Μιλώντας στο πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ ο διοικητής της ΤτΕ επανέλαβε ότι «το τέλος του πρώτου εξαμήνου του 2024 θα ήταν ίσως ο πιο κατάλληλος χρόνος για την πρώτη μείωση των επιτοκίων μας, εφόσον βεβαίως τα εισερχόμενα δεδομένα δεν αλλάξουν την εικόνα αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού».

Ειδικότερα όπως εκτίμησε, παρόλο που έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη μείωση του πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ (ο πληθωρισμός τον Οκτώβριο του 2022 είχε κορυφωθεί σε 10,6%, ενώ τον Ιανουάριο του 2024 διαμορφώθηκε σε 2,8%), ωστόσο, η μάχη με τον πληθωρισμό δεν έχει κερδηθεί ακόμη, ενώ η αβεβαιότητα είναι πολύ υψηλή.

Η ΕΚΤ, όπως ανέφερε, θα προχωρήσει με προσεκτικά βήματα προκειμένου να μην τεθεί σε κίνδυνο η πρόοδος που έχει επιτευχθεί μέχρι τώρα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ο πληθωρισμός αποκλιμακώνεται ταχύτερα σε σύγκριση με τις μακροοικονομικές προβολές του Δεκεμβρίου και είναι πολύ πιθανό να πλησιάσει πολύ κοντά στον στόχο που έχει τεθεί για πληθωρισμό 2% το φθινόπωρο του τρέχοντος έτους.

Επίσης, η πρόσφατη ελαφρά επιβράδυνση των μισθολογικών αυξήσεων είναι ενθαρρυντική και πολλά θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη των περιθωρίων κέρδους, καθώς οι εξελίξεις στο συνολικό κόστος, συμπεριλαμβανομένου του ενεργειακού κόστους.

Αναφερόμενος στον τραπεζικό τομέα υπογράμμισε ότι μέχρι στιγμής, ο τραπεζικός τομέας της ΕΕ φαίνεται να έχει αντεπεξέλθει ικανοποιητικά στις πολλαπλές προκλήσεις. Ωστόσο, δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. Οι αρχές όπως είπε θα πρέπει να προετοιμαστούν εγκαίρως για τυχόν δυσμενείς οικονομικές συγκυρίες. Οι προηγούμενες κρίσεις καταδεικνύουν πόσο σημαντική είναι η ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου πριν από την επέλευση των κινδύνων.

Αναφερόμενος στην περαιτέρω πορεία τόσο του Δημοσίου όσο και του ιδιωτικού χρέους ο κ. Στουρνάρας παρατήρησε ότι η βιωσιμότητα τους μέχρι στιγμής στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στο ότι η διαφορά μεταξύ των ονομαστικών επιτοκίων και του ρυθμού αύξησης του ΑΕΠ ήταν αρνητική.

Δηλαδή το εν λόγω επιτόκιο ήταν χαμηλότερο από τον ονομαστικό ρυθμό ανάπτυξης, και συνέβαλλε στη χρηματοοικονομική σταθερότητα του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής όπως τόνισε θα πρέπει να κατανοήσουν τη σημασία αυτής της μεταβλητής και να διασφαλίζουν ότι έχει το σωστό πρόσημο, αν όχι πάντοτε, τουλάχιστον τις περισσότερες φορές. Μια ευνοϊκή διαφορά επιτοκίου-ρυθμού ανάπτυξης μπορεί να βοηθήσει τις οικονομίες μας να παραμείνουν ανθεκτικές κατά τη μετάβαση στη νέα κανονικότητα.

Σε συνέντευξή του στο POLITICO ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας δήλωσε ότι, σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις της Τράπεζας, η ελληνική οικονομία θα μεγεθυνθεί με ρυθμό 2,4% εφέτος και 2,5% ετησίως το 2023 και το 2024. Κατά τον τελευταίο γύρο των επίσημων προβλέψεων του Ιουνίου, η Τράπεζα της Ελλάδος είχε εκτιμήσει ρυθμό ανάπτυξης 2,2% για το τρέχον έτος, 3,0% για το 2024 και 2,7% για το 2025.

Τα μεγέθη αυτά αποτυπώνουν σημαντική επιβράδυνση της οικονομίας μετά την ισχυρή ανάκαμψη από την πανδημία. Το ΑΕΠ στο άλλοτε προβληματικό μέλος της ευρωζώνης κατέγραψε άνοδο 8,4% το 2021 και 5,6% πέρυσι, σε μεγάλο βαθμό χάρη στην ανάκαμψη της τουριστικής ζήτησης μετά την πανδημία. Αλλά ακόμη και αν «κατεβάσει» ταχύτητα, η ελληνική οικονομία θα εξακολουθήσει να καταγράφει υψηλότερους ρυθμούς σε σχέση με τους περισσότερους εταίρους της στη ζώνη του ευρώ.

Αυτοί οι ρυθμοί ανάπτυξης διασφαλίζουν ότι ο λόγος χρέους/ΑΕΠ της Ελλάδος θα συνεχίσει να μειώνεται δραστικά. Μετά την κορύφωσή του πολύ πάνω από 200%, το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει πλέον διαμορφωθεί σε περίπου 165% και θα μειωθεί σε 144,7% έως το 2025, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Τράπεζας.

Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπεται να δημοσιεύσει τις επίσημες προβλέψεις της στην τακτική Ενδιάμεση Έκθεσή της για τη νομισματική πολιτική το Δεκέμβριο.

Οι επικαιροποιημένες προβλέψεις δείχνουν επίσης ότι ο πληθωρισμός θα κινηθεί σε μια χαμηλότερη τροχιά. Η προκαταρκτική εκτίμηση για το 2023 παραμένει στο 4,3%, αλλά φαίνεται πλέον ότι ο πληθωρισμός θα μειωθεί σε 3,5% το 2024 και σε 2,2% το 2025, αντί 3,8% και 2,3% αντίστοιχα, όπως αναμενόταν στις προηγούμενες προβλέψεις.

Οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις της κεντρικής τράπεζας είναι ελαφρώς πιο απαισιόδοξες σε σχέση με τις εκτιμήσεις της ελληνικής κυβέρνησης.

Οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να μείνουν έξω από τη μάχη για το κλίμα

Οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να συμβάλουν στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, δήλωσε o Γιάννης Στουρνάρας, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), απορρίπτοντας τις ανησυχίες ότι αυτό θα μπορούσε να τις εκθέσει σε υπερβολικές πολιτικές πιέσεις.

«Δεν ζούμε σε έναν ιδανικό κόσμο όπου θα εφαρμοζόταν η αρχή του πλήρους διαχωρισμού αρμοδιοτήτων, με την έννοια ότι “η κυβέρνηση κάνει αυτό και οι κεντρικές τράπεζες ασχολούνται με τη σταθερότητα των τιμών”», ανέφερε ο κ. Στουρνάρας σε συνέντευξή του στο POLITICO παραμονές της 28ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP28) στο Ντουμπάι. «Το εγχείρημα είναι τεράστιο και απαιτείται η συμμετοχή όλων.»

Η Ελλάδα τα τελευταία καλοκαίρια βίωσε ακραία καιρικά φαινόμενα, από τα πιο καταστροφικά που έχουν παρατηρηθεί ποτέ, με τις πυρκαγιές να μαίνονται κοντά στην πρωτεύουσα, την Αθήνα, καθώς και σε εμβληματικούς τουριστικούς προορισμούς της χώρας. Αυτά τα φαινόμενα καταδεικνύουν για ποιο λόγο η Τράπεζα της Ελλάδος και η ΕΚΤ γενικότερα αφιερώνουν ολοένα περισσότερους πόρους για την εκτίμηση των οικονομικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και κατά συνέπεια της σημασίας της για τη νομισματική πολιτική.

«Το κόστος της κλιματικής αλλαγής είναι πολύ μεγάλο», τόνισε ο κ. Στουρνάρας. Σύμφωνα με μελέτη που εκπονήθηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος και βασίστηκε σε μοντέλα – ήταν η πρώτη προσπάθεια από πλευράς μιας κεντρικής τράπεζας να ποσοτικοποιηθούν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής – οι ζημιές μέχρι το τέλος αυτού του αιώνα εκτιμώνται περίπου σε 200 δισ. ευρώ. Στα δεκαπέντε χρόνια που μεσολάβησαν από τότε, η εμπειρία έχει «δικαιώσει» τις εκτιμήσεις αυτών των μοντέλων, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα.

Με βάση τα μοντέλα, το κόστος για την ελληνική οικονομία λόγω της κλιματικής αλλαγής εκτιμάται σε 2,6 δισεκ. ευρώ κατά μέσο όρο ετησίως, πολύ μεγαλύτερο από το εκτιμώμενο κόστος (1,7 δισεκ. ευρώ) που προξένησαν οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες που έπληξαν αυτή τη χώρα της Μεσογείου μεταξύ Ιανουαρίου και Αυγούστου του 2023.

Με αυτά τα αριθμητικά δεδομένα, είναι φυσικό ο κ. Στουρνάρας να υποστηρίζει σε όλους τους τόνους την ανάγκη για «πρασίνισμα» των χαρτοφυλακίων περιουσιακών στοιχείων που κατέχει η ΕΚΤ, κάτι που συνεπάγεται προτίμηση για τίτλους που έχουν εκδοθεί με ρητό σκοπό τη χρηματοδότηση επενδύσεων στην πράσινη μετάβαση στην προσπάθεια αποδέσμευσης από τα ορυκτά καύσιμα.

Μια τέτοια ενέργεια από πλευράς της ΕΚΤ ενέχει και κάποιους κινδύνους. Άλλα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, όπως ο Βέλγος Διοικητής κ. Pierre Wunsch, έχουν αμφισβητήσει τη σκοπιμότητά της, θεωρώντας ότι πιθανόν θα ισοδυναμούσε με την επιβολή ενός πρόσθετου φόρου σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις, επιπλέον όσων έχουν συμφωνηθεί από εκλεγμένα όργανα της πολιτείας (ο κ. Wunsch τονίζει ότι γενικώς στηρίζει «πλήρως» τη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής).

