«Όλοι είμαστε κατά καιρούς ο δύσκολος», λέει ο Τζέφερσον Φίσερ, δικηγόρος από το Τέξας και συγγραφέας του βιβλίου The Next Conversation: Argue Less, Talk More. Το δύσκολο δεν είναι να το αποδεχτείς θεωρητικά, προσθέτει· είναι να το αναγνωρίσεις τη στιγμή που συμβαίνει.

Ζητήσαμε από ειδικούς να εξηγήσουν τα σημάδια που δείχνουν ότι ίσως συμβάλλετε περισσότερο στη σύγκρουση απ’ όσο νομίζετε.

Χρησιμοποιείτε απόλυτες εκφράσεις όπως “πάντα” και “ποτέ”

Στη διάρκεια ενός καβγά, είναι δελεαστικό να πείτε: «Πάντα το κάνεις αυτό», «Ποτέ δεν ακούς». Όμως οι απόλυτες εκφράσεις είναι από τους πιο σίγουρους τρόπους να εκτροχιαστεί μια συζήτηση. «Η χρήση των άκρων σχεδόν πάντα δημιουργεί προβλήματα», εξηγεί ο Φίσερ. «Το μόνο που καταφέρνετε είναι να προσθέσετε μια νέα διαφωνία για το αν όντως συμβαίνει πάντα ή ποτέ».

Με άλλα λόγια, τη στιγμή που θα καταφύγετε σε μια απόλυτη δήλωση, το αρχικό θέμα χάνεται. «Γίνεται ζήτημα μνήμης», λέει ο Φίσερ. «Μετατρέπεται σε χρονολόγιο — και πια δεν συζητάτε το βασικό ερώτημα».

Η Αταλί Αμπραμοβίτσι, θεραπεύτρια ζευγαριών στο Λος Άντζελες, παρατηρεί το ίδιο μοτίβο. Οι γενικεύσεις κάνουν τον άλλον να νιώθει παρεξηγημένος ή αδικημένος, με αποτέλεσμα να υψώνει άμυνες. Η εστίαση σε συγκεκριμένα περιστατικά με πραγματικά δεδομένα δίνει και στους δύο ένα σαφέστερο πλαίσιο για επίλυση.

Επιτίθεστε στην ταυτότητα, όχι στη συμπεριφορά

Ένα από τα σοβαρότερα λάθη σε έναν καβγά είναι η σύγχυση μεταξύ ταυτότητας και πράξης. Εκφράσεις όπως «Είσαι απαίσιος άνθρωπος!», «Είσαι εγωιστής», ή «Είσαι ίδιος με τη μητέρα σου» πλήττουν προσωπικά τον άλλο.

«Όταν νιώθουμε πως η ταυτότητά μας δέχεται επίθεση, αμυνόμαστε αμέσως», εξηγεί η Αμπραμοβίτσι. Πολύ πιο αποτελεσματικό είναι να επικεντρωθείτε στο πώς σας έκανε να νιώσετε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά: «Νιώθω απορριπμένος όταν φεύγεις από τη συζήτηση», ή «Πληγώνομαι όταν με διακόπτεις». Τα συναισθήματα δεν μπορούν να αμφισβητηθούν — κι έτσι η συζήτηση μένει στην ουσία της επίλυσης κι όχι στην επίρριψη ευθυνών.

Κρατάτε “σκορ” στις σχέσεις σας

Η καταγραφή παραπόνων μετατρέπει την οικειότητα σε λογιστική. «Κανείς δεν κερδίζει όταν προσπαθεί να έχει δίκιο», λέει η Αμπραμοβίτσι. Είναι σημαντικό να νιώθετε ομάδα — εσείς και ο άλλος απέναντι στο πρόβλημα.

Οι άνθρωποι κρατούν σκορ όταν αισθάνονται ότι δεν τους βλέπουν ή δεν τους εκτιμούν αρκετά. Αν διαφωνείτε για το ποιος πλένει τα πιάτα πιο συχνά, πιθανότατα το πρόβλημα ξεπερνά τις βρώμικες κούπες· αφορά την προσπάθεια που θεωρείτε ότι βάζετε στη σχέση. Αναγνωρίστε αυτό το μοτίβο και αναρωτηθείτε τι πραγματικά χρειάζεστε εκείνη τη στιγμή.

Οι άλλοι νιώθουν ότι περπατούν “σε αυγά” κοντά σας

Αυτό είναι δύσκολο να το εντοπίσετε γιατί φαίνεται κυρίως σε όσα οι άλλοι δεν κάνουν: ίσως σας προσκαλούν λιγότερο συχνά ή αποφεύγουν κάποια θέματα. Προσέχουν υπερβολικά τα λόγια τους, φοβούμενοι ότι θα αντιδράσετε έντονα.

«Νιώθουν πως πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί για να μη σας ενοχλήσουν με κάτι», λέει ο Φίσερ. Αν διαπιστώνετε ότι οι γύρω σας αποφεύγουν ή οι συζητήσεις μοιάζουν αφύσικα προσεκτικές, αξίζει να αναρωτηθείτε γιατί. Οι κοντινοί μας άνθρωποι έχουν συχνά πληροφορίες για τα μοτίβα μας που εμείς αγνοούμε.

Υπάρχει πάντα δράμα στη ζωή σας

Όλοι περνούν δύσκολες περιόδους, αλλά αν η σύγκρουση σάς ακολουθεί παντού — σε φιλίες, οικογένεια, εργασία ή σχέσεις — ίσως χρειάζεται να εξετάσετε τον κοινό παρονομαστή. «Μήπως εσείς είστε ο κοινός παράγοντας;» ρωτά ο Φίσερ. Είναι ένα άβολο αλλά ουσιώδες ερώτημα: Αν γύρω σας υπάρχει συνεχώς ένταση κι εσείς βρίσκεστε στο επίκεντρο, μήπως την αναζητάτε ασυνείδητα;

Κάποιοι άνθρωποι έλκονται από τη σύγκρουση γιατί η έντασή της καλύπτει συναισθηματικά κενά που αλλιώς μένουν ανικανοποίητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι κακός άνθρωπος — αλλά μπορεί να γίνεται δύσκολος στη συμβίωση. Η αναγνώριση του μοτίβου είναι το πρώτο βήμα για αλλαγή.

Έχετε διαφορετικά στάνταρ για τον εαυτό σας

Σκεφτείτε την τελευταία φορά που αργήσατε κάπου· πιθανόν είχατε σοβαρό λόγο. Τώρα θυμηθείτε πότε κάποιος άλλος άργησε — του δείξατε την ίδια κατανόηση; Αν όχι, πρόκειται για διπλό στάνταρ: τείνετε να δικαιολογείτε τον εαυτό σας αλλά όχι τους άλλους.

«Είναι εύκολο να πούμε ‘είχε κίνηση’, αλλά αν άλλος καθυστερήσει πέντε λεπτά τον χαρακτηρίζουμε αδιάφορο ή τεμπέλη», λέει ο Φίσερ. Το ίδιο συμβαίνει σε μεγαλύτερες στιγμές: εξηγούμε τη δική μας ένταση αλλά παρεξηγούμε των άλλων. Αν παρατηρείτε πως συγχωρείτε ευκολότερα τον εαυτό σας, αξίζει να το αντιμετωπίσετε.

Ο θυμός διαρκεί περισσότερο από τη νηφαλιότητα

Όλοι χάνουμε την ψυχραιμία μας κάποιες φορές. Ο Φίσερ όμως ξεχωρίζει όσους επανέρχονται γρήγορα από εκείνους που μένουν θυμωμένοι πολύ μετά το τέλος της έντασης. «Αν ο θυμός κρατά περισσότερο από τη διαύγειά σας, αυτό είναι ένδειξη».

Η παραμονή στην οργή περιορίζει την οπτική μας στη δική μας πλευρά μόνο. Όσοι δυσκολεύονται στις συγκρούσεις βλέπουν μόνο τη δική τους εκδοχή του προβλήματος· όσοι τα καταφέρνουν καλύτερα μπορούν να αναγνωρίσουν τόσο τη δική τους συμβολή όσο και του άλλου.

Η άμυνά σας κυριαρχεί στη συζήτηση

Από όλους τους τρόπους με τους οποίους συμβάλλουμε ασυνείδητα στη σύγκρουση, η άμυνα ίσως είναι η πιο διαδεδομένη και ύπουλη. «Η άμυνα είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της ακρόασης και της σύνδεσης», λέει η ψυχολόγος Χάριετ Λέρνερ, συγγραφέας του βιβλίου The Dance of Anger. Μας κρατά κολλημένους σε έναν φαύλο κύκλο διαμάχης χωρίς ουσία.

