Νίκος Γιαννόπουλος

Είναι πράγματι όμως δύο τα φύλα ή υπάρχουν και υποκατηγοροποιήσεις στο συγκεκριμένο ζήτημα; Ας δούμε τι λέει γι’ αυτό ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στον επίσημο ιστότοπό του.

Επί λέξει διαβάζουμε τα εξής: “Το φύλο συχνά κατηγοριοποιείται σε θηλυκά και αρσενικά, αλλά υπάρχουν παραλλαγές των χαρακτηριστικών φύλου που ονομάζονται ίντερσεξ. Ο όρος «ίντερσεξ» χρησιμοποιείται ως γενικός όρος για άτομα που γεννιούνται με φυσικές παραλλαγές σε βιολογικά ή φυσιολογικά χαρακτηριστικά (συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής ανατομίας, των αναπαραγωγικών οργάνων ή/και των χρωμοσωμικών προτύπων) που δεν ταιριάζουν στους παραδοσιακούς ορισμούς του αρσενικού ή του θηλυκού. Τα βρέφη γενικά λαμβάνουν το φύλο του αρσενικού ή του θηλυκού κατά τη γέννηση με βάση την εμφάνιση της εξωτερικής ανατομίας/γεννητικών οργάνων τους”.

Τόσο απλό,όσο το περιγράφει ο ΠΟΥ, αυτή είναι η πλήρης επιστημονική αλήθεια. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε στα αγγλικά (https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/gender-and-health?utm_source=chatgpt.com)

Από εκεί και πέρα και πάλι ο ΠΟΥ ξεκαθαρίζει ότι ο όρος gender είναι διαφορετικός από τον όρο σεξ. Οπως εξηγεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός “οι δύο όροι είναι διαφορετικοί και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εναλλακτικά. Μπορεί να είναι χρήσιμο να σκεφτόμαστε το sex ως βιολογικό χαρακτηριστικό και το gender ως κοινωνική κατασκευή. Το φύλο (sex) αναφέρεται σε ένα σύνολο βιολογικών χαρακτηριστικών στους ανθρώπους και τα ζώα. Το φύλο (sex) σχετίζεται κυρίως με φυσικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά, όπως τα χρωμοσώματα, η γονιδιακή έκφραση, το επίπεδο και η λειτουργία των ορμονών, καθώς και η αναπαραγωγική και σεξουαλική ανατομία”.

Eίναι σαφές λοιπόν ότι όπως έχει καταγραφεί στη σχετική βιβλιογραφία υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται με διαφορές στην ανάπτυξη των χαρακτηριστικών του φύλου (Differences of Sex Development – DSD), στις οποίες, για παράδειγμα, τα χρωμοσώματα, τα γεννητικά όργανα ή η ορμονική λειτουργία δεν ακολουθούν το συνηθισμένο πρότυπο.

Αυτό σημαίνει ότι η “απόλυτη” ταξινόμηση άνδρας ή γυναίκα δεν μπορεί, για καθαρά ανατομικούς λόγους, για όλους τους ανθρώπους. Κάποιοι βρίσκονται έξω από αυτήν την “απόλυτη” ταξινόμηση.

Επιπλέον, η σύγχρονη βιοϊατρική έρευνα δεν αντιμετωπίζει το «sex» ως μία μοναδική μεταβλητή που μπορεί πάντοτε να εξαχθεί από ένα και μόνο χαρακτηριστικό. Η Endocrine Society, για παράδειγμα, έχει επισημάνει ότι το βιολογικό φύλο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ως σημαντική βιολογική μεταβλητή στην έρευνα και την ιατρική.

Hταν ζήτημα διεθνούς προτύπου και συμπερίληψης  

Ενα διοικητικό έντυπο, είτε σε φυσική είτε σε ηλεκτρονική μορφή, μπορεί να έχει περισσότερες από δύο επιλογές στο φύλο για μία σειρά από λόγους.

Για το σεβασμό, ας πούμε, της αυτοπροσδιοριζόμενης ταυτότητας, για λόγους συμπερίληψης προσώπων που δεν αυτοπροσδιορίζονται αποκλειστικά ως άνδρες ή γυναίκες ή για λόγους νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου.

Είναι και πάλι περισσότερο απλό από ότι νομίζουμε. Και δεν αξίζει να δαιμονοποιείται τόσο ως ζήτημα.

Η συμπερίληψη στο κοινωνικό γίγνεσθαι ανθρώπων που τα προηγούμενα χρόνια παρέμεναν αποκλεισμένοι ακόμα και από βασικές κοινωνικές και διοικητικές λειτουργίες (πχ των τρανς ατόμων) καταδεικνύει και την ωριμότητα μίας κοινωνιας (αλλά και της διοίκησης).

Αλλωστε η συγκεκριμένη πλατφόρμα του ΕΟΠΥΥ εφάρμοζε, εκ της κατασκευής, το διεθνές πρότυπο ISO/IEC 5218. Πρόκειται για πρότυπο πληροφορικής για το πώς κωδικοποιείται το ανθρώπινο φύλο σε πληροφοριακά συστήματα, ώστε διαφορετικές βάσεις δεδομένων και συστήματα να μπορούν να ανταλλάσσουν τα ίδια δεδομένα με ενιαίο τρόπο.

Το πρότυπο δεν αναγνωρίζει τέσσερα φύλα. Οι κωδικοί του είναι 0 = άγνωστο, 1 = male, 2 = female και 9 = not applicable. Άρα οι τέσσερις επιλογές αφορούν την καταγραφή της πληροφορίας, όχι τέσσερις ξεχωριστές βιολογικές κατηγορίες. Αυτό (νόμιζε ότι) είδε ο πρώην Πρωθυπουργός και επεσήμανε στη δική του ανάρτηση και σ’ αυτό οφείλεται ο όλος ο θόρυβος.

Ο ιός του Δυτικού Νείλου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα νοσήματα που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών στην Ευρώπη και, τα τελευταία χρόνια, απασχολεί συστηματικά και την Ελλάδα, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες. Οι δήμοι ετοιμάζονται για ψεκασμούς, καθώς έχουν καταγραφεί κρούσματα κυρίως στην Αττική αλλά και στη Θεσσαλία.

Από το 2010 και μετά, η χώρα μας καταγράφει σχεδόν κάθε χρόνο κρούσματα, γεγονός που έχει οδηγήσει τον ΕΟΔΥ και τις υγειονομικές αρχές στην εντατικοποίηση της επιδημιολογικής επιτήρησης και των προγραμμάτων καταπολέμησης των κουνουπιών. Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν εμφανίζουν συμπτώματα, ο ιός μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νευρολογική νόσο, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού.

Ξενιστές του τα κουνούπια και τα άγρια πτηνά

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο ιός του Δυτικού Νείλου (West Nile Virus – WNV) ανήκει στην οικογένεια των φλαβοϊών και διατηρείται στη φύση μέσω ενός φυσικού κύκλου μετάδοσης μεταξύ άγριων πτηνών και κουνουπιών.