Σε μια κίνηση που δείχνει παραστατικά πόσο γρήγορα οι πράσινες στρατηγικές και πολιτικές μπορούν να μετατραπούν σε πολιτικές πιέσεις, πάνω από δέκα ΜΚΟ με κοινή επιστολή τους ζήτησαν από τον βασιλιά του Βελγίου να μην ανανεώσει τη θητεία του κ. Wunsch και να διορίσει στη θέση του έναν διοικητή «που διαθέτει τα εφόδια για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής».

Ο κ. Στουρνάρας έχει αποτελέσει κι ο ίδιος στόχο πολιτικών επιθέσεων. Έχοντας βοηθήσει την Ελλάδα να ξεπεράσει την κρίση δημόσιου χρέους πριν από μια δεκαετία, τονίζει ότι οι δημόσιοι λειτουργοί πρέπει να μην πτοούνται από την κριτική και να την αντικρούουν με βάσιμα επιχειρήματα.

Η μείωση των επιτοκίων θα γίνει αργότερα από ό,τι προεξοφλούν οι αγορές

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν είναι πιθανό να αρχίσει τις μειώσεις επιτοκίων πριν από τα μέσα του 2024, δήλωσε ο Γιάννης Στουρνάρας, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, ενώ αντίθετα οι αγορές προεξοφλούν μια πρώτη μείωση των επιτοκίων τον Απρίλιο.

Αυτό το σχόλιο, προερχόμενο από τον κατ’ εξοχήν εκπρόσωπο της μετριοπαθούς τάσης στους κόλπους του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, είναι μέχρι στιγμής η πιο σαφής ένδειξη ότι η ΕΚΤ θα διατηρήσει περιοριστική κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής τα δύο πρώτα τρίμηνα του επόμενου έτους, καθώς παρακολουθεί κατά πόσον οι εξελίξεις στους μισθούς εγκυμονούν τον κίνδυνο διατήρησης του πληθωρισμού σε υπέρμετρα υψηλά επίπεδα.

«Οι τρέχοντες δείκτες των αγορών, που προεξοφλούν μείωση των επιτοκίων τον Απρίλιο, φαίνονται κάπως αισιόδοξοι», είπε ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος σε συνέντευξή του στο POLITICO. Ο ίδιος πιθανολογεί ότι η πρώτη μείωση των επιτοκίων θα γίνει στα «μέσα του επόμενου έτους» αν μέχρι τότε ο πληθωρισμός έχει φθάσει σε επίπεδο ελαφρώς κάτω του 3% και δείχνει συνεχή τάση μείωσης σε 2%.

Οι συνάδελφοι του κ. Στουρνάρα στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έχουν αποφύγει με κάθε τρόπο οποιαδήποτε δημόσια συζήτηση σχετικά με μια πρώτη μείωση των επιτοκίων, στην προσπάθειά τους να μη δώσουν ένα μήνυμα υπεραισιοδοξίας ή, ακόμα χειρότερα, «εφησυχασμού», ενθαρρύνοντας έτσι μια «ανεπιθύμητη», κατά την ΕΚΤ, «χαλάρωση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών» στις αγορές ομολόγων και χρήματος.

«Σε ορισμένες χώρες, οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών δέχθηκαν επικρίσεις σχετικά με την αξιοπιστία της πολιτικής τους, ότι έχασαν τη μάχη με τον πληθωρισμό από την αρχή», ανέφερε ο κ. Στουρνάρας, που είναι ένα από τα αρχαιότερα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου. «Αυτό μας δημιούργησε κάποιο φόβο μήπως ακουστούμε υπεραισιόδοξοι», ανέφερε, αλλά «δεν φοβάμαι να πω την άποψή μου. Εξέφρασα τις απόψεις μου στη Βουλή των Ελλήνων όταν η Αθήνα καιγόταν. Σήμερα αισθάνομαι πολύ πιο άνετα ώστε να μιλήσω για τις προοπτικές του πληθωρισμού και για τις μειώσεις των επιτοκίων.»

Ο κ. Στουρνάρας υποστήριξε ότι η Πρόεδρος της ΕΚΤ φαίνεται να συμμερίζεται την άποψή του για το χρονοδιάγραμμα μιας πρώτης μείωσης των επιτοκίων.

«Η κυρία Λαγκάρντ υπονόησε ότι δεν μπορούμε να μειώσουμε τα επιτόκια τα δύο επόμενα τρίμηνα», είπε ο κ. Στουρνάρας, αναφερόμενος στην πρόσφατη ανεπίσημη επιστροφή στην παροχή καθοδηγητικών ενδείξεων (forward guidance). «Αυτό σημαίνει ότι στην αρχή του γ΄ τριμήνου του 2024 ίσως θα μπορούσαμε», πρόσθεσε. «Αυτή είναι η δική μου ερμηνεία»

Η ΕΚΤ, στην τελευταία συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου, διατήρησε αμετάβλητο το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων στο πρωτοφανές επίπεδο του 4%, διακόπτοντας τον πιο επιθετικό στα χρονικά κύκλο αυστηροποίησης, αφού οι προηγούμενες αυξήσεις των επιτοκίων είχαν βοηθήσει στην αποκλιμάκωση του πληθωρισμού σε 2,9% τον Οκτώβριο, από το μέγιστο 10,8% που είχε καταγράψει το 2022. Ταυτόχρονα όμως, η αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής ώθησε την οικονομία της ευρωζώνης στα πρόθυρα της ύφεσης, με το ΑΕΠ να παρουσιάζει στασιμότητα το καλοκαίρι.

Ο κ. Στουρνάρας θεωρεί ότι δεν θα πρέπει να επιδιωχθεί περαιτέρω αυστηροποίηση με χρήση άλλων εργαλείων. Ειδικότερα, αν η μείωση του χαρτοφυλακίου ομολόγων που αποκτήθηκαν μέσω του προγράμματος PEPP ξεκινήσει νωρίτερα από το τέλος του 2024 που έχουμε προαναγγείλει με τις καθοδηγητικές μας ενδείξεις, «θα παραβούμε μια δέσμευση και αυτό θα έβλαπτε την αξιοπιστία μας και κατά συνέπεια την αποτελεσματικότητα της πολιτικής μας».

Tη Δευτέρα η κυρία Λαγκάρντ είπε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι το Διοικητικό Συμβούλιο θα εξετάσει αυτή την επιλογή στο «όχι τόσο μακρινό μέλλον».

Η προσγείωση της οικονομίας υπάρχει κίνδυνος να μην είναι τόσο ομαλή

Ο κ. Στουρνάρας, οικονομολόγος, απόφοιτος του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, παραμένει αισιόδοξος ότι η ΕΚΤ θα μπορέσει να οδηγήσει την οικονομία σε ομαλή προσγείωση.

«Τα αρνητικά σενάρια που ακούγονταν πριν από ενάμιση χρόνο δεν έχουν επαληθευθεί», τόνισε ο κ. Στουρνάρας. «Τα νούμερα δεν είναι εντυπωσιακά όσον αφορά την ανάπτυξη, αλλά… ο πληθωρισμός υποχωρεί, οι πληθωριστικές προσδοκίες είναι σταθεροποιημένες γύρω στο 2% και μέχρι στιγμής οι ενδείξεις για δευτερογενείς πληθωριστικές επιδράσεις είναι περιορισμένες. Μέχρι στιγμής πάμε καλά.»

Παρ’ όλα αυτά, ο κ. Στουρνάρας επισήμανε ότι οι καθοδικοί κίνδυνοι για τις προοπτικές ανάπτυξης έχουν αυξηθεί τους τελευταίους μήνες και φοβάται πιθανή επιδείνωση στο μέλλον.

Όταν τα επιτόκια αυξάνονται ταχύτερα από τους ρυθμούς μεγέθυνσης της οικονομίας, παραδοσιακά αυτό είναι ένδειξη ότι θα έχουμε πρόβλημα, παρατήρησε ο κ. Στουρνάρας, ιδίως σε ένα περιβάλλον συνεχιζόμενων υψηλών γεωπολιτικών κινδύνων.

«Ο συνδυασμός αυτών των δύο δημιουργεί αφενός μια εκρηκτική κατάσταση για το δημόσιο χρέος και αφετέρου στασιμοπληθωρισμό», είπε ο κ Στουρνάρας.

«Χρειαζόμαστε πολύ προσεκτικές παρεμβάσεις από πλευράς κεντρικών τραπεζών και κυβερνήσεων.»

Η άνοδος του λαϊκισμού επαναφέρει δυσάρεστες μνήμες

Τέτοιου είδους παρεμβάσεις φαίνεται όλο και πιο δύσκολο να υπάρξουν σε μια συγκυρία που οι ΗΠΑ έχουν αντιστρέψει την παγκοσμιοποίηση και στη δική μας ήπειρο αναβιώνει ο ευρωσκεπτικισμός.

Ο κ. Στουρνάρας, αρχικά ως Υπουργός Οικονομικών και έπειτα ως Διοικητής της κεντρικής τράπεζας, έχει άμεση εμπειρία του τι συμβαίνει όταν τίθεται εν αμφιβόλω η ακεραιότητα της ζώνης του ευρώ. Σήμερα είναι προβληματισμένος με την πρόσφατη άνοδο του ευρωσκεπτικισμού, και το γεγονός ότι την περασμένη εβδομάδα το δεξιό λαϊκιστικό κόμμα του Geert Wilders αναδείχθηκε πρώτη δύναμη στο ολλανδικό κοινοβούλιο.