Το δύσκολο είναι πως η άμυνα σπάνια μοιάζει έτσι εκείνη τη στιγμή — συνήθως βιώνεται ως αυτοπροστασία ή ανάγκη να αποκαταστήσουμε την αλήθεια. Η Λέρνερ περιγράφει αυτή την αντανακλαστική αντίδραση ως το γνωστό «μα… μα… μα…» που ξεκινά μόλις δεχτούμε κριτική.

Σε κατάσταση άμυνας ψάχνουμε τα λάθη στα λόγια του άλλου για να αντικρούσουμε, όχι για να καταλάβουμε. Καθώς αυξάνεται η ένταση, καταφεύγουμε ευκολότερα σε χειριστικές τακτικές: κηρύγματα, διαγνώσεις, ντροπή, επίρριψη ευθυνών ή ακόμα και πλήρη αποστασιοποίηση — όλα αυτά επιδεινώνουν αντί να λύνουν τη διαφωνία.

Το πρώτο βήμα είναι απλώς η παρατήρηση: αναγνωρίστε πότε έχετε περάσει σε κατάσταση συναγερμού όπου η πραγματική ακρόαση γίνεται αδύνατη. Στόχος δεν είναι να καταπιέσετε εντελώς την άμυνά σας· αλλά να την αφήσετε στην άκρη αρκετά ώστε πραγματικά να ακούσετε τι προσπαθεί ο άλλος να σας μεταφέρει.

Μην υποτιμάτε τη δύναμη μιας γνήσιας συγγνώμης — ακόμη κι αν συμφωνείτε μόνο με ένα μικρό μέρος όσων ειπώθηκαν. Η πλήρης άρνηση ανάληψης ευθύνης αποτελεί μορφή κλιμάκωσης της έντασης· μπορείτε πάντα μετά να εκφράσετε τη θέση σας. Όπως λέει χαρακτηριστικά η Λέρνερ: «Αν τουλάχιστον επιθυμούσαμε όσο και να μας καταλάβουν οι άλλοι… να καταλαβαίνουμε κι εμείς αυτούς».

Πηγή: time.com

«Η θερμοκρασία ήταν πολύ υψηλή, είχε υπερθερμανθεί και ζήσαμε αυτό που πιστεύαμε πως θα ήταν το πιο τρομακτικό πράγμα που θα βλέπαμε ποτέ», θυμάται η μητέρα του, Στέφανι Σμιθ. «Δυστυχώς, δεν ήταν η τελευταία φορά».

Οι κρίσεις εμφανίζονταν συχνότερα τις ζεστές μέρες. Με την έναρξη του αποπνικτικού καλοκαιριού, η οικογένεια δοκίμαζε κάθε μέσο ψύξης σε μια διαρκή μάχη να αποτρέψει τα επεισόδια.

Σε ηλικία 18 μηνών, μια γενετική εξέταση οδήγησε στη διάγνωση του Syndrome Dravet, μιας νευρολογικής πάθησης που περιλαμβάνει επιληψία και επηρεάζει περίπου ένα στα 15.000 παιδιά. Οι κρίσεις συνοδεύονται συχνά από νοητική υστέρηση και συνυπάρχουσες διαταραχές όπως αυτισμό, ΔΕΠΥ, καθώς και δυσκολίες στην ομιλία, την κίνηση, τη σίτιση και τον ύπνο. Η ζέστη και οι ξαφνικές μεταβολές θερμοκρασίας μπορούν να προκαλέσουν κρίση.

Σήμερα ο Τζέικ είναι 13 ετών αλλά συνεχίζει να υφίσταται αμέτρητες κρίσεις με κάθε αλλαγή του καιρού, όπως αναφέρει η μητέρα του. «Τα ολοένα πιο θερμά καλοκαίρια και τα κύματα καύσωνα επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την ήδη δύσκολη καθημερινότητά μας», λέει η Σμιθ.

Το σύνδρομο Dravet είναι μόνο μία από πολλές νευρολογικές παθήσεις που επιδεινώνονται από τις υψηλές θερμοκρασίες, εξηγεί ο Sanjay Sisodiya του University College London, πρωτοπόρος στην έρευνα για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον εγκέφαλο. Ως νευρολόγος ειδικός στην επιληψία, άκουγε συχνά από οικογένειες ασθενών ότι τα προβλήματα επιδεινώνονταν κατά τη διάρκεια των καυσώνων. «Σκέφτηκα ότι είναι λογικό – τόσες διεργασίες στον εγκέφαλο σχετίζονται με το πώς το σώμα αντιμετωπίζει τη ζέστη».

Μελετώντας τη σχετική βιβλιογραφία, διαπίστωσε πως μια σειρά νευρολογικών παθήσεων –όπως επιληψία, εγκεφαλικό επεισόδιο, εγκεφαλίτιδα, πολλαπλή σκλήρυνση, ημικρανίες– χειροτερεύουν με την άνοδο της θερμοκρασίας και της υγρασίας. Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στον εγκέφαλο είναι ήδη ορατές.

Νευρολογικά προβλήματα και ακραία ζέστη

Κατά το κύμα καύσωνα στην Ευρώπη το 2003, περίπου το 7% των υπερβάλλουσων θανάτων σχετίζονταν άμεσα με νευρολογικά προβλήματα. Παρόμοια ποσοστά καταγράφηκαν και στο κύμα καύσωνα στη Βρετανία το 2022.

Η ζέστη μπορεί επίσης να επηρεάσει τη συμπεριφορά μας – αυξάνοντας τον εκνευρισμό, την τάση για βία ή κατάθλιψη.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει συνήθως θερμοκρασία λίγο πάνω από αυτή του σώματος (περίπου 1 βαθμό Κελσίου). Καθώς όμως είναι ένα από τα πιο ενεργοβόρα όργανα, παράγει σημαντική θερμότητα όταν σκεφτόμαστε ή αντιδρούμε στα ερεθίσματα γύρω μας. Το σώμα δουλεύει σκληρά για να τον κρατήσει δροσερό – το αίμα κυκλοφορεί μέσω ενός δικτύου αγγείων για να απομακρύνει την περίσσεια θερμότητας.

Τα εγκεφαλικά κύτταρα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στη θερμότητα. Μάλιστα, η λειτουργία συγκεκριμένων μορίων που μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ τους εξαρτάται από τη θερμοκρασία – αν ο εγκέφαλος υπερθερμανθεί ή υποθερμανθεί, αυτές οι διεργασίες διαταράσσονται.

«Δεν κατανοούμε πλήρως πώς επηρεάζονται όλα αυτά τα στοιχεία», σημειώνει ο Sisodiya. «Μπορούμε όμως να το φανταστούμε σαν ένα ρολόι όπου όλα τα γρανάζια δεν συνεργάζονται σωστά».

Οι ευάλωτες ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο

Αν και η ακραία ζέστη επηρεάζει όλους –π.χ. δυσχεραίνει τη λήψη αποφάσεων ή αυξάνει τη ριψοκίνδυνη συμπεριφορά– όσοι πάσχουν ήδη από νευρολογικές παθήσεις κινδυνεύουν περισσότερο. Σε κάποιες ασθένειες μειώνεται η εφίδρωση ή διαταράσσεται συνολικά η θερμορρύθμιση λόγω βλάβης συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου.

Για παράδειγμα, σε κάποιες μορφές πολλαπλής σκλήρυνσης φαίνεται πως μεταβάλλεται η βασική θερμοκρασία σώματος. Επιπλέον, φάρμακα για νευρολογικές ή ψυχιατρικές παθήσεις (όπως στη σχιζοφρένεια) επηρεάζουν τη ρύθμιση της θερμοκρασίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο θερμοπληξίας ή ακόμα και θανάτου από τη ζέστη.

Ύπνος, άνοια και εγκεφαλικά επεισόδια

Κύματα καύσωνα, ιδιαίτερα με υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες, διαταράσσουν τον ύπνο μας και συνεπακόλουθα την ψυχική διάθεση αλλά και τα συμπτώματα νευρολογικών παθήσεων. «Για πολλούς με επιληψία, ο κακός ύπνος αυξάνει τον κίνδυνο κρίσεων», αναφέρει ο Sisodiya.

Νοσηλείες και θνησιμότητα ανάμεσα σε άτομα με άνοια αυξάνονται σημαντικά κατά τους καύσωνες – εν μέρει λόγω ηλικίας (οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία τους), αλλά επίσης επειδή ενδέχεται να ξεχάσουν βασικά μέτρα προστασίας όπως να ενυδατωθούν ή να μείνουν σε δροσερό χώρο.