Τα πτηνά αποτελούν τους βασικούς φυσικούς ξενιστές του ιού, ενώ τα κουνούπια, κυρίως του γένους Culex, μολύνονται όταν τρέφονται με αίμα μολυσμένων πτηνών. Στη συνέχεια μπορούν να μεταδώσουν τον ιό σε ανθρώπους, άλογα και άλλα θηλαστικά μέσω του τσιμπήματός τους. Ο άνθρωπος και το άλογο θεωρούνται «τελικοί ξενιστές», καθώς δεν αναπτύσσουν αρκετά υψηλό ιικό φορτίο ώστε να συνεχιστεί ο κύκλος μετάδοσης.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι ο ιός δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω της καθημερινής κοινωνικής επαφής, της χειραψίας ή της αναπνοής. Εξαιρετικά σπάνια έχουν καταγραφεί περιστατικά μετάδοσης μέσω μεταγγίσεων αίματος, μεταμοσχεύσεων οργάνων, μητρικού γάλακτος ή από τη μητέρα στο έμβρυο κατά την εγκυμοσύνη. Για τον λόγο αυτό εφαρμόζονται ειδικά πρωτόκολλα ελέγχου του αίματος στις περιοχές όπου καταγράφονται κρούσματα.

Περίπου 8 στους 10 δεν θα νοσήσουν

Η πλειονότητα των λοιμώξεων εξελίσσεται χωρίς συμπτώματα. Υπολογίζεται ότι περίπου οκτώ στους δέκα ανθρώπους που μολύνονται δεν αντιλαμβάνονται ποτέ ότι έχουν έρθει σε επαφή με τον ιό. Περίπου το 20% εμφανίζει ήπια νόσο, γνωστή ως πυρετό του Δυτικού Νείλου. Τα συχνότερα συμπτώματα είναι πυρετός, έντονος πονοκέφαλος, κόπωση, μυαλγίες, πόνοι στις αρθρώσεις, ναυτία, έμετοι, διόγκωση λεμφαδένων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δερματικό εξάνθημα στον κορμό. Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται μέσα σε διάστημα 3 έως 14 ημερών από το τσίμπημα του μολυσμένου κουνουπιού και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρούν χωρίς ιδιαίτερες επιπλοκές.

Ωστόσο, σε μικρό ποσοστό ασθενών η λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή νευρολογική νόσο. Εκτιμάται ότι περίπου ένας στους 150 μολυσμένους θα εμφανίσει εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία παράλυση. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, έντονη δυσκαμψία στον αυχένα, σύγχυση, υπνηλία, αποπροσανατολισμό, τρόμο, σπασμούς, μυϊκή αδυναμία και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, παράλυση ή κώμα. Οι ηλικιωμένοι άνω των 50 ετών, καθώς και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή χρόνια νοσήματα, διατρέχουν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών επιπλοκών.

Στην Ελλάδα, τα περισσότερα περιστατικά καταγράφονται από τα μέσα του καλοκαιριού έως τις αρχές του φθινοπώρου, όταν οι πληθυσμοί των κουνουπιών βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο. Περιοχές με υγροτόπους, ποτάμια, λίμνες, αρδευτικά δίκτυα και εκτεταμένες αγροτικές καλλιέργειες εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο κυκλοφορίας του ιού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι αστικές περιοχές είναι ασφαλείς. Για τον λόγο αυτό, ο ΕΟΔΥ πραγματοποιεί κάθε χρόνο συστηματική επιτήρηση των ανθρώπινων κρουσμάτων, των πτηνών και των πληθυσμών κουνουπιών, εκδίδοντας τακτικές ενημερώσεις προς τους πολίτες.

Η διάγνωση γίνεται με εξειδικευμένες εξετάσεις

Η διάγνωση της λοίμωξης πραγματοποιείται με εξειδικευμένες εργαστηριακές εξετάσεις. Οι κυριότερες μέθοδοι περιλαμβάνουν την ανίχνευση αντισωμάτων IgM και IgG με τη μέθοδο ELISA, μοριακές εξετάσεις RT-PCR για την ανίχνευση του γενετικού υλικού του ιού, καθώς και ειδικές δοκιμασίες εξουδετέρωσης. Σε περιπτώσεις νευρολογικής νόσου εξετάζεται και το εγκεφαλονωτιαίο υγρό, όπου τα ειδικά αντισώματα μπορούν να επιβεβαιώσουν τη διάγνωση.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για τον άνθρωπο. Η αντιμετώπιση των ασθενών είναι υποστηρικτική και εξαρτάται από τη βαρύτητα της νόσου. Οι σοβαρές περιπτώσεις απαιτούν νοσηλεία, ενδοφλέβια χορήγηση υγρών, αναπνευστική υποστήριξη όταν χρειάζεται και αντιμετώπιση των επιπλοκών. Αντίθετα, για τα άλογα υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια, καθώς η νόσος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές νευρολογικές βλάβες και θανάτους στα ζώα.

Καλύτερο μέσο η πρόληψη

Δεδομένου ότι δεν υπάρχει εμβόλιο για τον άνθρωπο, η πρόληψη αποτελεί το αποτελεσματικότερο μέσο προστασίας. Οι ειδικοί συνιστούν τη χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών, την τοποθέτηση σητών σε πόρτες και παράθυρα, τη χρήση κουνουπιέρας όπου απαιτείται, καθώς και την επιλογή ρούχων που καλύπτουν όσο το δυνατόν περισσότερο το σώμα, ιδιαίτερα κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες, όταν τα κουνούπια είναι περισσότερο δραστήρια. Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντική είναι η απομάκρυνση στάσιμων νερών από αυλές, γλάστρες, βαρέλια, υδρορροές και άλλα σημεία όπου μπορούν να αναπτυχθούν προνύμφες κουνουπιών.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει πλέον εγκατασταθεί στην Ελλάδα και απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση. Η έγκαιρη ενημέρωση των πολιτών, η εφαρμογή προγραμμάτων καταπολέμησης των κουνουπιών και η λήψη απλών μέτρων ατομικής προστασίας αποτελούν τα σημαντικότερα όπλα για τον περιορισμό της μετάδοσης και την προστασία της δημόσιας υγείας.

Η αντιστροφή αυτής της τάσης θα απαιτήσει μια θεμελιώδη στροφή προς μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση, η οποία ανταποκρίνεται στις ανάγκες υγείας και στις βιωμένες εμπειρίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που επηρεάζονται. Χωρίς επείγουσα δράση, τα ετήσια περιστατικά καρκίνου προβλέπεται να αυξηθούν σε σχεδόν 35 εκατομμύρια έως το 2050.

Η Παγκόσμια Έκθεση Κατάστασης για τον Καρκίνο του ΠΟΥ 2026, η οποία αναπτύχθηκε από κοινού με τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), παρέχει μια ολοκληρωμένη ανάλυση της προόδου σε βασικούς τομείς, όπως η πολιτική δέσμευση, η πρόληψη του καρκίνου, ιδιαίτερα μέσω του ελέγχου του καπνίσματος και των προγραμμάτων εμβολιασμού, καθώς και οι επενδύσεις στη θεραπεία.

Ωστόσο, η έκθεση αποκαλύπτει επίσης επίμονες και διευρυνόμενες ανισότητες στην πρόσβαση στην πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την υποστηρικτική φροντίδα, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς τις υπηρεσίες που χρειάζονται. Ειδικότερα, δείχνει ότι, ενώ το 87% των γυναικών με καρκίνο του μαστού επιβιώνουν πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση σε χώρες υψηλού εισοδήματος, το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις περίπου 42% στις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Λιγότερες από μία στις τρεις χώρες περιλαμβάνουν σήμερα τη φροντίδα για τον καρκίνο στα πακέτα καθολικής υγειονομικής κάλυψης.