«Ο λαϊκισμός προσφέρει εύκολες απαντήσεις», λέει, θυμίζοντας τον Ιανουάριο του 2015, όταν ο ελληνικός λαός, βασανισμένος από την κρίση, εξέλεξε το αντιμνημονιακό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ υπό την ηγεσία του Αλέξη Τσίπρα. Ενώ υποσχόταν ότι θα καταργήσει τα μέτρα λιτότητας που επέβαλαν οι πιστωτές της χώρας, ο Τσίπρας αναγκάστηκε να συμφωνήσει σε ακόμη πιο επαχθείς όρους μετά από έξι μήνες αφότου απέτυχε η μπλόφα του κατά τις διαπραγματεύσεις με τη λεγόμενη Τρόικα (ΕΚΤ, ΔΝΤ και Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

«Ο λαός επέλεξε μια λύση που δημιούργησε περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε. Μόνο πολύ αργότερα η χώρα συνειδητοποίησε πόσο χρόνο είχε χάσει», είπε ο κ. Στουρνάρας.

Σήμερα, μια δεκαετία μετά, η Ελλάδα αποτελεί πλέον «success story»: Ανέκτησε πιστοληπτική αξιολόγηση στην επενδυτική βαθμίδα και καταγράφει έναν από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης στη νομισματική ένωση. Αλλά δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις χωρίς τους Ευρωπαίους εταίρους της, είπε ο κ. Στουρνάρας και κατέληξε: «Όλες οι μεγάλες προκλήσεις που μπορώ να φανταστώ απαιτούν περισσότερη Ευρώπη, όχι λιγότερη».

Πηγή: .euro2day.gr

Στην Αθήνα συνεδριάζει – για πρώτη φορά μετά το 2008 και τρίτη συνολικά – σήμερα και αύριο το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, βρίσκεται από προχθές στην πρωτεύουσα, όπου είχε τη δυνατότητα να ζήσει ένα διαφορετικό κλίμα απ’ αυτό που επικρατούσε τα δύσκολα χρόνια των μνημονίων και της οικονομικής κρίσης.

Η Κριστίν Λαγκάρντ που έγινε ευρέως γνωστή στη χώρα μας ως γενική διευθύντρια του ΔΝΤ και λόγω της περιβόητης «λίστας Λαγκάρντ», πέρασε το πρώτο της βράδυ στο κέντρο με χαλαρό περίπατο, ενώ στη συνέχεια απόλαυσε την ελληνική κουζίνα στο γνωστό εστιατόριο «Ο Τζίτζικας κι ο Μέρμηγκας», στην οδό Μητροπόλεως.

Κάποιοι μάλιστα περαστικοί, Έλληνες και τουρίστες, την αναγνώρισαν, τη χαιρέτησαν και έβγαλαν και selfies μαζί της, όπως αναφέρει η «Καθημερινή».

Ιδιαίτερη θερμή ήταν και η υποδοχή της, χθες, στην Τράπεζα της Ελλάδας από τον Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος την ξενάγησε στο κτήριο, όπου συνεδρίασε λίγο αργότερα η 6μελής Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΚΤ, προκειμένου να προετοιμάσει τη σημερινή συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της.

Το βράδυ ακολούθησε κοκτέιλ υποδοχής εκτός τραπέζης. «Efcharistó Yannis Stournaras and @BankofGreece for the warm welcome to Athens!», τουιτάρισε λίγο αργότερα η κεντρική τραπεζίτης.
Σήμερα το απόγευμα, στις 19:00, ο Γιάννης Στουρνάρας θα παραθέσει δείπνο, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Κωστή Χατζηδάκη. Ο πρωθυπουργός θα απευθύνει ομιλία περιγράφοντας την εικόνα της ελληνικής οικονομίας σήμερα και τους στόχους της κυβέρνησης. Όπως σχολίαζαν κύκλοι του Μαξίμου, δεν δίνεται συχνά η δυνατότητα να επικοινωνήσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τους κεντρικούς τραπεζίτες της Ευρωζώνης, που θα κάθονται σήμερα όλοι γύρω από το τραπέζι του κ. Στουρνάρα. Η συγκυρία μάλιστα προσφέρεται, καθώς η Ελλάδα μόλις εξασφάλισε την επενδυτική βαθμίδα από τη Standard & Poor’s.

Από την πλευρά της η κ. Λαγκάρντ είναι βέβαιο ότι θα θελήσει, επίσης, να περάσει τα μηνύματά της στην Ελλάδα μέσω του Τύπου, με την ευκαιρία της επίσκεψής της εδώ. Μετά το τέλος της αυριανής συνεδρίασης θα παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου στην Τράπεζα της Ελλάδος, κατά την οποία η κ. Λαγκάρντ αλλά και ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Λουίς Ντε Γκίντος και ο κ. Στουρνάρας θα εξηγήσουν τις αποφάσεις για τη νομισματική πολιτική, που θα έχει λάβει προηγουμένως το διοικητικό της συμβούλιο.

Οι οικονομολόγοι προβλέπουν ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν αμετάβλητα, αλλά όλοι περιμένουν ένα σήμα για το διάστημα που θα διατηρηθούν αυτά στο σημερινό ύψος τους. Η κ. Λαγκάρντ πάντως διεμήνυσε, σύμφωνα με το Bloomberg, προχθές ότι η μάχη κατά του πληθωρισμού εξελίσσεται καλά, αλλά ανησυχεί για τις δυσκολίες συμφωνίας σε ένα νέο Σύμφωνο Σταθερότητας.

«Σε έναν χρόνο ο Γιάννης Στουρνάρας συμπληρώνει μία δεκαετία ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).Κανείς δεν πρέπει να αισθάνεται τόση ικανοποίηση και αναδρομική επιβεβαίωση για τη συμμετοχή σε αυτό το όργανο λήψης αποφάσεων, όσο ο Στουρνάρας. Γιατί η Ελλάδα βρίσκεται σε σταθερή πορεία ανάκαμψης, παρά την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Μετά την πρόσφατη εκλογική νίκη της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Μητσοτάκη, η χώρα έχει καλές πιθανότητες να διατηρήσει τα επόμενα χρόνια ένα σταθερό πολιτικό πλαίσιο, το οποίο θα επιτρέψει νέες μεταρρυθμίσεις».

Κατά την ταραχώδη περίοδο 2012-2015, όταν η Ελλάδα κατέληξε ένα βήμα μακριά από την έξοδο από το ευρώ, αναφέρει η εφημερίδα της Φρανκφούρτης, ο Στουρνάρας «δεν σκέφτηκε ούτε για ένα δευτερόλεπτο το Grexit. Εκείνους τους δραματικούς μήνες του 2015, όταν ο αριστερός πολιτικός Αλέξης Τσίπρας και ο υπουργός του των Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης πόνταραν σε μία επικίνδυνη αντιπαράθεση με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ο Στουρνάρας είχε πολλά να υπομείνει. […]

Σήμερα, τα δάνεια έχουν αυξήσει σημαντικά το επίπεδο του χρέους της χώρας, αλλά οι όροι χρηματοδότησης είναι τέτοιοι που η Ελλάδα δύσκολα θα επιβαρυνθεί από τα αυξανόμενα επιτόκια για αρκετά χρόνια. Λόγω των σκληρών μέτρων λιτότητας, των μεταρρυθμίσεων, των ξένων επενδύσεων και της αρωγής του Ταμείου Ανάκαμψης, η χώρα παρουσιάζει σήμερα ρυθμούς ανάπτυξης άνω του μέσου όρου, με ταυτόχρονη μείωση της ανεργίας».

Σε σχέση με τα θρυλούμενα για τις αντιπαραθέσεις κατά τη λήψη αποφάσεων στο πλαίσιο της ΕΚΤ, «ο Στουρνάρας τονίζει ότι στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ επικρατεί μεγαλύτερη ομοψυχία από ό,τι ισχυρίζονται πολλά μέσα ενημέρωσης, αλλά παραδέχεται ότι “τα Οικονομικά δεν είναι μία ακριβής επιστήμη, είναι περισσότερο μία τέχνη, μία κοινωνική επιστήμη. Γι’ αυτό υπάρχουν διαφορές απόψεων”».

Η F.A.Z. αναφέρει, τέλος, πως «ο Στουρνάρας, ένας από τους κορυφαίους οικονομολόγους της χώρας του, είναι πέρα για πέρα ένας πεπεισμένος Ευρωπαίος».

Από τη σημερινή ελληνική κυβέρνηση, ο Στουρνάρας ζητά να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επιστροφή της Ελλάδας στην επενδυτική βαθμίδα, «μέσω μίας πειθαρχημένης πολιτικής δαπανών και αποφασιστικών μεταρρυθμίσεων. Το ακόμη και σήμερα υψηλότερο ποσοστό φοροδιαφυγής στην Ευρώπη πρέπει να καταπολεμηθεί, όπως και η έλλειψη ανταγωνισμού στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών».

Μεταξύ άλλων τόνισε ότι θα υπάρξουν νέες αυξήσεις επιτοκίων από την ΕΚΤ, ενώ τάχθηκε υπέρ της αύξησης του ανταγωνισμού στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα μέσω της δημιουργίας ενός πέμπτου πόλου. Στην συνέντευξη που παραχώρησε στον Γιώργο Χ. Παπαγεωργίου, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, κ. Γιάννης Στουρνάρας, αφού εκτίμησε ότι είναι εφικτό να ανακτήσουμε την επενδυτική βαθμίδα μέσα στο 2023, ανέφερε ότι για να συμβεί αυτό, πρώτα θα αποτιμηθούν οι προγραμματικές δηλώσεις που θα κάνει η νέα κυβέρνηση και μετά θα δοθεί η επενδυτική βαθμίδα. Οπότε, ξεκάθαρα τοποθέτησε τον χρόνο της αναβάθμισης μετά τις εκλογές. Από εκεί και πέρα, τόνισε ότι θα θεωρούσε αδιανόητο το να υπάρξει αποσταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας αμέσως μετά τις εκλογές, ενώ κληθείς να σχολιάσει το θέμα των επιτοκίων υποστήριξε ότι θα υπάρξουν και νέες αυξήσεις επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Υπενθυμίζεται ότι στις αρχές Μαΐου είναι προγραμματισμένη η επόμενη συνεδρίαση των κεντρικών τραπεζιτών.