Ανοδική τάση παρατηρείται επίσης στα εγκεφαλικά επεισόδια. Σε μία ανάλυση δεδομένων από 25 χώρες βρέθηκε πως στις 1.000 θανάτους από ισχαιμικό εγκεφαλικό οι πιο ζεστές μέρες συνέβαλαν σε δύο επιπλέον θανάτους. «Ίσως φαίνεται μικρό ποσοστό», σχολιάζει η Bethan Davies από τα University Hospitals Sussex στη Βρετανία. «Όμως με επτά εκατομμύρια θανάτους ετησίως παγκοσμίως από εγκεφαλικά, η ζέστη ίσως ευθύνεται για πάνω από 10.000 επιπλέον θανάτους κάθε χρόνο». Και προειδοποιεί ότι η κατάσταση θα χειροτερεύσει όσο προχωρά η κλιματική αλλαγή.

Μεγαλύτερη επιβάρυνση αναμένεται σε χώρες μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος, όπου ήδη παρατηρούνται υψηλότερα ποσοστά εγκεφαλικών επεισοδίων λόγω ανισοτήτων στην υγεία που εντείνονται με την αύξηση της θερμοκρασίας.

Επιπτώσεις στην ανάπτυξη των παιδιών & νέοι κίνδυνοι

Η υπερβολική ζέστη βλάπτει και την ανάπτυξη των εμβρύων. Σύμφωνα με τη Jane Hirst του Imperial College London, υπάρχει σύνδεση μεταξύ ακραίας ζέστης και πρόωρων γεννήσεων – μια πρόσφατη ανασκόπηση έδειξε πως τα κύματα καύσωνα αυξάνουν κατά 26% τις πρόωρες γεννήσεις με συνακόλουθους κινδύνους για καθυστέρηση στην ανάπτυξη και γνωσιακές δυσκολίες.

Η υπερβολική ζέστη μπορεί επίσης να αποδυναμώσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, καθιστώντας τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο σε τοξίνες ή λοιμώξεις όπως οι ιοί Zika ή δάγκειος πυρετός που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών – πληθυσμοί που εξαπλώνονται όσο ανεβαίνουν οι θερμοκρασίες παγκοσμίως.

Γενετική ευαλωτότητα & αβεβαιότητες

Ο κάθε οργανισμός αντιδρά διαφορετικά στη ζέστη. Ορισμένοι μπορεί να ανέχονται καλύτερα τις υψηλές θερμοκρασίες χάρη σε γενετικές παραλλαγές που καθιστούν κάποιες πρωτεΐνες πιο ανθεκτικές στις περιβαλλοντικές πιέσεις της κλιματικής αλλαγής.

«Αυτό που βλέπουμε σήμερα σε ανθρώπους με νευρολογικά νοσήματα μπορεί αύριο να αφορά όλους καθώς προχωρά η κλιματική αλλαγή», υπογραμμίζει ο Sisodiya.

Aνάγκη προστασίας των ευάλωτων ομάδων

Δεν γνωρίζουμε ακόμα αν μεγαλύτερη σημασία έχει το μέγιστο της θερμοκρασίας ή η διάρκεια ενός καύσωνα για κάθε ασθενή/πάθηση. Είναι όμως κρίσιμο να εντοπιστούν οι ομάδες υψηλού κινδύνου ώστε να δημιουργηθούν στρατηγικές προστασίας – όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης ή ασφαλιστικές καλύψεις για εργαζόμενους που χάνουν εισόδημα λόγω ακραίας ζέστης.

“Η εποχή της παγκόσμιας υπερθέρμανσης τελείωσε· μπήκαμε στην εποχή του παγκόσμιου βρασμού”, δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, όταν ο Ιούλιος του 2023 καταγράφηκε ως ο πιο ζεστός μήνας όλων των εποχών. Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ – κι έτσι αρχίζει η εποχή του “καυτού εγκεφάλου”.

Πηγή: bbc.com

Ρούλα Μαντή

Μία από αυτές είναι η εξαφάνιση των λέξεων από την καθημερινότητά μας.

Οι άνθρωποι του 21ου αιώνα επικοινωνούν περισσότερο από ποτέ. Στέλνουν αμέτρητα μηνύματα, σχολιάζουν αναρτήσεις, ανταλλάσσουν emojis, συμμετέχουν σε τηλεδιασκέψεις, βλέπουν βίντεο και καταναλώνουν αδιάκοπα περιεχόμενο. Κι όμως, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου της Αριζόνα και του Πανεπιστημίου του Μιζούρι-Κάνσας Σίτι, μιλούν ολοένα και λιγότερο.

Το εύρημα μοιάζει παράδοξο. Πώς γίνεται να ζούμε στην πιο συνδεδεμένη εποχή της ανθρώπινης ιστορίας και ταυτόχρονα να μιλάμε λιγότερο; Η απάντηση βρίσκεται ίσως στη διαφορά ανάμεσα στην επικοινωνία και στη συνομιλία. Δεν είναι το ίδιο πράγμα να ανταλλάσσεις πληροφορίες και να συμμετέχεις σε μια ζωντανή ανθρώπινη συζήτηση. Δεν είναι το ίδιο να στέλνεις ένα σύντομο μήνυμα και να αφηγείσαι μια ιστορία. Δεν είναι το ίδιο να πατάς ένα εικονίδιο «μου αρέσει» και να κάθεσαι απέναντι από έναν άνθρωπο προσπαθώντας να εξηγήσεις τι νιώθεις.

Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι μεταξύ 2005 και 2019 ο μέσος άνθρωπος έχασε περισσότερες από 120.000 προφορικές λέξεις τον χρόνο. Πρόκειται για μια τεράστια μεταβολή, η οποία δύσκολα μπορεί να γίνει αντιληπτή στην καθημερινότητα. Κανείς δεν ξυπνάει ένα πρωί και αποφασίζει να μιλήσει λιγότερο. Η μείωση προκύπτει από δεκάδες μικρές αλλαγές που έχουν διεισδύσει στον τρόπο ζωής μας.

Κάποτε οι καθημερινές δραστηριότητες απαιτούσαν διάλογο. Ζητούσες οδηγίες από έναν περαστικό. Μιλούσες με τον ταμία στο σούπερ μάρκετ. Ρωτούσες τον βιβλιοπώλη για ένα βιβλίο. Σήμερα, η πλοήγηση γίνεται από μια φωνή GPS, οι αγορές από ένα αυτόματο μηχάνημα, η τραπεζική συναλλαγή από μια εφαρμογή και η αναζήτηση πληροφοριών από μια μηχανή αναζήτησης.

Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο η εξοικονόμηση χρόνου. Είναι και η σταδιακή εξαφάνιση χιλιάδων μικρών κοινωνικών αλληλεπιδράσεων που άλλοτε αποτελούσαν το αόρατο νήμα της κοινωνικής ζωής.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι αλλάζει ο τρόπος που ζούμε. Τα νοικοκυριά πολλών γενεών γίνονται ολοένα και πιο σπάνια. Οι άνθρωποι παντρεύονται αργότερα, κάνουν λιγότερα παιδιά και συχνά ζουν μόνοι τους. Η τηλεργασία μειώνει τις αυθόρμητες συζητήσεις στους χώρους εργασίας. Οι χώροι όπου παλαιότερα αναπτύσσονταν κοινωνικοί δεσμοί —σύλλογοι, λέσχες, εκκλησίες, κοινότητες γειτονιάς— χάνουν μέρος της επιρροής τους.

Κάθε μία από αυτές τις αλλαγές μοιάζει ασήμαντη. Όλες μαζί όμως δημιουργούν έναν διαφορετικό κόσμο. Έναν κόσμο στον οποίο μπορεί να περάσει ολόκληρη ημέρα χωρίς ουσιαστική συζήτηση.

Η γλώσσα, ωστόσο, δεν είναι απλώς ένα εργαλείο επικοινωνίας. Είναι το εργαλείο με το οποίο οργανώνουμε τη σκέψη μας.

Ο Ρώσος ψυχολόγος Λεβ Βιγκότσκι είχε υποστηρίξει ήδη από τον προηγούμενο αιώνα ότι η γλώσσα και η σκέψη εξελίσσονται μαζί. Οι λέξεις δεν εκφράζουν απλώς τις ιδέες μας· τις διαμορφώνουν. Όταν μαθαίνουμε νέες λέξεις, αποκτούμε νέους τρόπους να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Όταν χάνουμε λέξεις, χάνουμε και αποχρώσεις της πραγματικότητας.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι ψυχολόγοι παρατηρούν συχνά πως άνθρωποι που δυσκολεύονται να περιγράψουν τα συναισθήματά τους δυσκολεύονται και να τα διαχειριστούν. Η θλίψη, η απογοήτευση, η μοναξιά, η ματαίωση, η αμηχανία, η ενοχή, η νοσταλγία δεν είναι το ίδιο πράγμα. Χρειάζονται διαφορετικές λέξεις, διαφορετικές έννοιες και διαφορετικές αφηγήσεις.