«Ο καρκίνος είναι μια βαθιά προσωπική ασθένεια που αγγίζει σχεδόν όλους μας. Ωστόσο, το αν ένα άτομο θα επιβιώσει από τον καρκίνο δεν θα πρέπει ποτέ να εξαρτάται από τον τόπο γέννησής του ή από το εισόδημά του», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους. «Οι ανισότητες που καταγράφονται σε αυτή την έκθεση δεν είναι αναπόφευκτες· είναι αποτέλεσμα επιλογών και μπορούν να ανατραπούν μέσω ισχυρότερης και συντονισμένης δράσης».

Τα ποσοστά καρκίνου σε διαφορετικές περιοχές

Το φορτίο του καρκίνου παρουσιάζει σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις περιοχές. Το 2024, η Ασία κατέγραψε το μεγαλύτερο ποσοστό, με περισσότερο από το ήμισυ όλων των περιστατικών καρκίνου (50,7%) και των θανάτων (56,5%), γεγονός που αντανακλά τον μεγάλο πληθυσμό της. Η Ευρώπη αντιμετώπισε δυσανάλογα υψηλό φορτίο, καθώς αντιπροσώπευε το 21% των παγκόσμιων περιστατικών και το 20% των θανάτων, παρότι φιλοξενεί μόνο περίπου το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αντίθετα, πολλές χώρες της Αφρικής και τμήματα της Ασίας παρουσιάζουν χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης, αλλά δυσανάλογα υψηλή θνησιμότητα.

Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως. Οι καρκίνοι του πνεύμονα, του προστάτη και του παχέος εντέρου συγκαταλέγονται στους συχνότερους καρκίνους στους άνδρες, ενώ οι καρκίνοι του μαστού, του πνεύμονα και του παχέος εντέρου αποτελούν σημαντικό μέρος του φορτίου της νόσου στις γυναίκες.

Σχεδόν τέσσερις στις δέκα περιπτώσεις καρκίνου παγκοσμίως συνδέονται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να προληφθούν, ιδιαίτερα λοιμώξεις όπως ο ιός HPV, η ηπατίτιδα Β και C και το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, καθώς και η κατανάλωση αλκοόλ, η χρήση καπνού, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος και η ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τον κρίσιμο ρόλο της πρόληψης.

Σημαντικές επιτυχίες, αλλά οι ελλείψεις παραμένουν

Η έκθεση επισημαίνει σημαντικές προόδους σε βασικούς τομείς πολιτικής. Η χρήση καπνού έχει μειωθεί κατά 27% από το 2010, συμβάλλοντας στη μείωση των περιστατικών και των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα σε ορισμένες περιοχές. Οι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις μειώνονται επίσης χάρη στην επέκταση της εμβολιαστικής κάλυψης και στη βελτίωση της ύδρευσης, αποχέτευσης και υγιεινής, καθώς και της πρόληψης και του ελέγχου των λοιμώξεων.

Η πολιτική δέσμευση έχει ενισχυθεί, με το 82% των χωρών να διαθέτουν πλέον εθνικά σχέδια ελέγχου του καρκίνου, έναντι 50% το 2010. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, τα προγράμματα έγκαιρης ανίχνευσης εντοπίζουν τους περισσότερους καρκίνους του μαστού και το 74% των γυναικών έχει υποβληθεί σε προληπτικό έλεγχο για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Η επιστημονική καινοτομία επιταχύνεται επίσης, καθώς οι καταχωρημένες κλινικές δοκιμές αυξήθηκαν με ετήσιο ρυθμό 7,3% μεταξύ 2005 και 2021.

Ωστόσο, αυτές οι εξελίξεις δεν μεταφράζονται σε σωτήριες για τη ζωή δράσεις με τον απαιτούμενο ρυθμό. Τα απαραίτητα φάρμακα για τον καρκίνο εξακολουθούν να είναι απρόσιτα για πολλούς ανθρώπους: η διαθεσιμότητα των 20 βασικών αντικαρκινικών φαρμάκων προτεραιότητας κυμαίνεται μόλις από 9% έως 54% στις χώρες χαμηλού και χαμηλότερου-μεσαίου εισοδήματος, σε σύγκριση με 68% έως 94% στις χώρες υψηλού εισοδήματος. Οι συνέπειες αυτών των κενών γίνονται ιδιαίτερα αισθητές από τους ανθρώπους που ζουν με καρκίνο και τις οικογένειές τους.

Ανθρωποκεντρική ατζέντα ελέγχου του καρκίνου

Η έκθεση αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για να τοποθετηθούν οι άνθρωποι που επηρεάζονται από τον καρκίνο στο επίκεντρο των προσπαθειών αντιμετώπισης της νόσου. Καλεί τις κυβερνήσεις, τους διεθνείς οργανισμούς, την κοινωνία των πολιτών, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, τον ιδιωτικό τομέα και τον ΠΟΥ να συνεργαστούν ώστε να προσφέρουν μια ανθρωποκεντρική και ολιστική προσέγγιση στη φροντίδα των ατόμων και των οικογενειών που επηρεάζονται από τον καρκίνο.

Για την υποστήριξη αυτού του οράματος, η έκθεση παρουσιάζει επτά βασικές συστάσεις και τρεις στρατηγικές αλλαγές που πρέπει να εφαρμοστούν σε όλες τις χώρες και τις κοινότητες:

Καλύτερες δυνατότητες: Ενσωμάτωση του ελέγχου του καρκίνου στα συστήματα καθολικής υγειονομικής κάλυψης και επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό για την πρόληψη και τον έλεγχο του καρκίνου.

Καλύτερη προστασία: Τοποθέτηση των ανθρώπων με προσωπική εμπειρία της νόσου στο επίκεντρο των συστημάτων αντιμετώπισης του καρκίνου, με παράλληλη ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας.

Καλύτερη αξία: Ευθυγράμμιση της έρευνας και της καινοτομίας με τις ανάγκες της δημόσιας υγείας και διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης σε αποτελεσματικές και τεκμηριωμένες εξελίξεις στη φροντίδα.

Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ΠΟΥ, Κρίστιαν Λίντμαϊερ, οι υγειονομικές δομές λειτουργούν πλέον πέρα από τα όριά τους, δεχόμενες μαζική εισροή τραυματιών, ενώ οι ελλείψεις σε προσωπικό και υποδομές δυσχεραίνουν σημαντικά την παροχή περίθαλψης.

Ο επίσημος απολογισμός κάνει λόγο για 1.719 νεκρούς και 5.034 τραυματίες, χωρίς οι αρχές να έχουν ανακοινώσει ακόμη αριθμό αγνοουμένων. Ωστόσο, άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τους αγνοούμενους σε δεκάδες χιλιάδες, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα για το πραγματικό μέγεθος της τραγωδίας. Παράλληλα, 15.866 άτομα είχαν πλέον μείνει άστεγα.

Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι υπάρχει πλέον αυξημένος κίνδυνος εκδήλωσης επιδημιών από νοσήματα που μπορούν να προληφθούν με εμβολιασμό, όπως η ιλαρά και η διφθερίτιδα, εξαιτίας της χαμηλής εμβολιαστικής κάλυψης που υπήρχε ήδη πριν από τους σεισμούς. Παράλληλα, αυξάνεται η απειλή εξάπλωσης ασθενειών που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών ή μολυσμένου νερού, όπως ο κίτρινος πυρετός, η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός, η chikungunya και ο ιός Ζίκα.

Παράλληλα, οι υπηρεσίες του Οργανισμού διαπιστώνουν σοβαρά προβλήματα στην καταγραφή των θυμάτων και στον εντοπισμό των αγνοουμένων, καθώς οι σχετικοί μηχανισμοί έχουν αποδιοργανωθεί μετά τους σεισμούς μεγέθους 7,5 και 7,2 Ρίχτερ, που σημειώθηκαν την περασμένη Τετάρτη.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβίβασε η μεταβατική πρόεδρος της χώρας, Ντέλσι Ροντρίγκες, 38 νοσοκομεία έχουν υποστεί ζημιές από τις ισχυρές δονήσεις.

Μέχρι το Σάββατο, ο ΠΟΥ είχε συλλέξει στοιχεία από 21 υγειονομικές μονάδες στις περιοχές Καράκας, Λα Γκουάιρα, Μιράντα και Φαλκόν. Από αυτές, έξι έχουν υποστεί δομικές ζημιές ή λειτουργούν μόνο μερικώς, ενώ οι υπόλοιπες παραμένουν ανοιχτές αλλά λειτουργούν υπό ιδιαίτερα αυξημένη πίεση.

Όπως ανέφερε ο Λίντμαϊερ, οι πρώτες εκτιμήσεις αποτυπώνουν χαοτική λειτουργία των νοσοκομείων, με υπερπληρότητα, σημαντικές καθυστερήσεις στα χειρουργεία – κυρίως σε περιστατικά τραυματολογίας, ορθοπεδικής και νευροχειρουργικής – κατάρρευση βασικών πρωτοκόλλων βιοασφάλειας και εξαντλημένο υγειονομικό προσωπικό.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης η κατάρρευση των ιατροδικαστικών υπηρεσιών και των νεκροτομείων, καθώς και οι σοβαρές ελλείψεις στην καταγραφή των θυμάτων και των αγνοουμένων.

Την ίδια ώρα, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) προειδοποιεί ότι στις σεισμόπληκτες περιοχές εντείνονται οι κοινωνικές εντάσεις, καθώς η πρόσβαση της ανθρωπιστικής βοήθειας παραμένει περιορισμένη. Ο οργανισμός εκτιμά ότι απαιτούνται περίπου 14,85 εκατομμύρια δολάρια για την ενίσχυση των δράσεων προστασίας, τη διανομή ειδών πρώτης ανάγκης και την παροχή προσωρινής στέγασης σε 30.000 πληγέντες κατά το επόμενο εξάμηνο.

Παράλληλα, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF) ανακοίνωσαν ότι προετοιμάζουν την επέκταση των επιχειρήσεών τους για τη στήριξη των χιλιάδων ανθρώπων που έχασαν τα σπίτια τους. Όπως επισημαίνουν, παρά το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης πλησιάζουν στο τέλος τους, οι ανάγκες των επιζώντων συνεχίζουν να αυξάνονται, με ιδιαίτερη έμφαση στην ψυχολογική υποστήριξη, καθώς η ζήτηση για υπηρεσίες ψυχικής υγείας χαρακτηρίζεται «εξαιρετικά υψηλή».

«Αυτήν τη στιγμή, 150 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε συνθήκες ακραίας ζέστης, εκατοντάδες άνθρωποι έχουν πεθάνει, σχολεία έχουν κλείσει και τα δίκτυα ηλεκτροδότησης τελούν υπό σοβαρή πίεση», συμπλήρωσε.

Τουλάχιστον 191 εκατομμύρια κάτοικοι αναμένεται να βιώσουν θερμοκρασίες άνω των 35 βαθμών Κελσίου κάποια στιγμή σήμερα, σύμφωνα με υπολογισμούς του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων, ένας αριθμός ελαφρά μικρότερος σε σύγκριση με τη χθεσινή ημέρα.

Ο υδράργυρος αναμένεται να φθάσει ή και να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου σε τμήματα της Ευρώπης, την ώρα που καταιγίδες σημειώνονται σε άλλες περιοχές, με τη Γαλλία να αναφέρει 1000 επιπλέον θανάτους κατά τη διάρκεια του καύσωνα.

Σήμερα, η Τσεχία κατέγραψε ένα νέο ρεκόρ θερμοκρασίας, στους 41,1 βαθμούς Κελσίου, στο Ντόκσανι, βόρεια της Πράγας.

«Είναι η πρώτη φορά που καταγράψαμε μια θερμοκρασία 41 βαθμών Κελσίου στο επίσημο δίκτυο των μετεωρολογικών σταθμών μας. Οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται, επομένως δεν πρόκειται για την οριστική κορύφωση» του φαινομένου, επισήμανε η μετεωρολογική υπηρεσία CHMI σε ανάρτηση στο X.

Υψηλές θερμοκρασίες καταγράφονται στη Γερμανία, την Πολωνία και την Ιταλία, ενώ περιοχές της Γαλλίας βρίσκονται αντιμέτωπες με καταιγίδες.

Η Γερμανία κατέγραψε ένα νέο απόλυτο ρεκόρ θερμοκρασίας στους 41,7 βαθμούς Κελσίου, στο Κόσχεν, στο Βρανδεμβούργο, στα σύνορα με την Πολωνία, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της μετεωρολογικής υπηρεσίας της χώρας DWD. Στο Βερολίνο, η αστυνομία σκοπεύει να κάνει εκ νέου χρήση κανονιών νερού υπό πίεση προκειμένου να βοηθήσει τους κατοίκους της πρωτεύουσας να δροσιστούν.

Την ίδια ώρα, τα δρομολόγια των τρένων μειώθηκαν σε μια μεγάλη σιδηροδρομική γραμμή στο δυτικό κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, ενώ τα δρομολόγια των τραμ ανεστάλησαν στην ανατολική πόλη της Λειψίας. Πολλοί άνθρωποι έμειναν κλεισμένοι στα σπίτια τους, απρόθυμοι να βγουν έξω μέχρι να δύσει ο ήλιος, ανέφεραν γερμανικά μέσα ενημέρωσης.

Στη Ρώμη, ο πάπας Λέων ευχαρίστησε τους πιστούς επειδή παρέστησαν στην κυριακάτικη προσευχή στην πλατεία του Αγίου Πέτρου, παρά τις αποπνικτικές συνθήκες.

Στη Γαλλία, ο καύσωνας δείχνει να χαλαρώνει και ο κόκκινος συναγερμός αφορά πλέον δύο διαμερίσματα στο ανατολικό τμήμα, με τις αρχές να αναμένεται να άρουν τις προειδοποιήσεις στις 22.00 τοπική ώρα σήμερα.