Ωστόσο, πρόσθεσε ότι είμαστε κοντά στο τέλος της διαδρομής, κοντά στην ολοκλήρωση αυτού του ανοδικού κύκλου των επιτοκίων, τον οποίο μάλιστα τον χαρακτήρισε τον μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Επιπλέον κλήθηκε να σχολιάσει και το γεγονός ότι δεν υπάρχουν αντίστοιχες με τα δάνεια αυξήσεις στα επιτόκια των καταθέσεων. Εμφανίστηκε υπέρμαχος του να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, κάνοντας μάλιστα λόγο για την ανάγκη να δημιουργηθεί και ένας καινούργιος πέμπτος πόλος στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα.

Αναλυτικά η συνέντευξη του κ. Στουρνάρα

Παπαγεωργίου: Ας ξεκινήσουμε από τα θέματα της Υπάρχει μια θετική πορεία σε αρκετούς οικονομικούς δείκτες, στο εγχώριο προϊόν, στις εξαγωγές, στην απασχόληση. Ωστόσο, αυτή η εικόνα παρουσιάζεται μετά από μια περίοδο που υπήρχε ισχυρή κρατική χρηματοδότηση. Λόγω της πανδημίας αρχικά μετά λόγω της ενεργειακής κρίσης και υπήρχε και μια ελευθερία ως προς τον προϋπολογισμό. Δεν υπήρχαν οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις του Συμφώνου Σταθερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τώρα το επόμενο διάστημα η εικόνα θα είναι διαφορετική. Θα επανέλθουν οι δεσμεύσεις, αυτές οι χρηματοδοτήσεις οι κρατικές προφανώς δεν θα υπάρχουν. Άρα πως θα αλλάξει η κατάσταση; Θα υπάρξει μια διαφορετική, πιο περιοριστική κατάσταση; Αυτό αφορά βέβαια και την επόμενη κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές.

Στουρνάρας: Καταρχήν να μιλήσουμε πρώτα για το πώς φτάσαμε μέχρι εδώ. Πράγματι οι επιδόσεις ήταν πολύ καλές. Και επειδή πρέπει να υπάρχει σύγκριση, ήταν αρκετά καλύτερες από της υπόλοιπης ευρωζώνης. Δηλαδή αναπτυχθήκαμε περίπου με διπλάσιο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης τα προηγούμενα χρόνια, μειώσαμε το δημόσιο χρέος πολύ. Βεβαίως δημοσιονομικά βοηθηθήκαμε από τον υψηλό πληθωρισμό. Αυτό φαίνεται να είναι ένα αντίξοο σχήμα, αλλά όμως ο πληθωρισμός αν είναι παροδικός και όχι μόνιμος στα δημοσιονομικά κάνει καλό. Δεν κάνει καλό στην υπόλοιπη οικονομία αλλά στα δημοσιονομικά κάνει καλό.

Επίσης είχαμε οικονομική ανάπτυξη αρκετά υψηλότερη από την αναμενόμενη, λόγω της καλύτερης επίδοσης στις ταξιδιωτικές εισπράξεις, δηλαδή στον τουρισμό και αυτό έφερε το καλό αποτέλεσμα σήμερα. Θα έλεγα ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα είναι ότι όπως βγήκαν τα στοιχεία από τη Eurostat σήμερα έχουμε και ένα μικρό πρωτογενές πλεόνασμα στο 2022 γύρω στα 200 τόσα εκατομμύρια σε σύγκριση με ένα σημαντικό έλλειμμα πρωτογενές που προϋπολόγιζε η κυβέρνηση. Πράγματι τα αποτελέσματα ήταν πολύ θετικά.

Τώρα από εδώ και στο εξής έχετε δίκιο, οι συνθήκες θα είναι πιο δύσκολες, θα είναι πιο δύσκολες διότι τα επιτόκια θα είναι υψηλότερα, οι διεθνείς ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης θα είναι χαμηλότεροι και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναμένεται να αυξήσει ακόμα λίγο τα επιτόκια. Θεωρώ ότι είμαστε κοντά στο τέλος, αλλά πάντως θα έχουμε ακόμα αυξήσεις. Αυτό σημαίνει και υπολογίζουμε στην Τράπεζα της Ελλάδος ότι ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης από περίπου 6% 5,9% που είχαμε το 2022 θα είναι περίπου 2,3% φέτος και περίπου 3% τα επόμενα χρόνια. Διπλάσιος και πάλι από το μέσο όρο της Ευρωζώνης όμως.

Άρα λοιπόν θα έχουμε πραγματική σύγκλιση, εφόσον βεβαίως προσέξουμε, τηρήσουμε τους δημοσιονομικούς κανόνες τα επόμενα χρόνια και δεν σπαταλήσουμε το μεγάλο όφελος που είχαμε από τη ρύθμιση του χρέους που έφεραν τα τρία μνημόνια. Τα οποία ναι μεν είχαν τα αρνητικά τους ήταν η λιτότητα, αλλά είχαν και ένα πολύ μεγάλο θετικό στοιχείο. Αναδιαρθρώθηκε το ελληνικό δημόσιο χρέος που ήταν ένα αίτημα πολλών ετών με έναν τρόπο εντυπωσιακό. Ουδέποτε στην οικονομική ιστορία έχει δοθεί σε χώρα, τόση μεγάλη βοήθεια, όπως δόθηκε στην Ελλάδα. Αυτό ακριβώς το όφελος δεν πρέπει να το σπαταλήσουμε τα επόμενα χρόνια. Και σας ευχαριστώ που μου το λέτε. Ενόψει και των εκλογών που έρχονται.

Παπαγεωργίου: Τώρα μιλώντας για τις εκλογές, οι εκλογές θα γίνουν με την απλή αναλογική της 21ης Μαΐου και ανοίγει μια συζήτηση για πιθανές δεύτερες εκλογές ή ακόμα και τρίτες ή και για κυβερνήσεις συνεργασίας. Αυτός ο πολιτικός κύκλος μπορεί να αποσταθεροποιήσει την οικονομία;

Στουρνάρας: Θεωρώ αδιανόητο να θέσουμε σε κίνδυνο τα επιτεύγματα και τις θυσίες των προηγούμενων δέκα ετών. Θεωρώ ότι τα τρία κόμματα τα οποία είναι στην επικαιρότητα σήμερα, αυτά τα οποία διεκδικούν την εξουσία με τον άλφα ή με τον βήτα τρόπο, μου είναι αδιανόητο ότι οποιοδήποτε από τα τρία αυτά κόμματα, τα οποία διοίκησαν τη χώρα τα χρόνια της κρίσης και πήραν τελικά υπεύθυνα μέτρα ότι θα μπορούσαν να κάνουν κάτι που να που να θέσουν σε κίνδυνο αυτή την πορεία επαναφοράς στην κανονικότητα. Μην ξεχνάτε ότι ναι μεν έχουμε πολύ μεγάλη πρόοδο αλλά επενδυτική βαθμίδα ακόμα δεν έχουμε πάρει.

Παπαγεωργίου: Θα σας ρωτήσω για την επενδυτική βαθμίδα αλλά απλώς να τελειώσω με το ερώτημα το πολιτικό. Εσείς πιστεύετε ότι εάν πάμε σε κυβέρνηση συνεργασίας που είναι μια πιθανότητα αναλόγως των αποτελεσμάτων, αλλά με τα δεδομένα που έχουμε είναι μια πιθανότητα. Αυτό μπορεί να αποτελέσει παράγοντα ανασταλτικό για την οικονομία ή όχι. Εσείς υπήρξατε άλλωστε και υπουργός Οικονομικών το διάστημα 2012 – 2014 μιας κυβέρνησης συνεργασίας στην κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου. Εσείς πιστεύετε ότι τώρα κυβέρνηση συνεργασίας σημαίνει πρόβλημα για την οικονομία ή όχι;

Στουρνάρας: Ως κεντρικός τραπεζίτης θα αποφύγω να πάρω θέση σε αυτό το ζήτημα που θέτετε. Οφείλω να τηρήσω μια ουδετερότητα ενόψει των εκλογών που έρχονται. Αυτό όμως που επαναλαμβάνω είναι ότι θεωρώ αδιανόητο να υπάρξει αποσταθεροποίηση της οικονομίας μετά τις επόμενες εκλογές ό, τι αποτέλεσμα κι αν έχουν αυτές. Το θεωρώ αδιανόητο και το επαναλαμβάνω με βάση την πρόοδο που έχουμε μέχρι μέχρι τώρα, η όποια πρόοδος έχει στηριχθεί σε πολύ μεγάλες θυσίες του ελληνικού λαού.

Παπαγεωργίου: Μιλήσατε για την επενδυτική βαθμίδα. Μιλάμε τώρα για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας του ελληνικού Δημοσίου, δηλαδή τον βαθμό που παίρνουν τα ελληνικά ομόλογα. Εσείς πώς βλέπετε ότι θα επηρεάσει την οικονομία; Κατ αρχάς είναι κάτι το οποίο πιστεύω ότι θα γίνει σύντομα; Θα επηρεάσουν οι εκλογές; Το θεωρείτε πιθανό, βέβαιο;.