Όταν το λεξιλόγιο φτωχαίνει, τα συναισθήματα τείνουν να συγχωνεύονται σε λίγες γενικές κατηγορίες. «Είμαι χάλια», «δεν είμαι καλά», «νευριάζω». Οι λεπτές διαβαθμίσεις χάνονται. Κι όταν δεν μπορούμε να περιγράψουμε με ακρίβεια αυτό που νιώθουμε, δυσκολευόμαστε και να το κατανοήσουμε.

Η μείωση της προφορικής επικοινωνίας φαίνεται να επηρεάζει ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους. Είναι η πρώτη γενιά στην ιστορία που περνά τόσο μεγάλο μέρος της ζωής της σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Οι φιλίες εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά συχνά διαμεσολαβούνται από οθόνες. Οι συζητήσεις γίνονται με συντομογραφίες, εικόνες, βίντεο και σύμβολα.

Βεβαίως, η γλώσσα δεν πεθαίνει. Μετασχηματίζεται. Κάθε γενιά δημιουργεί το δικό της λεξιλόγιο και τους δικούς της κώδικες επικοινωνίας. Ωστόσο, αρκετοί ερευνητές φοβούνται ότι η υποχώρηση της εκτεταμένης προφορικής συζήτησης μπορεί να περιορίσει την ικανότητα των ανθρώπων να αναπτύσσουν σύνθετα επιχειρήματα και να επεξεργάζονται πολύπλοκες ιδέες.

Και εδώ το ζήτημα παύει να είναι ατομικό και γίνεται πολιτικό.

Δημοκρατία και γλώσσα

Η δημοκρατία βασίζεται στη γλώσσα. Βασίζεται στην ικανότητα των πολιτών να συζητούν, να διαφωνούν, να επιχειρηματολογούν και να κατανοούν σύνθετα προβλήματα. Όσο πιο περίπλοκη είναι μια κοινωνία, τόσο περισσότερες λέξεις χρειάζεται για να περιγράψει τον εαυτό της.

Τα τελευταία χρόνια πολλοί αναλυτές παρατηρούν ότι ο πολιτικός λόγος διεθνώς γίνεται πιο απλός, πιο συναισθηματικός και πιο διχαστικός. Οι σύνθετες αναλύσεις υποχωρούν μπροστά στα συνθήματα. Οι αποχρώσεις χάνονται ανάμεσα σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα. Οι λέξεις που απαιτούν σκέψη αντικαθίστανται από λέξεις που προκαλούν άμεση συναισθηματική αντίδραση.

Όταν όμως η γλώσσα απλοποιείται υπερβολικά, απλοποιείται και η εικόνα που έχουμε για τον κόσμο. Η πραγματικότητα παρουσιάζεται ως μια σύγκρουση καλών και κακών, νικητών και ηττημένων, πατριωτών και εχθρών. Οι γκρίζες ζώνες εξαφανίζονται.

Κι όμως, ο πραγματικός κόσμος είναι σχεδόν πάντα πιο περίπλοκος από τα συνθήματα.

Ίσως λοιπόν το ζήτημα των χαμένων λέξεων να μην αφορά μόνο τη νοσταλγία για μια εποχή όπου οι άνθρωποι συζητούσαν περισσότερο. Ίσως να αφορά το μέλλον της κοινωνικής συνοχής, της ψυχικής υγείας και της δημοκρατίας.

Η καλή είδηση είναι ότι η τάση αυτή δεν είναι αναπόφευκτη.

Δεν χρειάζονται μεγάλες επαναστάσεις. Χρειάζονται μικρές καθημερινές πράξεις. Ένα τηλεφώνημα αντί για ένα μήνυμα. Μια συζήτηση με τον γείτονα. Ένας καφές χωρίς κινητό πάνω στο τραπέζι. Ένα οικογενειακό τραπέζι όπου η τηλεόραση παραμένει κλειστή. Ένας περίπατος με έναν φίλο χωρίς ακουστικά στα αυτιά.

Οι λέξεις είναι σαν τους μυς. Όσο περισσότερο τις χρησιμοποιούμε, τόσο πιο δυνατές γίνονται. Και μαζί τους δυναμώνει η μνήμη, η σκέψη, η φαντασία και η ικανότητά μας να καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλον.

Σε μια εποχή που όλα επιταχύνονται, ίσως η πιο επαναστατική πράξη να είναι τελικά η πιο απλή: να καθίσουμε απέναντι από κάποιον και να μιλήσουμε.

Σωκράτης – η τέχνη του διαλόγου και η αναζήτηση της αλήθειας

Αν υπάρχει μια μορφή που θα δυσκολευόταν να επιβιώσει στη σημερινή εποχή των σύντομων μηνυμάτων, των βίντεο λίγων δευτερολέπτων και των βιαστικών απαντήσεων, αυτή ίσως να ήταν ο Σωκράτης.

Ο άνθρωπος που θεωρείται ο πατέρας της δυτικής φιλοσοφίας δεν έγραψε ούτε μία γραμμή. Δεν άφησε βιβλία, πραγματείες ή εγχειρίδια. Άφησε μόνο συζητήσεις. Ερωτήσεις. Αμφιβολίες. Διαλόγους.

Στην καρδιά της σωκρατικής σκέψης βρισκόταν μια ριζοσπαστική για την εποχή ιδέα: ότι η αλήθεια δεν επιβάλλεται, δεν μεταδίδεται μηχανικά από τον σοφό στον αδαή, αλλά ανακαλύπτεται μέσα από τη συνομιλία. Ο Σωκράτης δεν δίδασκε με διαλέξεις. Περιπλανιόταν στην αγορά της Αθήνας και συνομιλούσε. Ρωτούσε. Άκουγε. Ξαναρωτούσε. Ανέτρεπε βεβαιότητες.

Όταν συναντούσε κάποιον που ισχυριζόταν ότι γνωρίζει τι είναι η δικαιοσύνη, η αρετή ή η σοφία, δεν του απαντούσε. Του ζητούσε να εξηγήσει. Και όταν εκείνος έδινε μια απάντηση, ακολουθούσε μια δεύτερη ερώτηση. Και μετά μια τρίτη. Μέχρι που η αρχική βεβαιότητα άρχιζε να τρίζει.

Αυτή ήταν η περίφημη σωκρατική ειρωνεία. Ο Σωκράτης προσποιούνταν συχνά ότι δεν γνώριζε τίποτα. «Ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα» — ένα ξέρω, ότι δεν ξέρω τίποτα. Η φαινομενική αυτή άγνοια δεν ήταν αδυναμία αλλά μέθοδος. Ήταν ένας τρόπος να αναγκάσει τον συνομιλητή του να εξετάσει τις ίδιες του τις σκέψεις.

Ακόμη πιο σημαντική ήταν η λεγόμενη μαιευτική μέθοδος. Όπως η μαία βοηθά μια γυναίκα να γεννήσει ένα παιδί, έτσι και ο φιλόσοφος βοηθά έναν άνθρωπο να «γεννήσει» μια ιδέα. Δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις. Δημιουργεί τις συνθήκες ώστε η γνώση να αναδυθεί από μέσα του.

Η διαδικασία αυτή απαιτεί κάτι που σήμερα μοιάζει όλο και πιο σπάνιο: χρόνο, προσοχή και πολλές λέξεις.

Δεν μπορεί να υπάρξει σωκρατικός διάλογος σε μια πρόταση. Δεν μπορεί να υπάρξει αυτογνωσία σε ένα emoji. Δεν μπορεί να υπάρξει αναζήτηση της αλήθειας χωρίς τη διάθεση να ακούσουμε τον άλλον, να τον αφήσουμε να αναπτύξει τη σκέψη του και να αναμετρηθούμε με τα επιχειρήματά του.

Για τον Σωκράτη, η συζήτηση δεν ήταν κοινωνική ευγένεια. Ήταν ο πυρήνας της δημοκρατίας και της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο άνθρωπος όφειλε να εξετάζει διαρκώς τον εαυτό του, γιατί, όπως υποστήριζε, «ο ανεξέταστος βίος δεν αξίζει να βιώνεται».

Ίσως γι’ αυτό το έργο του παραμένει τόσο επίκαιρο σήμερα. Σε μια εποχή όπου οι αλγόριθμοι μας προσφέρουν έτοιμες απαντήσεις πριν καν διατυπώσουμε τις ερωτήσεις μας, ο Σωκράτης μάς θυμίζει ότι η ποιότητα της σκέψης μας εξαρτάται από την ποιότητα των ερωτήσεων που θέτουμε.