Εντούτοις, η υπουργός Υγείας της χώρας Στεφανί Ριστ δήλωσε στην εφημερίδα La Tribune πως ο αντίκτυπος του κύματος καύσωνα θα μπορούσε να παραμείνει έως και 10 ημέρες μετά την πτώση του υδράργυρου.

«Το επεισόδιο δεν έχει τελειώσει», προειδοποίησε μιλώντας στο τηλεοπτικό δίκτυο BFM.

Οι καταιγίδες, άλλωστε, που έπληξαν τμήματα της Γαλλίας χθες το βράδυ βύθισαν στο σκοτάδι χιλιάδες νοικοκυριά.

Σήμερα το απόγευμα, 36.000 νοικοκυριά στη βόρεια και κεντρική Γαλλία παραμένουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, όπως έγινε γνωστό από την εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας Enedis.

Καταιγίδες αναμένονται και στη Γερμανία αύριο ή και μεθαύριο, με τους μετεωρολόγους να προβλέπουν ηπιότερες θερμοκρασίες για ένα μεγάλο τμήμα της Δυτικής Ευρώπης αυτήν την εβδομάδα, την ώρα που το κύμα ζέστης κινείται βαθύτερα στην κεντρική Ευρώπη και τα Βαλκάνια.

“Η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι αφηρημένο ζήτημα: αφορά κάθε γεύμα, κάθε οικογένεια, κάθε μέρα”, τονίζει ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, ο Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεέσους, σε ανακοίνωση που δίνεται στη δημοσιότητα ενόψει της διεθνούς ημέρας υγειονομικής ασφάλειας των τροφίμων (σ.σ. την Κυριακή 7η Ιουνίου).

Κατά την ανάλυση του ΠΟΥ, που αποτίμησε 42 κινδύνους συνδεόμενους με τα τρόφιμα σε 194 χώρες μεταξύ του 2000 και του 2021, υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο 866 εκατομμύρια άνθρωποι προσβάλλονται από κάποια ασθένεια εξαιτίας της κατανάλωσης ανθυγιεινών τροφίμων και 1,5 εκατ. από αυτούς πεθαίνουν.

Τα μικρά παιδιά, κάτω των πέντε ετών, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα. Ο κίνδυνος μόλυνσης από κάποια ασθένεια εξαιτίας βρώσης επικίνδυνων τροφίμων είναι σχεδόν τρεις φορές υψηλότερος για αυτή την ηλικιακή κατηγορία απ’ ό,τι για τα μεγαλύτερα παιδιά και τους ενηλίκους.

Αν και το παγκόσμιο βάρος των ασθενειών που οφείλονται στην κατανάλωση ανθυγιεινών τροφίμων έχει υποχωρήσει από το 2000, συνεχίζουν να καταγράφονται εντυπωσιακές περιφερειακές ανισότητες και διαφορές, με την Αφρική και τη νοτιοανατολική Ασία να είναι οι περιοχές που πλήττονται περισσότερο. Σε αυτές καταγράφονται σχεδόν τα τρία τέταρτα του συνόλου των κρουσμάτων ασθενειών οφειλόμενων στην κατανάλωση ανθυγιεινών τροφίμων και το 60% των θανάτων σε παγκόσμια κλίμακα.

   Η έκθεση σε βιολογικούς κινδύνους, ιδίως σε βακτήρια ή ιούς που έχουν μολύνει τρόφιμα, καθώς και σε μολύνσεις αποδιδόμενες σε παράσιτα, προκάλεσαν την πλειονότητα των ασθενειών που οφείλονταν στην κατανάλωση ανθυγιεινών τροφίμων (περίπου 860 εκατ. το 2021), ενώ η έκθεση σε επικίνδυνες ουσίες ευθυνόταν για δυσανάλογα υψηλό αριθμό θανάτων.

   Το ανόργανο αρσενικό (42%) και ο μόλυβδος (31%) ήταν το 2021 οι αιτίες των περισσότερων θανάτων εξαιτίας χημικών ουσιών, κυρίως εξαιτίας του ότι η έκθεση στις ουσίες αυτές αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και καρκίνων.

   “Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι ασθένειες που οφείλονται στην κατανάλωση ανθυγιεινών τροφίμων όχι μόνο επιμένουν, αλλά επιδεινώνονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, που αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης, και εξαιτίας της αντοχής στα αντιμικροβιακά, που κάνει τις μολύνσεις πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν”, σημείωσε η Γιούκι Μινάτο, στέλεχος του ΠΟΥ αρμόδιο για την υγειονομική ασφάλεια των τροφίμων.

   Πέρα από τις συνέπειες για τη δημόσια υγεία, ο οργανισμός, μέρος του συστήματος του ΟΗΕ, υπολογίζει ότι οι ασθένειες που οφείλονται στην κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων προκαλούν απολεσθέντα έσοδα λόγω μείωσης της παραγωγικότητας ύψους 647 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

   “Τα ανθυγιεινά τρόφιμα αποτελούσαν πάντα μείζονα ανησυχία για τη δημόσια υγεία, όμως μέχρι τώρα, δεν είχαμε συνολική εικόνα του κολοσσιαίου ανθρώπινου και οικονομικού κόστους τους. Αυτές οι νέες εκτιμήσεις αλλάζουν τα δεδομένα”, εκτίμησε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ.

Ωστόσο, οι επιστήμονες του ΠΟΥ γνωρίζουν ότι η επιδημία έχει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. Μέχρι στιγμής έχουν καταγραφεί περισσότερα από 900 ύποπτα κρούσματα και 220 ύποπτοι θάνατοι από τη νόσο. 

Την περασμένη Παρασκευή, ο ΠΟΥ αναβάθμισε την αξιολόγηση κινδύνου σε πολύ υψηλή σε εθνικό επίπεδο.

Ο Οργανισμός εξακολουθεί να αξιολογεί τον κίνδυνος ως υψηλό σε περιφερειακό επίπεδο και χαμηλό σε διεθνές επίπεδο. Οι χώρες που συνορεύουν με τη Λαίκή Δημοκρατία του Κονγκό βρίσκονται σε ζώνη υψηλού κινδύνου και πρέπει να λάβουν άμεσα μέτρα. 

Ακύρωση εθνικής γιορτής στην Ουγκάντα

Στην Ουγκάντα έχουν καταγραφεί 5 επιβεβαιωμένα κρούσματα Έμπολα και ένας θάνατος από τη νόσο. Ειδικά μέτρα λήφθησαν ώστε να ακυρωθούν οι εορταστικές εκδηλώσεις για την  Ημέρα των Μαρτύρων προκειμένου  να αποφευχθεί η περαιτέρω διασπορά του ιού.

Η Ημέρα των Μαρτύρων (Martyrs’ Day) τιμάται στην Ουγκάντα κάθε χρόνο στις 3 Ιουνίου, προσελκύει περισσότερους από 2 εκατ. επισκέπτες και αποτελεί επίσημη εθνική αργία που μνημονεύει τους 45 Χριστιανούς μάρτυρες (22 Καθολικούς και 23 Αγγλικανούς) οι οποίοι εκτελέστηκαν μεταξύ 1885 και 1887 από τον βασιλιά Μβάνγκα Β’ της Μπουγκάντα επειδή αρνήθηκαν να απαρνηθούν την πίστη τους. 