Στουρνάρας: Μετά τις προγραμματικές δηλώσεις της νέας κυβέρνησης, όποια και να είναι αυτή, θα αποτιμηθούν αυτές οι προγραμματικές δηλώσεις και τότε θα την πάρουμε. Πιστεύω ότι καλώς εχόντων των πραγμάτων την επενδυτική βαθμίδα θα την πάρουμε μέσα στο 2023. Το όφελος όσον αφορά την τιμολόγηση των ομολόγων έχει εν πολλοίς προεξοφληθεί. Σήμερα παρατηρώ ότι τα ελληνικά ομόλογα έχουν απόδοση καλύτερη από αυτή των ιταλικών ομολόγων. Άρα λοιπόν από πλευράς τιμολόγησης έχει προεξοφληθεί. Αυτό που δεν έχει προεξοφληθεί όμως είναι η μεγάλη εισροή κεφαλαίου που θα έλθουν ακριβώς από το γεγονός ότι πολλά επενδυτικά ταμεία τα οποία έχουν ως περιορισμό στο καταστατικό τους να μην επενδύουν σε χώρες που δεν έχουν επενδυτική βαθμίδα, θα αρθεί αυτός ο περιορισμός. Άρα λοιπόν θα έχουμε ροή κεφαλαίων και από τα επενδυτικά αυτά ταμεία. Περίπου το 80% των ταμείων όλου του κόσμου έχουν αυτόν τον περιορισμό. Άρα φανταστείτε ανοίγει πια η ελληνική οικονομία και σε άλλου είδους επενδυτές σε σχέση με αυτούς που έχουμε σήμερα. Άρα το όφελος θα είναι μεγάλο όχι μόνο για το κράτος, όχι μόνο για τις τράπεζες αλλά και για τον ιδιωτικό τομέα γενικότερα.

Παπαγεωργίου: Αυτό που λέτε είναι κατανοητό απολύτως πως ευνοούνται οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι εισηγμένες εταιρείες που εκδίδουν δικά τους ομόλογα, οι τράπεζες και υπάρχει γενικά ένα θετικότερο κλίμα για την οικονομία. Αυτό όμως αφορά και τον απλό εργαζόμενο, τον μικρο επιχειρηματία;.

Στουρνάρας: Βεβαίως. Όταν όλη η οικονομία πάει καλύτερα, όταν έχουμε ροή κεφαλαίων στη χώρα, όλοι θα ωφεληθούμε είτε άμεσα είτε έμμεσα.

Παπαγεωργίου: Τώρα υπάρχει ένα άλλο θέμα σε αυτή την πορεία την οικονομική που συζητάμε. Βλέπουμε ότι οι εξαγωγές για παράδειγμα έχουν αυξηθεί, πάνε καλά. Οι εισαγωγές έχουν αυξηθεί ακόμα περισσότερο και βλέπουμε ότι αυξάνεται και το εμπορικό έλλειμμα. Δηλαδή βλέπω ότι ακόμα και για να εξάγουμε προϊόντα χρειάζεται να εισάγουμε ή πρώτες ύλες ή ενδιάμεσα αγαθά και αυτό αντανακλά αυτό που μπορεί να το πούμε δημοσιογραφικά παραγωγικό έλλειμμα. Και είναι μια διαχρονική αδυναμία της ελληνικής οικονομίας. Βλέπουμε επίσης ότι οι ξένες επενδύσεις έρχονται μεν, αλλά πολλές από αυτές πάνε σε ακίνητα, πάει σε εξαγορές επιχειρήσεων κυρίως τουριστικών, δηλαδή πάει στο παραδοσιακό μοντέλο το οποίο όλοι ξέρουμε ότι δεν μπορεί να μας πάει μακριά. Τι μπορεί να γίνει γι αυτό; Πώς το βλέπετε να εξελίσσεται αυτό το θέμα;

Στουρνάρας: Ας το πάρουμε ένα ένα γιατί βάλατε πολλά θέματα σε αυτό το ερώτημα. Πρώτον. Άμεσες ξένες επενδύσεις στον ορισμό των άμεσων ξένων επενδύσεων δεν είναι μόνο επενδύσεις παραγωγικές, δηλαδή στη βιομηχανία ή στις υπηρεσίες, αλλά είναι και αγορές ακινήτων. Στην Ελλάδα περίπου έχουμε και επενδύσεις παραγωγικές. Δεν μπορώ να πω ότι είναι μικρό πράγμα που η Microsoft κάνει μονάδα στην Ελλάδα ή η Pfizer είναι πάρα πολύ σημαντικό. H εισροή κεφαλαίου για αγορά ακινήτων είναι και αυτή χρήσιμη για τον εξής λόγο. Μιλήσατε πριν για το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Καταρχήν να σημειώσω ότι πολλοί οικονομολόγοι κατά τη διάρκεια της κρίσης έλεγαν ως μία από τις αιτίες της κρίσης ότι η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να εξάγει πάνω από το 20% του ΑΕΠ. Μάλιστα ήταν 10% οι υπηρεσίες 10 % αγαθά και αυτό το θεωρούσαν ένα πολύ μεγάλο ανασταλτικό παράγοντα και μάλιστα τη συγκρίνανε με την Πορτογαλία που εξηγεί το 40%.

Λοιπόν σήμερα η Ελλάδα εξάγει 40%. 20% αγαθά, 25% υπηρεσίες. Άρα λοιπόν αυτό το μεγάλο πρόβλημα που υπήρχε στο παρελθόν δεν υπάρχει πια. Εξάγουμε, εισάγουμε όμως εισάγουμε και με αποτέλεσμα να έχουμε ένα έλλειμμα στο ισοζύγιο μεγάλο. Αυτό όμως οφείλεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στο ότι είμαστε καθαροί εισαγωγείς ενέργειας και με την άνοδο των τιμών της ενέργειας επιβαρύνθηκε σοβαρά το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υπολογίζουμε ότι το 60% της αύξησης οφείλεται σε αυτό. Ήδη οι πρώτοι δύο μήνες του 2023 δείχνουν μια πολύ μεγάλη βελτίωση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και λόγω της πτώσης της τιμής της εισαγόμενης ενέργειας αλλά και λόγω των ταξιδιωτικών εισπράξεων που σήμερα βγάλαμε τα στοιχεία και δείχνουν μια πολύ μεγάλη αύξηση σε σχέση με το πρώτο δίμηνο του 2022.

Όμως ακόμα και αν λάβουμε υπόψη μας αυτούς τους παράγοντες και πάλι θα μείνει ένα έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών σημαντικό, το οποίο είναι αναγκαίο να καλυφθεί όπως το λέγαμε παλιά από αυτόνομες εισροές κεφαλαίων, δηλαδή από εισροή κεφαλαίων η οποία είναι μη δανειακού χαρακτήρα. Αυτό το ονομάζουμε σήμερα άμεσες ξένες επενδύσεις. Άρα λοιπόν όλες οι άμεσες ξένες επενδύσεις είναι ευπρόσδεκτες. Καλύτερα θα ήταν να ήταν παραγωγικές, αλλά αυτό για να γίνει θα πρέπει να μειώσουμε τη γραφειοκρατία στο δημόσιο τομέα, να βελτιώσουμε την ταχύτητα της απονομής δικαιοσύνης.

Άρα λοιπόν χρειαζόμαστε να κάνουμε και άλλες διαρθρωτικές αλλαγές για να μπορέσουμε πράγματι να προσελκύσουμε στον παραγωγικό τομέα της οικονομίας τα ξένα κεφάλαια που ούτως ή άλλως θα έρθουν λόγω της αναβάθμισης σε επενδυτική βαθμίδα. Να πω και κάτι άλλο. Δεν μου αρκεί να πάρουμε την επενδυτική βαθμίδα. Θα πρέπει να προχωρήσουμε κι άλλο. Η επενδυτική βαθμίδα είναι απλώς το όριο που μας χωρίζει από το παλαιό στο νέο. Γιατί να μην είμαστε πιο φιλόδοξοι; Γιατί να μην επιδιώξουμε να πάρουμε να πάρουμε αξιολόγηση δηλαδή πάνω από επενδυτική βαθμίδα; Η Ελλάδα σήμερα έχει δυνατότητες.

Όπως σας είπα πριν, η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ότι ο μέσος ετήσιος ρυθμός τα επόμενα χρόνια θα είναι διπλάσιος από το μέσο όρο της Ευρωζώνης. Ότι θα συνεχιστεί η πτωτική πορεία του χρέους διότι τα επιτόκια έχουν κλειδώσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα λόγω των μνημονίων και των συμφωνιών που κάναμε για τη ρύθμιση του χρέους. Άρα έχουμε όλες τις δυνατότητες και τις προϋποθέσεις να πάμε πάνω από την επενδυτική βαθμίδα προς όφελος του ελληνικού λαού. Δεν ωφελείται μόνο μία ελίτ, όπως λένε ορισμένοι από την επενδυτική βαθμίδα. Όλοι θα ωφεληθούμε.

Παπαγεωργίου: Βλέπουμε όμως για παράδειγμα, σε πάρα πολλά ξενοδοχεία, το πρωινό είναι προϊόντα εισαγόμενα. Δηλαδή εκεί κάτι δεν δουλεύει καλά. Επ αυτού θα ήθελα να μου πείτε πώς το βλέπετε στρατηγικά, διότι ίσως και με τα οικονομικά πράγματα ήδη πριν την εισαγωγή στο ευρώ και την ένταξη στην Ευρωζώνη.

Στουρνάρας: Σήμερα αν δείτε τα ελληνικά προϊόντα ειδικά του γεωργικού τομέα ή της διατροφής είναι πάρα πολύ υψηλής ποιότητας. Άρα χρειαζόμαστε ίσως ένα καλύτερο συντονισμό μεταξύ τουριστικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων που παράγουν τρόφιμα ή ακόμα και πρωτογενή προϊόντα και προϊόντα πρωτογενούς παραγωγής. Σαφώς χρειαζόμαστε βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Ίσως να χρειαζόμαστε μεγαλύτερες ποσότητες να μπορούν να δεσμευτούν για τα ελληνικά ξενοδοχεία. Γιατί δεν μπορείς να δώσεις μικρές ποσότητες. Είναι θέμα αξιοπιστίας μετά. Όταν έχεις μεγάλο αριθμό τουριστών μια μεγάλη μονάδα θα θέλει εξασφάλιση. Άρα λοιπόν υπάρχει δρόμος προς την κατεύθυνση αυτή.