Και ίσως η μεγαλύτερη απώλεια από τη συρρίκνωση του προφορικού λόγου να μην είναι απλώς η απώλεια λέξεων. Ίσως να είναι η απώλεια της ίδιας της τέχνης του διαλόγου.

Γιατί οι κοινωνίες δεν προοδεύουν όταν όλοι μιλούν ταυτόχρονα. Προοδεύουν όταν οι άνθρωποι συνομιλούν πραγματικά. Όταν ακούνε. Όταν αμφισβητούν. Όταν αναζητούν μαζί την αλήθεια.

Αυτό ακριβώς έκανε ο Σωκράτης πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια στην αγορά της Αθήνας. Και αυτό ίσως είναι που έχουμε περισσότερο ανάγκη σήμερα.

  Ίσως τελικά το πρόβλημα να μην είναι ότι χάσαμε 120.000 λέξεις τον χρόνο. Ίσως το πραγματικό πρόβλημα να είναι ότι μαζί με αυτές χάσαμε χιλιάδες ευκαιρίες να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τους άλλους. Γιατί από την αγορά της αρχαίας Αθήνας μέχρι τις οθόνες των κινητών μας, η ανθρώπινη ιστορία δείχνει ότι η σκέψη γεννιέται μέσα από τον διάλογο. Και όσο λιγότερο μιλάμε, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να ζούμε σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορίες αλλά φτωχό σε κατανόηση.  

Επιμέλεια: Αλεξάνδρα Σφυρούδη

Το κορυφαίο δίδυμο της βρετανικής synth-pop πρόσφερε στο κοινό έναν οπτικοακουστικό «νόστο» γεμάτο αναμνήσεις και διαχρονικούς ύμνους, αποδεικνύοντας ότι η σπουδαία synth-pop παραμένει διαχρονικά άφθαρτη. Η Πλατεία Νερού μετατράπηκε σε ένα ζωντανό ηχητικό κολλάζ, πέρα από κάθε μουσικό στερεότυπο, με θεατρικότητα και κοινωνικό σχόλιο. Το electro-pop πάρτι, άνοιξε  με το κομψό, μελαγχολικό αποτύπωμα των Saint Etienne στην αποχαιρετιστήρια περιοδεία τους και τα ανεβαστικά ηλεκτρονικά beats του Gramatik.

Τι είναι το «Dreamworld» και ποιοι είναι οι Pet Shop Boys

Η περιοδεία “Dreamworld” αποθεώνει τη μινιμαλιστική pop αισθητική. Στο πρώτο μέρος, δύο λευκοί φανοστάτες παραπέμπουν ευθέως σε ένα σκοτεινό λονδρέζικο δρόμο. Στην πορεία το σκηνικό μετατρέπεται με γραμμικά γραφικά και εκτυφλωτικές εκρήξεις φωτός, που συνοδεύεται από την εναλλαγή κουστουμιών του Neil Tennant. Η εναλλαγή από το θεατρικό σκοτάδι στα έντονα, νέον φώτα και τα σύγχρονα AI αποτυπώνουν αισθαντικά τη μουσική των Pet Shop Boys που εκπέμπει μια βαθιά, εσωτερική μελαγχολία που εκτονώνεται σε λυτρωτικό χορευτικό ρυθμό. 

Για να θυμηθούμε…..πίσω στον Αύγουστο του 1981, ο Neil Tennant και ο Chris Lowe γνωρίστηκαν τυχαία σε ένα κατάστημα ηλεκτρονικών ειδών στο King’s Road του Λονδίνου. Ανακαλύπτοντας το κοινό τους πάθος για τα synths, δημιούργησαν ένα από τα πιο πετυχημένα ντουέτα στην ιστορία της βρετανικής μουσικής.

Η πορεία τους άλλαξε για πάντα χάρη στο “West End Girls”, για το οποίο υπάρχει αρκετή ίσως μυθολογία που έχει τροφοδοτήσει σε συνεντεύξεις του και ο ίδιος ο Neil Tennant. Μια νύχτα, βλέποντας μια παλιά γκανγκστερική ταινία με τον James Cagney, εμπνεύστηκε τη σκοτεινή ατάκα για το όπλο στο κεφάλι, ενώ οι στίχοι ήταν εμπνευσμένοι από το εμβληματικό ποίημα «Η Έρημη Χώρα» του T.S. Eliot. Ο Tennant ήθελε να δημιουργήσει ένα ηχητικό μωσαϊκό διαφορετικών φωνών σχετικών με τις έντονες ταξικές αντιθέσεις της πόλης,  όπου τα «σκληρά» αγόρια των λαϊκών ανατολικών προαστίων (East End) συναντούσαν τα πλούσια κορίτσια των αριστοκρατικών δυτικών (West End).  Η πρώτη, underground εκδοχή του ηχογραφήθηκε το 1984 με τον παραγωγό Bobby Orlando, όμως η δεύτερη με παραγωγό τον Stephen Hague έγινε τεράστια επιτυχία στα τέλη του 1985 ( Νο.1 σε Μεγάλη Βρετανία και Αμερική το 1986). 

Τα ιδιαίτερα σημεία στο show των Pet Shop Boys

Η έναρξη με το Suburbia κάτω από τους εμβληματικούς, λονδρέζικους φανοστάτες, με τους οποίους και τελείωσε το show. 

• Η διασκευή/επαναφεύρεση μουσικών τραγουδιών: Το συγκρότημα αποδεικνύει διαχρονικά γιατί  θεωρείται κορυφαίο στις μουσικές διασκευές με την ιδιοφυή μίξη του “Where the Streets Have No Name” των U2 με το “Can’t Take My Eyes Off You”,  και την καταιγιστική synth-pop εκτέλεση του “Always on My Mind” του Prisley.
• Υπερηφάνεια και Πολιτική Θέση: Το show είχε έντονο κοινωνικό και πολιτικό αποτύπωμα.  Η Πλατεία Νερού πλημμύρισε με τα χρώματα του Pride, ενώ η προβολή της σημαίας της Ουκρανίας έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα ελευθερίας και αλληλεγγύης, ευθυγραμμισμένο με τη σταθερή, δημόσια υποστήριξη του γκρουπ στον δοκιμαζόμενο ουκρανικό λαό. 
• Η dance έκρηξη και η θεατρικότητα: Επιτυχίες όπως το “Opportunities”, το “Domino Dancing” και το “It’s a Sin” συνοδεύτηκαν από τις εκρηκτικές μεταμφιέσεις του  Neil Tennant να αλλάζει εντυπωσιακά κοστούμια/καμπαρντίνες και τις περίτεχνες μάσκες.
• Το απόλυτο φινάλε με το “West End Girls”: Με την ήδη έντονη συγκίνηση  του “Being Boring” (το οποίο λειτούργησε ως φόρος τιμής στη χαμένη νεότητα και τις απώλειες), το συγκρότημα ολοκλήρωσε με τον γνωστό ύμνο, που ξεκίνησε τα πάντα  και αποχαιρέτησε την Αθήνα.  

Οι ατάκες που ξεχώρισαν στη σκηνή

• «Αθήνα, είστε πάντα στην καρδιά μας!»: 
• «Αυτό το τραγούδι γράφτηκε τη δεκαετία του ’80, αλλά απόψε το νιώθουμε πιο ζωντανό από ποτέ»: Ειπώθηκε λίγο πριν το “It’s a Sin” και καταχειροκροτήθηκε.  

Τι γράφει ο διεθνής τύπος για την περιοδεία Dreamworld

• The Guardian: «Μια θριαμβευτική γιορτή της pop ευφυΐας, που αποδεικνύει ότι η dance μουσική μπορεί δημιουργεί ευφορία και ταυτόχρονα να μελαγχολεί.».
• NME: «Το Dreamworld είναι ένα σεμινάριο για το πώς πρέπει να στήνεται ένα Greatest Hits show: οπτικά καθηλωτικό, ηχητικά άψογο και απόλυτα επιδραστικό».

Το σημερινό κύμα ζέστης χαρακτηρίζεται πραγματικά εξαιρετικό. Θερμοκρασίες που πλησιάζουν τους 40 βαθμούς Κελσίου στο Λονδίνο και ξεπερνούν τους 44 βαθμούς στη Γαλλία αποτελούν ιστορικά γεγονότα. Στη γαλλική πόλη Πισός καταγράφηκε η υψηλότερη θερμοκρασία που έχει μετρηθεί ποτέ στη χώρα, ενώ δεκάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους είτε από τη ζέστη είτε προσπαθώντας να δροσιστούν σε ποτάμια και λίμνες. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι, όσο ακραία κι αν φαίνονται αυτά τα επεισόδια, δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένες εξαιρέσεις αλλά προάγγελο ενός θερμότερου μέλλοντος.