Θυμίζουμε ότι η τρέχουσα επιδημία στην Ουγκάντα και το Κονγκό οφείλεται στο στέλεχος Μπουντιμπουγκιό για το οποίο δεν υπάρχουν εγκεκριμένα φάρμακα, ούτε εμβόλια.

Απελευθέρωση επιπλέον κονδυλίων

Μαζί με το Κέντρο Ελέγχου Λοιμωδών Νοσημάτων (CDC) Αφρικής ο ΠΟΥ δημιούργησε μια ομάδα υποστήριξης για την διαχείριση του  ξεσπάσματος. Επιπλέον,  ο ΠΟΥ αποδέσμευσε κονδύλι ύψους  3.9 εκατ. δολαρίων από το Ταμείο Χρηματοδότησης  έκτακτης ανάγκης.

Ο Οργανισμός  θυμίζει ότι έχουν καταγραφεί  δύο προηγούμενα ξεσπάσματα Έμπολα, ένα εκ των οποίων  στην Ουγκάντα το 2007 και ένα στο Κονγκό το  2012.

Σε κλινικές μελέτες 2 μονοκλωνικά αντισώματα και ένα αντιβιοτικό σαν χημειοπροφύλαξη μετά την έκθεση

Την προηγούμενη εβδομάδα, ο ΠΟΥ επιθεώρησε τα υπάρχοντα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης για φάρμακα, εμβόλια και διαγνωστικά τεστ για το στέλεχος του ιού Μπουντιμπουγκιό και ζήτησε να δοθεί προτεραιότητα σε 2 μονοκλωνικά αντισώματα, ώστε να δοκιμαστούν σε προχωρημένο στάδιο κλινικών μελετών.

Επίσης, ζήτησε να δοθεί προτεραιότητα στην αξιολόγηση  του αντιβιοτικού obeldesivir (ομπελδεσιβίρη)  σε κλινική μελέτη σαν χημειοπροφύλαξη μετά την  έκθεση, στις στενές  επαφές των κρουσμάτων.

Ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ τόνισε πως βρισκόμαστε μπροστά σε ένα εξαιρετικά σοβαρό και δύσκολο στην αντιμετώπιση του ξέσπασμα και υπογράμμισε  πως «τα πράγματα θα χειροτερέψουν προτού βελτιωθούν». Ωστόσο μέχρι τώρα κάθε ξέσπασμα Έμπολα αντιμετωπίστηκε και περιορίστηκε και κατά τον ίδιο τρόπο θα αντιμετωπιστεί κι αυτό  αρκεί να υπάρχει συνεργασία μεταξύ των κρατών και των φορέων. 

Εν αναμονή της άφιξης ιατρικού υλικού σε απομονωμένες περιοχές της ΛΔ Κονγκό, που μαστίζονται από τη βία ένοπλων οργανώσεων, οι κάτοικοι οργανώνονται όπως μπορούν, μερικές φορές χωρίς «καμία προφύλαξη».

Ομάδα των Γιατρών χωρίς Σύνορα (MSF) στη Μπούνια, πρωτεύουσα της επαρχίας Ιτούρι που θεωρείται επίκεντρο της επιδημίας, προσπάθησε να μεταφέρει ύποπτα κρούσματα σε κοντινά νοσοκομεία, αλλά όλα απάντησαν: «Είμαστε γεμάτα από ύποπτα κρούσματα. Δεν έχουμε πλέον χώρο».

«Αυτό μας δίνει μια ιδέα της τρέχουσας χαοτικής κατάστασης», υπογράμμισε η Τρις Νιούπορτ υπεύθυνη του προγράμματος έκτακτων καταστάσεων των MSF.

Ο ιός Έμπολα προκαλεί μεταδοτικό αιμορραγικό πυρετό και έχει υψηλό ποσοστό θνησιμότητας. Ωστόσο οι ειδικοί θεωρούν μικρό τον κίνδυνο να προκαλέσει πανδημία αυτός ο ιός που έχει σκοτώσει περισσότερους από 15.000 ανθρώπους στην Αφρική τα τελευταία 50 χρόνια, καθώς είναι λιγότερο μεταδοτικός από την ιλαρά ή την covid.

Ο ΠΟΥ κήρυξε την Κυριακή υγειονομικό συναγερμό σε παγκόσμιο επίπεδο προκειμένου να αντιμετωπίσει αυτή τη νέα επιδημία.

Χθες, Τρίτη, ο υπουργός Υγείας της ΛΔ Κονγκό Σάμιουελ Ρότζερ Κάμπα έκανε λόγο για 136 θανάτους που πιστεύεται ότι συνδέονται με τον Έμπολα και περίπου 543 ύποπτα κρούσματα.

Μέχρι στιγμής πολύ λίγα δείγματα έχουν ελεγχθεί σε εργαστήρια και οι απολογισμοί στη ΛΔ Κονγκό βασίζονται κυρίως σε ύποπτα κρούσματα.

«Δεν πιστεύω ότι αυτή η επιδημία θα τελειώσει σε δύο μήνες», προειδοποίησε η Αν Άνσια εκπρόσωπος του ΠΟΥ στη ΛΔ Κονγκό, υπενθυμίζοντας ότι προηγούμενη επιδημία διήρκεσε δύο χρόνια.

«Το εύρος της επιδημίας θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα της απάντησής μας», πρόσθεσε επισημαίνοντας ότι πολλοί τόνοι υλικών έχουν σταλεί στις πληγείσες περιοχές.

Αμερικανός γιατρός

Στο μεταξύ ένας Αμερικανός πολίτης που μολύνθηκε από τον Έμπολα στη ΛΔ Κονγκό βρίσκεται καθ’ οδόν προς τη Γερμανία για να λάβει θεραπεία, ανακοίνωσαν χθες τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών των ΗΠΑ (CDC).

Ο ασθενής έχει ταυτοποιηθεί από τη χριστιανική ιεραποστολή Serge ως ο γιατρός Πίτερ Στάφορντ. Ήδη οι γερμανικές αρχές έχουν επισημάνει ότι θα εισαχθεί στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο Charite του Βερολίνου.

Εξάλλου έξι άλλα πρόσωπα που θεωρούνται «επαφές υψηλού κινδύνου» οριστικοποιούν τα σχέδιά τους να ταξιδέψουν στην Ευρώπη, δήλωσε ο Σατίς Πιλάι αρμόδιος για τη διαχείριση του Έμπολα στα CDC.

«Τα πρόσωπα ταξιδεύουν προς την Ευρώπη, περιλαμβανομένης της Γερμανίας, και θα παραμείνουν σε καραντίνα για το διάστημα που θα βρίσκονται υπό παρακολούθηση», σημείωσε ο Πιλάι. Σύμφωνα με τον ίδιο, ένας από αυτούς τους ανθρώπους θα μεταφερθεί στην Τσεχία και οι υπόλοιποι στη Γερμανία.

Καμία προστασία

Στο νοσοκομείο της Ρουαμπάρα, ένα από τα επίκεντρα της επιδημίας στο Ιτούρι, τα μέτρα προστασίας είναι σχεδόν ανύπαρκτα: μια απλή λωρίδα πλαστικού σηματοδοτεί τα όρια του χώρου που έχει οριστεί για τη θεραπεία και την απομόνωση ασθενών με Έμπολα, σύμφωνα με ανταποκριτή του AFP.