Νομίζω ότι το Υπουργείο Γεωργίας επίσης παρεμβαίνει με ένα πολύ θετικό τρόπο, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί ο εφοδιασμός. Των τουριστικών μονάδων με ελληνικά προϊόντα, αλλά να πάμε και στον τουρισμό. Βλέπετε μια πολύ μεγάλη βελτίωση τα τελευταία χρόνια, η οποία στηρίζεται μόνο στο καλοκαίρι, στη θάλασσα, στα νησιά. Έχουμε δυνατότητες κι άλλες. Μπορεί να διπλασιάσουμε να διπλασιάσουμε. Και το λέω μετά λόγου γνώσεως και νομίζω συμβαδίζει με μελέτες για τον τουρισμό που έχουν γίνει τελευταία, εάν επεκτείνουμε την τουριστική περίοδο και το χειμώνα και όχι μόνο στα νησιά και σε άλλες περιοχές, μπορούμε να έχουμε τουρισμό με βάση τον πολιτισμό και ιατρικό τουρισμό. Άρα λοιπόν θέλω να πω ότι ακόμα έχουμε δρόμο μπροστά μας, αρκεί να είμαστε πολύ προσεκτικοί στη μακροοικονομική διαχείριση. Αυτό ήταν το πρόβλημα που βρήκαμε μπροστά μας στο παρελθόν και δεν πρέπει με τίποτα να το ξαναβρούμε μπροστά μας.

Παπαγεωργίου: Αρα σταθερότητα για να χτίσουμε πάνω σε αυτό.

Στουρνάρας: Απόλυτα. Μάλιστα μακροοικονομική και δημοσιονομική σταθερότητα είναι η αναγκαία συνθήκη για οικονομική ανάπτυξη. Δεν είναι και επαρκής. Χρειάζονται κι άλλα πράγματα να γίνουν. Είναι όμως αναγκαία. Χωρίς σταθερότητα δεν θα υπάρξει οικονομική ανάπτυξη.

Παπαγεωργίου: Πόσο πιθανό είναι να πάμε σε μια νέα τραπεζική κρίση και πόσο μπορεί αυτό να επηρεάσει τις ελληνικές τράπεζες. Πόσο ανθεκτικές είναι οι ελληνικές τράπεζες σήμερα;

Στουρνάρας: Κοιτάξτε, είναι αλήθεια ότι ο καπιταλισμός, δηλαδή το καθεστώς που έχουμε στη Δύση, δεν αναπτύσσεται γραμμικά και υπάρχει αβεβαιότητα. Υπάρχει αβεβαιότητα η οποία δεν μπορεί να μετρηθεί με πιθανοθεωρητικά μοντέλα. Είχαμε τέτοια, είχαμε τον πόλεμο στην Ουκρανία, είχαμε την πανδημία. Θα μου πείτε ορισμένοι ερευνητές γιατροί προέβλεπαν ότι θα υπάρχει πανδημία αλλά τουλάχιστον όχι οικονομολόγοι, όχ τα οικονομικά μοντέλα. Οι τραπεζικές κρίσεις επίσης. Αυτή όμως η τραπεζική κρίση που βιώσαμε τον Μάρτιο δεν έχει καμία σχέση με την κρίση του 2008 2009, με την κρίση με την κρίση της Lehman Brothers. Έχει να κάνει με κενά στη διαχείριση κινδύνων ορισμένων αμερικανικών τραπεζών.

Φάνηκαν ορισμένα προβλήματα στην εποπτεία. Αυτό που δεν είχε γίνει αντιληπτό, ήταν νομίζω ότι το 2019 ορισμένες μεσαίες τράπεζες στην Αμερική απελευθερώθησαν κακώς από ορισμένες εποπτικές υποχρεώσεις. Και αυτό το κενό φάνηκε τώρα με την αύξηση των επιτοκίων. Στην Ευρώπη, στην Ευρωζώνη, κάτω από τους εποπτικούς κανόνες οι οποίοι χτίστηκαν από το 2014 και μετά, μέσα στην κρίση δεν παρατηρήσαμε παρόμοια φαινόμενα. Βλέπετε οι καταθέσεις σταθερές. Δεν είχαμε κανένα φαινόμενο μείωσης καταθέσεων. Οι τράπεζες μας στην Ευρώπη έχουν τεσταριστεί για πολύ σκληρές συνθήκες, γι αυτό και ονομάζεται στρες τεστ, δηλαδή δοκιμασίες ακραίων συνθηκων. Δεν προβλέπουμε λοιπόν να υπάρξει κάποια μείζονα τραπεζική κρίση στην Ευρώπη. Ό, τι και να γίνει.

Παπαγεωργίου: Και για τις ελληνικές τράπεζες ;

Στουρνάρας: Το ίδιο, το ίδιο. Κατά τη διάρκεια αυτής της μίνι κρίσης οι ελληνικές τράπεζες δεν είχαν απολύτως κανένα πρόβλημα. Οι ελληνικές τράπεζες σήμερα δεν έχουν καμία σχέση με τις τράπεζες του παρελθόντος. Είναι επαρκώς κεφαλαιοποιημένες, οι δείκτες ρευστότητας από τους καλύτερους στην Ευρώπη. Πολύ καλύτερο μάνατζμεντ. Στελέχη δοκιμασμένα, αυτό που λέμε διαχείριση κινδύνων πολύ υψηλού επιπέδου. Τα Διοικητικά Συμβούλια πλέον ακολουθούν όλους τους κανόνες σωστής εταιρικής διακυβέρνησης. Θα μου πείτε αποκλείεις να υπάρχει να υπάρχει ένα πρόβλημα; Δεν βλέπουμε κάτι. Τώρα να υπάρχει μια κυβερνοεπίθεση; Κι αυτό το θεωρώ απίθανο τη στιγμή που έχουμε πάρει όλα τα μέτρα, ακόμα και για κυβερνοεπιθέσεις. Θα μου πείτε η κλιματική αλλαγή; Ναι, η κλιματική αλλαγή έχει θέματα για τις τράπεζες στη μετάβαση. Κι εκεί όμως υποβάλλουμε τις τράπεζες σε πολύ ισχυρές δοκιμασίες κλιματικού κινδύνου.

Υποστήριξε μάλιστα ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας, σε μια περίοδο διαδοχικών κρίσεων και αυξημένης αβεβαιότητας, θα ήταν η απώλεια της αξιοπιστίας της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής, που τόσο δύσκολα έχει ανακτηθεί, και η επιστροφή σε κακές πρακτικές του παρελθόντος.

Συνέστησε δε συγκρατημένες μισθολογικές αυξήσεις προκειμένου να συνεχιστεί η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Τόνισε ακόμη ότι η διαφύλαξη της δημοσιονομικής αξιοπιστίας θα αποτελέσει καταλυτικό παράγοντα για την αναβάθμιση της πιστοληπτικής αξιολόγησης του Ελληνικού Δημοσίου στην επενδυτική κατηγορία.

«Είναι γεγονός ότι μια ενδεχόμενη παρατεταμένη πολιτική αβεβαιότητα μπορεί να υπονομεύσει το κλίμα εμπιστοσύνης που έχει καλλιεργηθεί τα τελευταία χρόνια. Εντούτοις, ο πιο σημαντικός κίνδυνος για την οικονομία είναι η επιστροφή σε αναποτελεσματικές πολιτικές του παρελθόντος και η διακοπή ή/και αντιστροφή μεταρρυθμιστικών προσπαθειών. Οι μνήμες από την επώδυνη προσαρμογή που επιτεύχθηκε τα προηγούμενα χρόνια είναι ακόμη νωπές ώστε να θυμίζουν το υψηλό οικονομικό και κοινωνικό κόστος που απαιτήθηκε για τη διόρθωση των χρόνιων ανισορροπιών της οικονομίας» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Επομένως, δεδομένου ότι το 2023 είναι χρονιά εθνικών εκλογών, απαιτείται σύνεση και υπευθυνότητα των πολιτικών δυνάμεων, καθώς και στήριξη των εθνικών οικονομικών στόχων, ώστε να διατηρηθεί το κλίμα εμπιστοσύνης στις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.

Ο ίδιος κάνοντας μία σύντομη αναδρομή στα πεπραγμένα των τελευταίων ετών υπενθύμισε ότι καθοριστική συμβολή στην ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και στην εμπέδωση κλίματος εμπιστοσύνης είχε η στήριξη εκ μέρους ευρωπαϊκών θεσμικών φορέων στην ακολουθούμενη οικονομική πολιτική. Για παράδειγμα, η δυνατότητα αγοράς τίτλων του Ελληνικού Δημοσίου στο πρόγραμμα ΡΕΡΡ της ΕΚΤ και η παράταση της εξαίρεσής τους (waiver). «Παρά τις αλλεπάλληλες και πολυεπίπεδες κρίσεις των τελευταίων ετών, η ελληνική οικονομία έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο διοικητής της ΤτΕ εντόπισε σημαντικές προκλήσεις και στον τραπεζικό τομέα παρά την πρόοδο που έχει συντελεστεί στην εξυγίανση των Ισολογισμών τους. Όπως είπε, η αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής και η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά την πιστωτική επέκταση προς τον ιδιωτικό τομέα το 2023.

Η αύξηση του κόστους των πιστώσεων θα περιορίσει την ικανότητα αποπληρωμής εκ μέρους των δανειοληπτών του ιδιωτικού τομέα με δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, ιδιαίτερα των νοικοκυριών, το πραγματικό εισόδημα των οποίων έχει ήδη συμπιεστεί από τον πληθωρισμό.

Παράλληλα, η επικείμενη επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας το 2023 θα αυξήσει τον πιστωτικό κίνδυνο των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, λόγω της επιδείνωσης της χρηματοοικονομικής τους κατάστασης.