Κατά την εκτίμησή τους, όσο συνεχίζονται οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, οι καύσωνες θα εμφανίζονται συχνότερα, θα διαρκούν περισσότερο και θα γίνονται ολοένα εντονότεροι. Η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί από μόνη της κάθε ακραίο καιρικό επεισόδιο, αλλά αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισής του και ενισχύει τη σφοδρότητά του.

Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά. Ανάλυση της ομάδας World Weather Attribution, η οποία εξέτασε 854 ευρωπαϊκές πόλεις όπου κατοικεί περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της ηπείρου, δείχνει ότι σχεδόν οι μισές κατέρριψαν ή αναμένεται να καταρρίψουν μέσα στον ίδιο μήνα τα ιστορικά ρεκόρ θερμικής καταπόνησης. Σε χώρες όπως η Τσεχία, η Λιθουανία και το Λουξεμβούργο, όλες οι πόλεις που εξετάστηκαν κατέγραψαν πρωτοφανείς θερμοκρασίες.

Για τους επιστήμονες, αυτό σημαίνει ότι οι θερμοκρασιακές υπερβάσεις δεν είναι πλέον σπάνιες. Αντίθετα, τα ρεκόρ καταρρίπτονται συνεχώς και, μάλιστα, με μεγάλες διαφορές. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται, η εικόνα μοιάζει με αθλητή που βελτιώνει το παγκόσμιο ρεκόρ στο άλμα κατά μισό μέτρο αντί για λίγα εκατοστά – μια εξέλιξη που θα θεωρούνταν αδύνατη χωρίς κάποια εξαιρετική παρέμβαση.

Μελέτες της World Weather Attribution (WWA) σε 854 ευρωπαϊκές πόλεις δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή έχει καταστήσει τους ακραίους καύσωνες σχεδόν αδύνατο να συμβούν χωρίς αυτή, με το 45% των πόλεων να καταγράφει ρεκόρ θερμικής καταπόνησης. Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για τον τριπλασιασμό των θανάτων από ζέστη σε αυτές τις αστικές περιοχές

Το άμεσο αίτιο του σημερινού καύσωνα είναι ένα ιδιαίτερο μοτίβο ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που μεταφέρει θερμές αέριες μάζες από τις υποτροπικές περιοχές προς τη βόρεια Ευρώπη. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, η ταυτόχρονη ψύξη της επιφάνειας του βόρειου Ατλαντικού μπορεί να ευνοεί τον εγκλωβισμό πολύ θερμού αέρα από τη Σαχάρα πάνω από την ευρωπαϊκή ήπειρο για αρκετές ημέρες. Οι μηχανισμοί αυτοί εξακολουθούν να μελετώνται, όμως θεωρείται βέβαιο ότι εξηγούν μόνο μέρος του φαινομένου.

Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή επιδεινώνει σημαντικά την κατάσταση. Τα ολοένα θερμότερα καλοκαίρια ξηραίνουν τα εδάφη, περιορίζοντας την εξάτμιση που φυσιολογικά λειτουργεί ως φυσικό σύστημα ψύξης. Παράλληλα, η μείωση της νεφοκάλυψης επιτρέπει μεγαλύτερη ηλιακή ακτινοβολία να φθάνει στην επιφάνεια της γης. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται όχι μόνο με τις ξηρότερες συνθήκες αλλά και με τη σημαντική μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από αερολύματα τις τελευταίες δεκαετίες. Τα αερολύματα λειτουργούσαν ως πυρήνες σχηματισμού νεφών και η μείωσή τους, αν και ευεργετική για τη δημόσια υγεία, έχει περιορίσει την ανακλαστικότητα της ατμόσφαιρας.

Ορισμένοι κλιματολόγοι θεωρούν ότι η Ευρώπη άρχισε να εισέρχεται σε αυτή τη νέα κλιματική πραγματικότητα ήδη από τη δεκαετία του 1980. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η ήπειρος θερμαίνεται περίπου δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, γεγονός που την καθιστά τη γρηγορότερα θερμαινόμενη ήπειρο του πλανήτη. Από τότε, οι ανοδικές τάσεις των θερμοκρασιών εμφανίζονται πολύ εντονότερες από ό,τι στις προηγούμενες δεκαετίες.

Το συμπέρασμα στο οποίο συγκλίνουν οι περισσότεροι ερευνητές είναι σαφές. Οι παραδοσιακές ευρωπαϊκές εικόνες των ήπιων καλοκαιριών με δροσερές νύχτες υποχωρούν σταδιακά. Οι ακραίοι καύσωνες μετατρέπονται σε επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού κλίματος και οι κοινωνίες καλούνται πλέον να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα, όπου η προστασία της δημόσιας υγείας, των πόλεων, των υποδομών και των ενεργειακών συστημάτων θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν ακραία θερμικά φαινόμενα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εξαιρετικά σπάνια.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Σήμερα, το πρόγραμμα #StolenMemory, που ξεκίνησε το 2016, επιχειρεί το «ακατόρθωτο»: να εντοπίσει τους απογόνους αυτών των ανθρώπων και να τους παραδώσει, δεκαετίες μετά, τα κλεμμένα κειμήλια των προγόνων τους.

Η διοίκηση των Αρχείων Arolsen έχει ανατεθεί σε Διεθνή Επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους 11 κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ενώ η καθημερινή διαχείριση των Αρχείων εκτελείται μέσω ενός διορισμένου, από τη Διεθνή Επιτροπή, Διευθυντή. Την Ελλάδα εκπροσωπεί, με απόφαση του Υπουργού Εξωτερικών, ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης.

Στην Ελλάδα, η προσπάθεια αυτή απέκτησε μια ιδιαίτερη δυναμική μέσα από τη συνεργασία της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων και του Υπουργείου Εξωτερικών, κινητοποιώντας μαθητές και εκπαιδευτικούς που λειτούργησαν ως «ντετέκτιβ της ιστορίας».

Μέσα από την έρευνά τους, τέσσερις ιστορίες Ελλήνων κρατουμένων ήρθαν στο φως, μετατρέποντας την απρόσωπη ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου σε μια βαθιά ανθρώπινη αφήγηση.

Την περασμένη Πέμπτη σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά εκδήλωση που έγινε στο αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του υπουργείου Εξωτερικών, ήρθαν στο φως η ιστορίες τεσσάρων Ελλήνων που κατέληξαν στα ναζιστικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.

Ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης, μιλώντας στο πλαίσιο της εκδήλωσης δήλωσε: «Η Ελλάδα έγινε η πρώτη και μοναδική, έως τώρα, χώρα που κατάφερε να εντοπίσει το ΣΥΝΟΛΟ των οικογενειών των θυμάτων πολιτών της, προσωπικά αντικείμενα των οποίων φυλάσσονται στα Αρχεία Arolsen. 

Και είμαστε πολύ περήφανοι, που αυτό κατέστη δυνατό, μέσα σε ένα μικρό σχετικά διάστημα, σε μεγάλο βαθμό χάρη σε ένα πρόγραμμα (το πρόγραμμα ανάθεσης της έρευνας σε σχολεία) που καταρτίστηκε και οργανώθηκε κεντρικά από τα δύο Υπουργεία, και ήταν επομένως κρατική πρωτοβουλία. Είμαστε το μοναδικό κράτος που σκέφτηκε και πραγματοποίησε παρόμοια δράση, και μάλιστα με τόσο μεγάλη επιτυχία όσον αφορά τα αποτελέσματα, κάτι που αποτελεί πρότυπο και μοντέλο και για τα υπόλοιπα κράτη που προσωπικά αντικείμενα πολιτών τους βρίσκονται ακόμα στα Αρχεία Arolsen. Τόσο η ιδέα, όσο και η υλοποίηση και τα αποτελέσματά της πρωτοβουλίας προκαλέσει, έχουν προκαλέσει τον θαυμασμό και τα συγχαρητήρια τόσο των Αρχείων Arolsen, όσο και των εταίρων μας στη Διεθνή Επιτροπή, πόσω μάλλον τώρα που εντοπίστηκαν οι οικογένειες όλων των ελληνικής καταγωγής θυμάτων».

Στο libre μίλησαν, για τους τέσσερις Έλληνες κάποιοι απόγονοί τους καθώς και κάποιοι από τους δασκάλους που συντόνισαν τις έρευνες των μαθητών τους στην αναζήτηση των Δημήτρη Βαφειάδη, Ευάγγελου Κερασιώτη, Νικόλαου Φασουλιώτη και Γεώργιου Σαγματόπουλου.

Ας δούμε όμως την ιστορία του καθενός ξεχωριστά.