«Σκάβουμε τάφους και θάβουμε τους νεκρούς χωρίς γάντια ή οποιαδήποτε προστασία. Είμαστε εντελώς εκτεθειμένοι», δήλωσε ο Σαλάμα Μπαμουνόμπα εκπρόσωπος μιας τοπικής οργάνωσης νέων.

«Μετράμε ήδη περίπου 100 κρούσματα», αλλά «δεν υπάρχει κατάλληλος χώρος για διαλογή και απομόνωση των ύποπτων κρουσμάτων», σημείωσε στέλεχος νοσοκομείου τη Δευτέρα.

«Βρισκόμαστε στη διαδικασία εκφόρτωσης» του εξοπλισμού, «έχουμε όλα όσα θα χρειαστούν οι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης», διαβεβαίωσε από την πλευρά του ο υπουργός Υγείας της ΛΔ Κονγκό.

Το Ιτούρι είναι μια πλούσια σε χρυσό επαρχία στο βορειοανατολικό τμήμα της ΛΔ Κονγκό που συνορεύει με την Ουγκάντα και το Νότιο Σουδάν και μαστίζεται από τη βία ενοπλων ομάδων οι οποίες διαπράττουν τακτικά σφαγές.

Δύο ύποπτα κρούσματα αναφέρθηκαν επίσης στο Μπουτέμπο, ένα σημαντικό εμπορικό σταυροδρόμι που βρίσκεται στην επαρχία του Βόρειου Κίβου, η οποία συνορεύει με το Ιτούρι, σύμφωνα με τον Σάμιουελ Ρότζερ Κάμπα.

Η επαρχία του Βόρειου Κίβου και η γειτονική επαρχία του Νότιου Κίβου είναι χωρισμένες σε περιοχές που ελέγχονται από τον στρατό της ΛΔ Κονγκό και άλλες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της ένοπλης οργάνωσης M23 η οποία υποστηρίζεται από τη Ρουάντα. Οι μάχες εκεί συνεχίζονταν ακόμη χθες, Τρίτη, σύμφωνα με τοπικές πηγές.

Ο Κονγκολέζος γιατρός και βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης Ντένις Μουκουέγκε ζήτησε χθες από τη M23 να ανοίξει ξανά το αεροδρόμιο στη Γκόμα, την πρωτεύουσα του Βόρειου Κίβου, για να διευκολυνθεί η παράδοση της βοήθειας.

Η επιδημία αυτή έρχεται σε μια εποχή που οι ΜΚΟ είναι αντιμέτωπες με μείωση της διεθνούς βοήθειας, ιδίως από τις ΗΠΑ.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε χθες ότι η Ουάσινγκτον αποδέσμευσε 13 εκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια για την καταπολέμηση του Έμπολα στη ΛΔ Κονγκό, ενώ παράλληλα κατηγόρησε τον ΠΟΥ ότι ήταν «κάπως αργός» στον εντοπισμό της επιδημίας.

«Χρειαζόμαστε διεθνή βοήθεια. Ο ιός μάς αφορά όλους», δήλωσε ο Σάμιουελ Ρότζερ Κάμπα.

Εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Τράπεζας δήλωσε στο AFP ότι «άμεση προτεραιότητα» του οργανισμού είναι «να διασφαλίσει ότι η χρηματοδότηση και η τεχνική υποστήριξη μπορούν να κινητοποιηθούν γρήγορα για να υποστηρίξουν την αντιμετώπιση της επιδημίας».

Δεν υπάρχει εμβόλιο

Για το στέλεχος του ιού που ευθύνεται για αυτή την επιδημία, το Bundibugyo, δεν υπάρχει εμβόλιο ούτε θεραπεία.

Κατά συνέπεια τα μέτρα για την προσπάθεια περιορισμού της εξάπλωσής του βασίζονται κυρίως στην τήρηση των προληπτικών μέτρων και στην ταχεία ανίχνευση κρουσμάτων για τον περιορισμό της επαφών τους.

Οι αρχές της ΛΔ Κονγκό δήλωσαν ότι έχουν εφαρμόσει ενισχυμένους ελέγχους στα σημεία εισόδου της χώρας, αν και ο ιός έχει ήδη περάσει τα σύνορα: ένας θάνατος και ένα κρούσμα έχουν καταγραφεί στην Ουγκάντα. Πρόκειται για δύο υπηκόους της ΛΔ Κονγκό, ενώ δεν έχει αναφερθεί κάποιο τοπικό κρούσμα.

Από χθες η Ουάσινγκτον «συμβουλεύει έντονα» τους πολίτες της να μην ταξιδεύουν στη ΛΔ Κονγκό, το Νότιο Σουδάν ή την Ουγκάντα και το Μπαχρέιν, ενώ ανακοίνωσε ότι για ένα μήνα θα απαγορεύσει την είσοδο σε ταξιδιώτες από αυτές τις τρεις χώρες. Οι ΗΠΑ είχαν ανακοινώσει τη Δευτέρα ότι θα ενισχύσουν τους υγειονομικούς ελέγχους στα σύνορά τους για τους ταξιδιώτες που φτάνουν αεροπορικώς από τις πληγείσες αφρικανικές χώρες.

«Εξετάζουμε ποια είναι τα υποψήφια εμβόλια ή αγωγές που είναι διαθέσιμα και αν ορισμένα ανάμεσά τους θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο αυτής της επιδημίας», ανακοίνωσε στον Τύπο η Ανν Ανσια, εκπρόσωπος του ΠΟΥ στην Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό

Ο ΠΟΥ κήρυξε το ξέσπασμα αυτό του εξαιρετικά μεταδοτικού αιμορραγικού πυρετού στην Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα επείγουσα κατάσταση διεθνούς εμβέλειας και συγκάλεσε για σήμερα την επιτροπή εκτάκτων καταστάσεων για την διαχείριση της υγειονομικής κρίσης.

Δεν υπάρχουν εγκεκριμένα εμβόλια ή θεραπευτικές αγωγές για το στέλεχος Bundibugyo του Ebola, που είναι υπεύθυνο για την παρούσα επιδημία και προκαλεί τον θάνατο στο 40% έως 50% των κρουσμάτων.

Ωστόσο, υπάρχει ένα εμβόλιο που ονομάζεται Ervebo, που έχει παρασκευασθεί από την Merck, που έχει χρησιμοποιηθεί για το στέλεχος Zaire και έχει δείξει ότι παρέχει κάποιον βαθμό προστασίας σε δοκιμές σε ζώα.

Το ενδεχόμενο δοκιμής του εμβολίου αυτού και άλλες επιλογές θα βρίσκεται στην ατζέντα της σημερινής συνεδρίασης της επιτροπής του ΠΟΥ.

Ωστόσο, η Ανν Ανσια δηλώνει ότι οι διεθνείς εμπειρογνώμονες θεωρούν ότι το εμβόλιο για το στέλεχος Zaïre δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο της διαχείρισης της παρούσας επιδημίας.

Αν και ο ΠΟΥ διευκρίνισε ότι η παρούσα επιδημιολογική εικόνα δεν δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό μιας παγκόσμιας πανδημίας, ο κίνδυνος περιφερειακής διασποράς στα κράτη που συνορεύουν με τη ΛΔΚ κρίνεται εξαιρετικά υψηλός, προκαλώντας έντονη κινητοποίηση στους διακρατικούς οργανισμούς υγείας.

