανικές δραστηριότητες, εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων, έργα μεταφορών ή παραγωγική δραστηριότητα κρίθηκε πως στο πλαίσιο εκτίμησης της “Φέρουσας Ικανότητας” πρέπει να εξετάζονται και οι επιπτώσεις που τυχόν θα έχει μια νέα εγκατάσταση δεδομένης της σώρευσης με υπάρχουσες χρήσεις καθώς και εγκαταστάσεις ίδιων χρήσεων.

VIDEO: The tourist season has opened in Greece with some of the first visitors arriving on the picturesque island of Paros. The country is set to break records, but concerns remain about overtourism and overbuilding. pic.twitter.com/dYoAmQHH1g

— AFP News Agency (@AFP) April 16, 2023

Επιπλέον, το ΣτΕ έχει επισημάνει πολλές φορές πως για την εκτίμηση της «Φέρουσας Ικανότητας» σε μονάδες διαχείρισης αποβλήτων (ΟΕΔΑ), βιομηχανίες, μονάδες κτηνοτροφίας και μεταναστευτικές δομές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι σωρευτικές επιπτώσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον από την παράλληλη λειτουργία τέτοιου είδους μονάδων, με επίκεντρο στο αθροιστικό αποτέλεσμα αντιστοίχων διαφόρου είδους οχλήσεων στην περιοχή ενδιαφέροντος. Αντιστοίχως, έχει επισημανθεί το δυνητικό αθροιστικό ζημιογόνο αποτέλεσμα από ομοειδείς εγκαταστάσεις από την ταυτόχρονη λειτουργία εγκαταστάσεων».