Δημήτρης Βαφειάδης: Το Ρολόι και το Προφητικό Δαχτυλίδι

Η έρευνα των μαθητών του 2ου ΓΕΛ Κορωπίου ξεκίνησε με ελάχιστα στοιχεία: ένα όνομα, ένα έτος γέννησης (1919) και την ένδειξη «άγαμος». Ο Δημήτριος Βαφειάδης, με καταγωγή από τους Τοξότες Ξάνθης, ήταν ένας από τους 1.200 Έλληνες του στρατοπέδου Neuengamme. Είχε συλληφθεί για τη δράση του στην Αντίσταση και μεταφέρθηκε στη Γερμανία τον Ιούνιο του 1944, μετά από ένα δεκαήμερο ταξίδι σε άθλιες συνθήκες.

Όπως λέει η εκπαιδευτικός Άννα Πολίτου, από το 2^ο ΓΕΛ Κορωπίου, «Αναζητήσαμε την περιοχή όπου γεννήθηκε ή κατοικούσε. Επικοινωνήσαμε με Δημοτολόγια, με Στρατολογικά Γραφεία, με ΓΑΚ , με το στρατόπεδο Neuengamme καθώς και με τα Αρχεία Arolsen .

Ουσιαστικά συνέβαλαν στην επιτυχή έκβαση της αναζήτησής μας τα έγγραφα του ΕΕΣ. Επισκεφθήκαμε τα γραφεία της Δ/νσης Αναζητήσεων του ΕΕΣ, είδαμε την επιστολή αναζήτησης του Δ. Βαφειάδη από την αδελφή του το 1956. Κατόπιν μια τηλεφωνική καταχώρηση μας οδήγησε στη λύση. Επικοινωνήσαμε με το γιο της αδελφής του, ο οποίος έχει το μικρό όνομα του κρατούμενου, και κατόπιν ζήσαμε συγκινητικές στιγμές».

Στο στρατόπεδο, ο Βαφειάδης έζησε τη φρίκη ενός «βιομηχανικού τόπου θανάτου», δουλεύοντας γυμνός και πεινασμένος στο παγωμένο χώμα. Τα αντικείμενα που του αφαιρέθηκαν ήταν ένας μικρός θησαυρός μνήμης: ένα ρολόι τσέπης, μια αλυσίδα, ένα πορτοφόλι με την Ακρόπολη και ένα δαχτυλίδι με νεκροκεφαλή. Το τελευταίο αποδείχθηκε τραγικά προφητικό, καθώς ο Δημήτρης άφησε την τελευταία του πνοή στις 18 Μαΐου 1945 – μόλις λίγες ημέρες μετά την απελευθέρωση, εξαντλημένος από τις κακουχίες.

Οι μαθητές, αφού αναζήτησαν στοιχεία σε δημοτολόγια και στον Ερυθρό Σταυρό, κατάφεραν να εντοπίσουν τον ανιψιό του, ο οποίος φέρει το όνομά του. Για την οικογένεια, η επιστροφή αυτών των αντικειμένων μετά από 80 χρόνια χαρακτηρίστηκε ως ένα «δώρο ψυχής», μια δικαίωση για τον άνθρωπο που χάθηκε στα κάτεργα του Αμβούργου.

Ο Δημήτρης Βαχαρέλης, ανιψιός του Βαφειάδη μιλώντας για το θείο του λέει στο libre: «Η ιστορία του ξεκινάει από τα 19 του μόλις χρόνια, όπου αποφάσισε μαζί με άλλους συναγωνιστές του, όπως τον φίλο του Κυριακόπουλο Ευλάμπιο, να κάνουν αντίσταση κατά του Ναζισμού και αυτός ήταν και ο λόγος που συνελήφθη. Μετά την σύλληψη του οδηγήθηκε μαζί με άλλους αντιστασιακούς σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Αμβούργο όπου και πέθανε ύστερα από σκληρή δουλειά χρόνων στα κάτεργα. Την ίδια αιτία θανάτου ανέφερε ο Ερυθρός Σταυρός σε αίτημα που έκανε η αδερφή του, Σπάρτη Βαχαρέλη».

Ευάγγελος Κερασιώτης: Η Καρδιά που «Λύγισε» Μετά την Επιστροφή

Μια άλλη ομάδα, από το Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου, ανέλαβε να ξετυλίξει το νήμα της ζωής του Ευάγγελου Κερασιώτη. Γεννημένος το 1925, ο Κερασιώτης βρέθηκε από το Χαϊδάρι στο Neuengamme και στη συνέχεια στο παράρτημα Salzgitter-Drütte, όπου κατασκευάζονταν πολεμοφόδια.

Μιλώντας στο libre ο Ιστορικός και Νομικός Άγγελος Χοτζίδης, εκπαιδευτικός στο Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου Θεσσαλονίκης, λέει: «Ο Ευάγγελος Κερασιώτης είχε γεννηθεί στις 25 Μαρτίου 1925 και τον Ιούνιο του 1944 μεταφέρθηκε από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Νόιενγκαμε κοντά στο Αμβούργο. Αυτές ήταν οι βασικές πληροφορίες που είχαν οι μαθήτριες και οι μαθητές του Εσπερινού ΕΠΑΛ Ευόσμου Θεσσαλονίκης». Και όπως εξηγεί στη συνέχεια «τα παιδιά συνέλλεξαν στοιχεία από τα Δημοτολόγια Καβάλας, Νίκαιας, Αθηνών, Καματερού, το Στρατολογικό Γραφείο Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, την Υπηρεσία Αναζητήσεων του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και τα Αρχεία Arolsen.

Έτσι, κατάφεραν να εντοπίσουν την πορεία του ιδίου και της οικογένειάς του: Το 1920 στις Σέρρες είχε γεννηθεί ο αδελφός του Κυριάκος και δύο χρόνια αργότερα στην Καβάλα ο άλλος αδελφός του Ιωάννης. Τη δεκαετία του 1930 η οικογένεια μετακινήθηκε στη Νίκαια, όπου κατά την περίοδο της ιταλικής και γερμανικής κατοχής είχε αναπτυχθεί ένα δυναμικό αντιστασιακό κίνημα».

Ο Ευάγγελος  Κερασιώτης επέζησε από τον βομβαρδισμό του τρένου μεταφοράς κρατουμένων στην πόλη Celle τον Απρίλιο του 1945, όπου εκατοντάδες άλλοι σκοτώθηκαν. Κατάφερε να επιστρέψει στην Αθήνα τον Αύγουστο του ίδιου έτους και μάλιστα διορίστηκε στην Αστυνομία Πόλεων. Ωστόσο, το σώμα του είχε υποστεί ανεπανόρθωτες βλάβες. Πέθανε το 1949, σε ηλικία μόλις 24 ετών, από καρδιακό νόσημα που προκλήθηκε από τις κακουχίες των στρατοπέδων.

Οι μαθητές εντόπισαν τη νύφη του, την κυρία Καίτη Κερασώτη, στην οποία παραδόθηκε το ρολόι χειρός που τα SS του είχαν πάρει το 1944.

Νικόλαος Φασουλιώτης: Ο «Γλεντζές» Παγωτατζής με τα Κρυμμένα Μυστικά

Η ιστορία του Νικόλαου Φασουλιώτη, που ερεύνησε το 1ου ΓΕΛ Υμηττού, ξεκινά από τη Φασούλα της Λεμεσού. Εθελοντής στον βρετανικό στρατό, ο Φασουλιώτης συνελήφθη στην Ελλάδα το 1941 και κατέληξε επίσης στο Neuengamme. Αν και επέζησε και επέστρεψε στην Κύπρο, όπου έζησε μέχρι το 2000, δεν μίλησε ποτέ για τη φρίκη που έζησε.

«Είμαι κόρη του Νικόλαου Φασουλιώτη, ενός από τα έξι παιδιά που απέκτησε στην Κύπρο. Τρία δεν ζούνε πια. Όταν με πήραν τηλέφωνο από το σχολείο για να μου μιλήσουν για το πρόγραμμα, ξαφνιάστηκα, ανατρίχιασα, μου ήρθε να κλάψω από χαρά. Δεν έφευγε από το μυαλό μου για μέρες. Και ακόμα δεν μπορώ να το πιστέψω», είπε στο libre η Κωνσταντία Τσιοπτσή, κόρη του Φασουλιώτη και συνεχίζει: «Ο πατέρας μου ήταν καλός οικογενειάρχης, φιλόξενος, δουλευταράς και γλεντζές, του άρεσαν τα πειράγματα. Φρόντιζε την οικογένειά μας. Δεν μίλησε ποτέ για τον πόλεμο. Από τη μαμά μου μάθαμε ότι ήταν εθελοντής στον πόλεμο και ότι είχε παντρευτεί. Το χωριό μας, η Φασούλα, τον τίμησε για την προσφορά του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν το περίμενα ποτέ. Είναι μια τόσο μεγάλη συγκίνηση, έπειτα από 80 χρόνια. Χάρηκα πολύ για το σχολείο και αξίζουν συγχαρητήρια τέτοιες πρωτοβουλίες. Πολλά μπράβο στα παιδιά, στην κ. Μπενέκου και την κ. Μαλανδράκη για ό,τι έκαναν για εμάς». Η κ. Τσιοπτσή παρέλαβε μια γυναικεία καρφίτσα και μια ταυτότητα χειρός με την επιγραφή: «Ενθύμιον γονέων, Ερμιόνης και Αθανασίου, 1926».