Το χρονικό της έξαρσης και τα γεωγραφικά δεδομένα

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποίησε ο ΟΗΕ, στην ανατολική επαρχία Ιτούρι της ΛΔΚ έχουν καταγραφεί:

• 80 ύποπτοι θάνατοι
• 8 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα
• 246 ύποπτα κρούσματα

Η διασπορά εντοπίζεται ήδη σε τρεις κρίσιμες υγειονομικές ζώνες (Μπούνια, Ρουαμπάρα και Μμονγκμπβάλου). Παράλληλα, η κατάσταση περιπλέκεται γεωπολιτικά, καθώς το αντάρτικο κίνημα M23 ανακοίνωσε τον εντοπισμό επιβεβαιωμένου κρούσματος στην πόλη Γκόμα, έναν κομβικό εμπορικό και πληθυσμιακό σταθμό στο ανατολικό Κονγκό.

Γεωπολιτικές προεκτάσεις: Έκθεση Αμερικανών πολιτών και διπλωματική κινητοποίηση

Η κρίση λαμβάνει διεθνείς διαστάσεις μετά από πληροφορίες που μετέδωσε το CBS News, σύμφωνα με τις οποίες τουλάχιστον έξι Αμερικανοί υπήκοοι (μέλη διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων) έχουν εκτεθεί στον ιό, με τις τρεις περιπτώσεις να αξιολογούνται ως υψηλού κινδύνου. Το δίκτυο STAT News ανέφερε μάλιστα ότι ένας εξ αυτών εμφανίζει ήδη συμπτώματα συμβατά με τη νόσο.

Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ οργανώνει επιχείρηση αεροδιακομιδής και απομάκρυνσης των συγκεκριμένων ατόμων, με πιθανό προορισμό αμερικανική στρατιωτική βάση στη Γερμανία.

Αν και ο Σατίς Πιλάι, επικεφαλής της διαχείρισης του περιστατικού Έμπολα στα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), απέφυγε να επιβεβαιώσει την εθνικότητα των ασθενών, δήλωσε πως ο κίνδυνος για το έδαφος των ΗΠΑ παραμένει χαμηλός. Ωστόσο, το CDC ενεργοποίησε ήδη το Κέντρο Επιχειρήσεων Έκτακτης Ανάγκης, ενισχύοντας το μόνιμο προσωπικό του σε Κονγκό και Ουγκάντα. Παράλληλα, η Πρεσβεία των ΗΠΑ στη ΛΔΚ εξέδωσε αυστηρή ταξιδιωτική οδηγία για την επαρχία Ιτούρι, προειδοποιώντας για την αδυναμία παροχής προξενικής ή ιατρικής βοήθειας στην περιοχή.

Το επιστημονικό αδιέξοδο: Η απειλή του στελέχους Bundibugyo

Αυτή αποτελεί τη 17η έξαρση του ιού στη ΛΔΚ από το 1976, όταν ο ιός ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά κοντά στον ποταμό Έμπολα. Ωστόσο, η παρούσα επιδημία χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες ως «εξαιρετική» και ιδιαίτερα επικίνδυνη για την παγκόσμια ασφάλεια υγείας.

Σε αντίθεση με το συχνότερο στέλεχος Zaire, για το οποίο η επιστήμη έχει αναπτύξει αποτελεσματικά εμβόλια (όπως το Ervebo) και μονοκλωνικά αντισώματα, για το στέλεχος Bundibugyo δεν υπάρχουν εγκεκριμένα εμβόλια ή ειδικές θεραπείες. Η έλλειψη θεραπευτικών εργαλείων, σε συνδυασμό με το υψηλό ποσοστό θετικότητας των πρώτων δειγμάτων, δημιουργεί φόβους ότι η πραγματική διασπορά είναι πολύ μεγαλύτερη από την επίσημα καταγεγραμμένη.

Υγειονομικά πρωτόκολλα και η πολιτική των «ανοιχτών συνόρων»

Η διασυνοριακή κυκλοφορία έχει ήδη επιβεβαιωθεί, καθώς στην πρωτεύουσα της Ουγκάντα, την Καμπάλα, εντοπίστηκαν δύο εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα από ταξιδιώτες προερχόμενους από τη ΛΔΚ (ο ένας εκ των οποίων κατέληξε). Στον αντίποδα, ένα ύποπτο κρούσμα στην πρωτεύουσα Κινσάσα βγήκε αρνητικό σε δευτερογενή έλεγχο.

Ο ΠΟΥ εξέδωσε σαφείς κατευθυντήριες γραμμές για την πολιτική υγείας των κρατών:

• Καραντίνα 21 ημερών: Απόλυτος περιορισμός μετακινήσεων για όσους εκτέθηκαν στον ιό.
• Απομόνωση και Ιχνηλάτηση: Άμεση απομόνωση των νοσούντων και καθημερινός έλεγχος των επαφών τους.
• Υγειονομικός έλεγχος στα σύνορα (Screening): Ενεργοποίηση των εθνικών μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων και έλεγχοι στις κύριες οδικές αρτηρίες.

Η ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και οικονομίας: Ο ΠΟΥ απευθύνει ισχυρή σύσταση προς τις κυβερνήσεις να μην προχωρήσουν σε μονομερές κλείσιμο συνόρων ή εμπορικούς αποκλεισμούς. Η ιστορία των υγειονομικών κρίσεων δείχνει ότι οι καθολικές απαγορεύσεις οδηγούν σε ανεξέλεγκτα, παράνομα συνοριακά περάσματα, καθιστώντας την επιδημιολογική επιτήρηση αδύνατη.

Κλινική εικόνα και μηχανισμός μετάδοσης

Καθώς τα πυκνά τροπικά δάση του Κονγκό αποτελούν τη μόνιμη φυσική δεξαμενή του ιού, ο Γενικός Διευθυντής του Africa CDC, Ζαν Κασέγια, έχει ήδη εκκινήσει τις διαδικασίες για την πιθανή κήρυξη της έξαρσης ως «κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την ηπειρωτική ασφάλεια της Αφρικής».

Ο ιός προκαλεί οξύ αιμορραγικό πυρετό και παρουσιάζει υψηλά ποσοστά θνητότητας.

Συμπτωματολογία:

• Αιφνίδια έναρξη υψηλού πυρετού
• Έντονες μυαλγίες και αρθραλγίες
• Γαστρεντερικές διαταραχές (εμετοί, διάρροιες)
• Σε προχωρημένο στάδιο, εσωτερική και εξωτερική αιμορραγία

Τρόπος Διασποράς: Η μετάδοση στον άνθρωπο γίνεται μέσω της άμεσης επαφής (μέσω σπασμένου δέρματος ή βλεννογόνων) με το αίμα, τις εκκρίσεις ή άλλα σωματικά υγρά μολυσμένων ανθρώπων ή ζώων (όπως νυχτερίδες των φρούτων και πίθηκοι). Ιδιαίτερα αυξημένος είναι ο κίνδυνος για το υγειονομικό προσωπικό, καθώς και κατά τη διάρκεια παραδοσιακών τελετών ταφής, όπου οι παρευρισκόμενοι έρχονται σε άμεση επαφή με τη σορό των θυμάτων.