Τέλος διαβεβαίωσε ότι τα μεγέθη των ελληνικών τραπεζών καταδεικνύουν ότι είναι σήμερα σε καλύτερη θέση σε σχέση με το παρελθόν, διαθέτοντας την ικανότητα να απορροφήσουν τους κλυδωνισμούς από τις διεθνείς αγορές.

«Ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας μπορεί να επιβραδυνθεί εξαιτίας εξωγενών παραγόντων αλλά και στην περίπτωση καθυστέρησης στο σχηματισμό Κυβέρνησης μετά τις εκλογές και στην υλοποίηση των δεσμεύσεων της οικονομικής πολιτικής» αναφέρει χαρακτηριστικά η ενδιάμεση έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδας.

Εκ πρώτης ανάγνωσης, ο Γιάννης Στουρνάρας επισημαίνει την ανάγκη να κλείσει όσο το δυνατόν συντομότερα ο εκλογικός κύκλος. Πρακτικά αυτό θα μπορούσε να αποτελεί υπόδειξη να διεξαχθούν γρήγορα οι εκλογές (και όχι στην λήξη της τετραετίας), ώστε να σχηματιστεί κυβέρνηση.

Τι κυβέρνηση, όμως; Κυβερνητικές πηγές ερμηνεύουν τον “χρησμό” Στουρνάρα βολικά, τονίζοντας ότι τάσσεται υπέρ μιας αυτοδύναμης κυβέρνησης, άρα της ανανέωσης της θητείας της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη. Όμως, όταν ο διοικητής της ΤτΕ κάνει λόγο για “σύμπλευση και συνεννόηση των πολιτικών δυνάμεων”, μόνο ως “πράσινο φως” για αυτοδυναμία δεν μπορεί να εκληφθεί. Ποιά σύμπλευση και συνεννόηση θα μπορούσε να υπάρξει με μία αυτοδύναμη κυβέρνηση-πιθανότατα,δε, με οριακή αυτοδυναμία;

Άλλοι, πάλι, διακρίνουν πίσω από τον “χρησμό” κάποια αμυδρή σύσταση υπέρ μιας κυβέρνησης ευρείας αποδοχής. Μία συγκυβέρνηση Ν.Δ-ΠΑΣΟΚ, ή ακόμα και έναν “μεγάλο συνασπισμό”. Το δεύτερο, είναι απίθανο και αδύνατο. Το πρώτο θεωρείται ως μία πιθανή εκδοχή, όμως το βέτο του Νίκου Ανδρουλάκη είναι σαφές: να μην είναι πρωθυπουργός ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Κι εκεί είναι που βλέπουν μια υποδόρια πρόθεση του κ. Στουρνάρα να ...αυτο-προταθεί ως πρωθυπουργός μιας τέτοιας συγκυβέρνησης που θα έχει ως κύριο σκοπό την προστασία της θετικής πορείας της οικονομίας!

Η πολιτική των υψηλών επιτοκίων, ως αντίμετρο για την κρίση πληθωρισμού, δημιουργεί κινδύνους για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα και, όπως επισημαίνει ο Γιάννης Στουρνάρας, απειλεί τις τράπεζες με ένα νέο κύμα “κόκκινων” δανείων. Μετά από τρεις ανακεφαλαιοποιήσεις που επιβάρυναν τους πολίτες, το τραπεζικό σύστημα εμφανίζεται μπροστά σε μία νέα απειλή. Παράλληλα, οι προβλέψεις των ειδικών κάνουν λόγο για κρίση μακράς περιόδου, ο πρόεδρος του ΣΕΒ, μάλιστα, προέβλεψε πως το πρόβλημα ενεργειακού κόστους θα διαρκέσει τουλάχιστον πέντε χρόνια.

Αύξηση των κινδύνων για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα κι ενδεχόμενη δημιουργία νέας γενιάς κόκκινων δανείων, εξαιτίας της επιδείνωσης της χρηματοοικονομικής κατάστασης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, καταγράφει η Τράπεζα της Ελλάδος στην Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Η εφημερίδα “Καθημερινή” κάνει λόγο, στην πρώτη σελίδα της, για “καμπανάκι Στουρνάρα”.

Από την άλλη, προειδοποίηση ότι το πρόβλημα του ενεργειακού κόστους στην Ευρώπη θα διαρκέσει «πέντε χρόνια, ίσως και παραπάνω» δημιουργώντας μια «υπαρξιακή πρόκληση» για την βιομηχανία απεύθυνε από το βήμα του CEO Initiative Forum 2022 ο πρόεδρος του ΣΕΒ Δημήτρης Παπαλεξόπουλος. Έκανε λόγο για «δομικό πρόβλημα ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων», και υποστήριξε ότι η πράσινη ενέργεια είναι μεν η μακροχρόνια λύση αλλά η μεταβατική περίοδος θα είναι δύσκολη κι επώδυνη, θα απαιτήσει μεγάλες επενδύσεις και θα πλήξει τους πιο αδύναμους.

Η παρέμβαση του προέδρου του ΣΕΒ

Οι επισημάνσεις της ΤτΕ

• Το α΄ εξάμηνο του 2022, ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) διαμορφώθηκε σε 7,8%, ενώ σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος εκτιμάται σε 6,2% για το σύνολο του έτους.
• Η ένταση και η διάρκεια των εισαγόμενων πληθωριστικών πιέσεων, η επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών, η ενίσχυση του κινδύνου απότομης ανατιμολόγησης των περιουσιακών στοιχείων στις διεθνείς αγορές χρήματος και κεφαλαίων και η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου έχουν συμβάλει στην αύξηση των κινδύνων για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
• Ο τραπεζικός τομέας, το α΄ εξάμηνο του 2022, συνέχισε να βελτιώνεται στους τομείς της κερδοφορίας και της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού.
• Η υλοποίηση της στρατηγικής των τραπεζών για την οριστική απαλλαγή τους από το υφιστάμενο απόθεμα μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), κάνοντας κυρίως χρήση του προγράμματος παροχής εγγυήσεων του Ελληνικού Δημοσίου «Ηρακλής», διαμόρφωσε το δείκτη ΜΕΔ σε μονοψήφιο ποσοστό για τις τέσσερις σημαντικές τράπεζες.
• Η επίτευξη κερδοφορίας μετά από δύο ζημιογόνες χρήσεις συνέβαλε καθοριστικά στη διατήρηση της κεφαλαιακής επάρκειας, αντισταθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό την επίπτωση από την εφαρμογή του Διεθνούς Προτύπου Χρηματοοικονομικής Αναφοράς 9 (ΔΠΧΑ 9) και την αύξηση του σταθμισμένου ως προς τον κίνδυνο ενεργητικού. 

Αναρτήθηκε σήμερα στον ιστοχώρο της Τράπεζας της Ελλάδος η Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, η οποία δημοσιεύεται δύο φορές το χρόνο από τη Διεύθυνση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Η Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ολόκληρη, εδώ) αξιολογεί τις εξελίξεις, εντοπίζει τους κύριους παράγοντες των συστημικών κινδύνων του ελληνικού τραπεζικού τομέα και των λοιπών κλάδων του χρηματοπιστωτικού συστήματος και αναλύει τη λειτουργία των υποδομών των χρηματοπιστωτικών αγορών (συστήματα πληρωμών, κάρτες πληρωμών, κεντρικά αποθετήρια τίτλων και κεντρικοί αντισυμβαλλόμενοι).

Η παρούσα Έκθεση επικεντρώνεται στις εξελίξεις που έλαβαν χώρα στον τραπεζικό τομέα κατά το α΄ εξάμηνο του 2022. Παρουσιάζονται επίσης τρία Ειδικά Θέματα, που εξετάζουν: α) την εξέλιξη και διάρθρωση του ΑΕΠ βάσει της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας και της αντίστοιχης τραπεζικής χρηματοδότησης, β) το ευρωπαϊκό και εθνικό κανονιστικό πλαίσιο για τη διαχείριση των κινδύνων Τεχνολογίας Πληροφορικής & Επικοινωνιών και Ασφάλειας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και γ) τις μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας στη διακίνηση δημόσιου χρήματος μέσω του Συστήματος Λογαριασμών Θησαυροφυλακίου από την Τράπεζα της Ελλάδος.

Οι πληθωριστικές πιέσεις, η αύξηση της αβεβαιότητας που περιβάλλει τις εξελίξεις σε γεωπολιτικό και ενεργειακό επίπεδο καθώς και η συνακόλουθη ομαλοποίηση της νομισματικής πολιτικής επηρεάζουν τη χρηματοοικονομική κατάσταση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Η αύξηση του κόστους λειτουργίας των επιχειρήσεων, η μείωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, αλλά και το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης των επενδύσεων, λειτουργούν ως αντίρροπες δυνάμεις στην ενίσχυση της κερδοφορίας των τραπεζών και διαμορφώνουν προοπτικές για χαμηλότερους ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης. Στο πλαίσιο αυτό, ο τραπεζικός τομέας καλείται να προσαρμοστεί άμεσα, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις που τον περιβάλλουν.

Το υψηλό απόθεμα μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση για τον τραπεζικό τομέα. Η σημαντική αποκλιμάκωση του αποθέματος ΜΕΔ έχει μειώσει αισθητά το δείκτη ΜΕΔ (Ιούνιος 2022: 10,1%), εντούτοις οι ενέργειες των τραπεζών θα πρέπει να συνεχιστούν προκειμένου να επιτευχθεί σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Επιπρόσθετα, η επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών επιτείνει την αβεβαιότητα σχετικά με την ικανότητα εξυπηρέτησης του χρέους των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Κατά συνέπεια, οι τράπεζες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν εκ νέου επιδείνωση της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού τους με τη δημιουργία νέων ΜΕΔ.

Το α΄ εξάμηνο του 2022, οι συνθήκες ρευστότητας του τραπεζικού τομέα παρουσίασαν μικτή εικόνα. Η πρόσβαση στις αγορές χρήματος και κεφαλαίων για άντληση χρηματοδότησης κατέστη δυσχερέστερη στο πλαίσιο της ομαλοποίησης της νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, οι καταθέσεις συνέχισαν την ανοδική τους πορεία (Σεπτέμβριος 2022: 185,5 δισεκ. ευρώ), αντικατοπτρίζοντας την ισχυρή οικονομική ανάπτυξη και την πιστωτική επέκταση, κυρίως προς τις επιχειρήσεις.

Η κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζικών ομίλων υποχώρησε οριακά και ο Δείκτης Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 (Common Equity Tier 1 ratio – CET1 ratio) σε ενοποιημένη βάση διαμορφώθηκε σε 13,2% τον Ιούνιο του 2022 από 13,6% το Δεκέμβριο του 2021 και ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου (Total Capital Ratio) σε 15,9% από 16,2% αντίστοιχα. Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στην αύξηση του σταθμισμένου ως προς τον κίνδυνο ενεργητικού, καθώς η επίπτωση από τη σταδιακή εφαρμογή του Διεθνούς Προτύπου Χρηματοοικονομικής Αναφοράς 9 (ΔΠΧΑ 9) στα εποπτικά ίδια κεφάλαια αντισταθμίστηκε από την ενσωμάτωση των κερδών χρήσης. Συγκεκριμένα, το α΄ εξάμηνο του 2022 oι ελληνικοί τραπεζικοί όμιλοι κατέγραψαν κέρδη μετά από φόρους και διακοπτόμενες δραστηριότητες ύψους 2,3 δισεκ. ευρώ, έναντι ζημιών 4,0 δισεκ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2021.

Οι ενέργειες στο πλαίσιο υλοποίησης των στρατηγικών των τραπεζών για περαιτέρω αποκλιμάκωση του αποθέματος ΜΕΔ (μετά τη λήξη του προγράμματος παροχής εγγυήσεων «Ηρακλής») με τυχόν απευθείας πωλήσεις ΜΕΔ θα έχουν πιθανόν μεγαλύτερη κεφαλαιακή επιβάρυνση. Συνεπώς, στο δυσχερέστερο περιβάλλον που διαμορφώνεται για την άντληση χρηματοδότησης από τις αγορές χρήματος και κεφαλαίων, καθίσταται προτεραιότητα η ικανότητα των τραπεζών για εσωτερική δημιουργία κεφαλαίου με την ενίσχυση της οργανικής κερδοφορίας.

Τέλος, η ποιότητα των εποπτικών ιδίων κεφαλαίων των ελληνικών τραπεζών παραμένει χαμηλή, καθώς τον Ιούνιο του 2022 οι οριστικές και εκκαθαρισμένες αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις (Deferred Tax Credits – DTCs) ανέρχονταν σε 14 δισεκ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 58% των συνολικών εποπτικών ιδίων κεφαλαίων.

Οι εντεινόμενες αβεβαιότητες για τις οικονομικές προοπτικές και την πορεία του πληθωρισμού, καθώς και η αύξηση των κινδύνων για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα καθιστούν επιτακτικά αναγκαία την περαιτέρω θωράκιση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και επιβάλλουν εγρήγορση από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να συνεχιστεί απρόσκοπτα η χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας. Στην κατεύθυνση αυτή, η επιτάχυνση των ροών από τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Recovery and Resilience Facility – RRF) θα αμβλύνει τις πιέσεις, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ενίσχυση της χρηματοδότησης της οικονομίας.

Δημοσιεύματα του κυριακάτικου Τύπου με πληροφορίες που εμφανώς αντλούνταν από το Μέγαρο Μαξίμου επισήμαιναν, βεβαίως, πως σε μία τέτοια περίπτωση θα τηρηθεί αυτό που θεωρείται “έθιμο” και στην Ευρώπη: πρωθυπουργός γίνεται ο αρχηγός του μεγάλου κόμματος μιας συγκυβέρνησης…

Από την άλλη, ωστόσο, λέγεται πως εφόσον, για παράδειγμα, το ΚΙΝΑΛ συναινέσει σε μία τέτοια συνεργασία, θα απαιτήσει να μην είναι πρωθυπουργός ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ή ο Αλέξης Τσίπρας, αντίστοιχα.

Σε αυτό το κλίμα, αναδεικνύονται κρυφές και φανερές φιλοδοξίες. Σπανίως ομολογούνται, όμως κάποιοι τις διακινούν, είτε για να τις προωθήσουν, είτε για να τις “κάψουν”. Δραστήριος προς αυτή την κατεύθυνση εμφανίζεται, για παράδειγμα, ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Μαργαρίτης Σχοινάς, ο οποίος δεν χάνει την ευκαιρία, ακόμα και σε διεθνή fora, να υπενθυμίζει τη νεοδημοκρατική καταγωγή του αλλά και να ασκεί δριμεία κριτική στον ΣΥΡΙΖΑ. Ο κ. Σχοινάς διαθέτει ισχυρό “fun club” στην Αθήνα και συναντά συχνά στελέχη των media καλλιεργώντας ένα συναινετικό προφίλ και αφήνοντας να εννοηθεί πως είναι έτοιμος “να προσφέρει” εφόσον το απαιτήσουν …οι καιροί.

Οι πρόσφατες εμφανίσεις του Ευάγγελου Βενιζέλου (και ειδικότερα οι αναφορές του στα ελληνοτουρκικά) έβαλαν και τον πρώην πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ στο κάδρο αυτών των υποψηφίων. Σε μία κυβέρνηση συνεργασίας Ν.Δ-ΚΙΝΑΛ δεν πρέπει να αποκλείσει κανείς να ακουστεί το όνομά του.

Ο Γιάννης Στουρνάρας είναι άλλο ένα τέτοιο πρόσωπο. Ο διοικητής της ΤτΕ είχε συζητηθεί και παλαιότερα για μία τέτοια πιθανότητα, επί τούτου, άλλωστε, είχαν διοργανωθεί ακόμα και “σουαρέ” σε κατοικία παλαιού πολιτικού στη Φιλοθέη, παρουσία και του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη.

Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος δεν θα έλεγε “όχι” σε μία τέτοια πιθανότητα, αν και οι σχέσεις του με τον πρωθυπουργό δεν βρίσκονται σε ικανοποιητικό επίπεδο ώστε να του εξασφαλίζουν τα σχετικά …πιστοποιητικά. Ωστόσο, το συναινετικό προφίλ του είναι δεδομένο και η αποχή του από την κεντρική πολιτική σκηνή και τις διαμάχες, αποτελούν πλεονέκτημα.

Κάποιοι εντάσσουν και τον υπουργό Εξωτερικών σε ορισμένα τέτοια σενάρια, αν και ο Νίκος Δένδιας που ενισχύει το αρχηγικό του προφίλ και φιγουράρει σταθερά πρώτος σε δημοφιλία στις περισσότερες δημοσκοπήσεις, δεν κρύβει πως θα τον ενδιέφερε η αρχηγία του κόμματος, εάν και εφόσον δημιουργηθούν οι καταλληλες συνθηκες.

Μιλώντας στο πλαίσιο του 8ου Banking Forum ο κ. Στουρνάρας εκτίμησε ότι τράπεζες όπως οι ελληνικές, οι οποίες ήδη διαθέτουν ένα υψηλό απόθεμα «κόκκινων» δανείων, θα κληθούν να σηκώσουν μεγαλύτερο βάρος στη συνέχεια. Και τούτο διότι ήδη έχουν εξαντλήσει το μεγαλύτερο μέρος, αν όχι το σύνολο, από το απόθεμα των κεφαλαίων που διαθέτουν, προκειμένου να αντιμετωπίσουν το μεγάλο βάρος των «κόκκινων» δανείων που κουβαλούν. 

Νέα εξέλιξη: Ανοίγουν κανονικά τα καταστήματα μόνο με κανόνες ασφαλείας – Το ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός

Περιγράφοντας το πρόβλημα ανέφερε ότι παρότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των ελληνικών πιστωτικών ιδρυμάτων έχουν μειωθεί κατά περίπου 50 δισ. ευρώ από την κορύφωσή τους το Μάρτιο του 2016, το ποσοστό τους (Σεπτέμβριος 2020) διατηρείται στο ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο  του 35,8%. Και σε κάθε περίπτωση πολύ πιο πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ. 

Οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν, όπως είπε, ικανοποιητικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας. Ωστόσο και αυτός θα επηρεαστεί αρνητικά από τις επερχόμενες εξελίξεις. Όπως για παράδειγμα, από την εφαρμογή των λογιστικών προτύπων ΙFRS9, το κόστος που ενέχουν οι τιτλοποιήσεις των «κόκκινων» δανείων που έχουν γίνει ή προγραμματίζονται για το μέλλον, και τέλος από τη χαμηλή ποιότητα του κεφαλαίου τους (καθώς το μεγαλύτερο μέρος αυτών αφορά κατά κύριο λόγο αναβαλλόμενη φορολογία). 

Για τους λόγους αυτούς ο κ. Στουρνάρας επανέλαβε την ανάγκη παράλληλα με το πρόγραμμα παροχής κρατικών εγγυήσεων ΗΡΑΚΛΗΣ, η Πολιτεία να στέρξει για τη δημιουργία της λεγόμενης «κακής τράπεζας» που έχει προτείνει ο ίδιος. Η πρόταση αυτή αντιμετωπίζει παράλληλα το πρόβλημα της αναβαλλόμενης φορολογίας. Στο μέτωπο των «κόκκινων» δανείων η εφαρμογή της θα μπορούσε, όπως είπε, να οδηγήσει σε μία περαιτέρω μείωσή τους έως κατά 40 δισ. ευρώ. Διαβεβαίωσε δε ότι το κόστος που προκύπτει από τη λειτουργία της «κακής τράπεζας» δεν θα το αναλάβει για μία ακόμη φορά ο Έλληνας φορολογούμενος αλλά οι τράπεζες.