Η Ελένη Μπενέκου, Εκπαιδευτικός του 1ου ΓΕΛ Υμηττού, αναφερόμενη στην εμπειρία που είχε με τους μαθητές και τους συναδέλφους της περιγράφει: «Αρχικά διερευνήσαμε το ενδεχόμενο της μικρασιατικής καταγωγής. Απευθυνθήκαμε στον Ερυθρό Σταυρό, σε υπηρεσίες, δημόσιους φορείς και ιδιώτες, χωρίς όμως κανένα αντίκρισμα. Στη συνέχεια, προσανατολιστήκαμε στην εκδοχή της κυπριακής καταγωγής. Ο Κύπριος ιστορικός Πέτρος Παπαπολυβίου, με εξειδίκευση σε τέτοια θέματα, μας υπέδειξε ότι ο Νικόλαος Φασουλιώτης ή Νικόλαος Κωνσταντίνου από τη Φασούλα της Λεμεσού, κατατάχθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1940 στο Κυπριακό Σύνταγμα του Βρετανικού στρατού, στον 1003 Λόχο Σκαπανέων, και μετέβη στην Ελλάδα. Μαθαίνουμε ότι κηρύσσεται αγνοούμενος στις 28 Απριλίου 1941. Συλλαμβάνεται ως πολιτικός κρατούμενος. Μεταφέρεται αρχικά στο Χαϊδάρι και μετέπειτα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Neuengamme, στο Αμβούργο της Γερμανίας». Και εξηγεί: «Η προσέγγιση των συγγενών επιτεύχθηκε μέσω αναζήτησης σε ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της Κύπρου με τη βοήθεια του Ανδρέα Μιχαηλίδη».

Γεώργιος Σαγματόπουλος: Η Επιστροφή της Οικογενειακής Μνήμης

Η τέταρτη ιστορία αφορά τον Γεώργιο Σαγματόπουλο. Για την απόγονό του, Παναγιώτα Γαλάνη, η επικοινωνία με τους ερευνητές του προγράμματος ήταν μια στιγμή βαθιάς συγκίνησης. Μιλώντας στο libre είπε μεταξύ άλλων: «Από την πρώτη στιγμή ενθουσιάστηκα, γιατί επρόκειτο για ένα προσωπικό αντικείμενο ενός προγόνου μου, του αδελφού της γιαγιάς μου.

Η σκέψη που με συγκίνησε περισσότερο ήταν η γιαγιά μου, ο άνθρωπος που με μεγάλωσε. Μέσα από εμένα θα βρίσκεται και εκείνη σε αυτή τη σημαντική στιγμή, παραλαμβάνοντας συμβολικά ένα αντικείμενο που ανήκε στον αδελφό της. Ξέρω πόσο μεγάλη χαρά θα της δώσει και αυτό κάνει τη δική μου συγκίνηση ακόμη μεγαλύτερη.

Είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω με λίγες λέξεις όσα νιώθω. Δεν πρόκειται μόνο για την επιστροφή ενός αντικειμένου. Είναι η επιστροφή μιας μνήμης, ενός κομματιού της οικογενειακής μας ιστορίας, ενός ανθρώπου που δεν ξεχάστηκε».

Και όπως λέει η ίδια: «Το Stolen Memories είναι ένα πολύτιμο δώρο όχι μόνο για εμάς που παραλαμβάνουμε αυτά τα αντικείμενα, αλλά για όλους. Ιδιαίτερα για τα νέα παιδιά, ώστε να γνωρίζουν την ιστορία μας και να μη ξεχνούν ποτέ το παρελθόν μας ως Έλληνες».

Φωτογραφίες των αντικειμένων που αποδόθηκαν σε Έλληνες συγγενείς θυμάτων των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας #StolenMemory

Επιμέλεια: Αλεξάνδρα Σφυρούδη

«Η μουσική δεν έχει σύνορα, ετικέτες ή περιορισμούς. Είναι ένα ατελείωτο animation party όπου όλοι είναι ευπρόσδεκτοι». Με αυτή τη φιλοσοφία, το θρυλικό cartoon band του Damon Albarn, οι Gorillaz, μετέτρεψαν τη σκηνή σε ένα ζωντανό ηχητικό κολλάζ, πέρα από κάθε μουσικό στερεότυπο. Το κοινό κάθε ηλικίας χόρευε ασταμάτητα σε ρυθμούς pop, alternative rock σε συνδυασμό με  hip hop, electro, dub….Η επιτυχημένη συναυλία συνοδεύτηκε από το καταπληκτικό μουσικό αποτύπωμα των The Flaming Lips  (2 Grammy) και της Jehnny Beth, οι προϊδέασαν το κοινό για ό,τι θα ακολουθούσε…….

Για να θυμηθούμε…..πίσω στο 1998, ο μουσικός Damon Albarn και ο κορυφαίος σκιτσογράφος Jamie Hewlett είχαν μια εντυπωσιακή φουτουριστική ιδέα: να δημιουργήσουν το πρώτο ψηφιακό συγκρότημα….. Έτσι γεννήθηκαν οι Gorillaz, μια θρυλική “συμμορία” από καρτούν χαρακτήρες —ο 2D, ο Murdoc, η Noodle και ο Russel— που έμελλε να αλλάξει τον χάρτη της μουσικής. Το ντεμπούτο τους, με το ομώνυμο άλμπουμ  ανήλθε σε 7 εκατομμύρια αντίτυπα, χαρίζοντάς τους μια θέση στο Ρεκόρ Γκίνες ως το πιο επιτυχημένο εικονικό συγκρότημα όλων των εποχών. 

• Ο καταιγιστικός Damon Albarn δεν έμεινε στην ασφάλεια της σκηνής, κατέβηκε στο κοινό, τραγούδησε ανάμεσα στους fans και δημιούργησε την αίσθηση ότι τραγουδούσε για καθένα μας ατομικά……μια συναυλία χιλιάδων ανθρώπων…..συμπυκνώθηκε σε κάτι εντελώς προσωπικό……
• Το ψηφιακό σύμπαν του Jamie Hewlett σε πρώτο πλάνο: Οι γιγαντοοθόνες LED δεν ήταν απλό φόντο, αλλά ο πέμπτος μουσικός της μπάντας. Τα εμβληματικά animation των Murdoc, 2-D, Noodle και Russell αλληλεπιδρούσαν με τους φυσικούς μουσικούς, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι η πραγματικότητα είχε υποχωρήσει για να περάσει μπροστά το δικό τους underground καρτούν Matrix.
• Το πολυδαίδαλο ηχητικό υφαντό, όπου η κάθε κλωστή αφορά και ένα διαφορετικό μουσικό είδος…..: Η μπάντα ένωσε διαφορετικούς κόσμους με απίστευτη φυσικότητα. Το hip-hop, η pop και τα ηλεκτρονικά beats ενώθηκαν αβίαστα και αισθαντικά σε ένα πολύτροπο μουσικό ταξίδι… Από το νωχελικό, σχεδόν σκοτεινό ρυθμό του “Clint Eastwood” μέχρι το απόλυτα ξεσηκωτικό “Feel Good Inc.”, οι fans έζησαν κυριολεκτικά το «στη μουσική των Gorillaz δεν υπάρχουν σύνορα…..όλα μπορεί να συμβούν στο πλανήτη τους…»

Τι γράφει ο διεθνής τύπος για τη φετινή περιοδεία των Gorillaz

• NME: Στην κριτική του για το show, το περιοδικό αποθέωσε τον Damon Albarn ως «τον πιο χαρισματικό frontman της γενιάς του», τονίζοντας ότι η ικανότητά του να διευθύνει αυτή τη μουσική κολεκτίβα είναι ένα αληθινό σεμινάριο σύγχρονης pop.
• Rolling Stone: Η ανάλυση στάθηκε στον πρωτοποριακό ήχο και την πολιτική χροιά του show, χαρακτηρίζοντας την περιοδεία ως «ένα φωτεινό, γεμάτο ελπίδα χάος που έρχεται να γιατρέψει τη μοναξιά της ψηφιακής εποχής».

Οι υψηλές επιδόσεις στις φετινές Πανελλαδικές Εξετάσεις δεν αποτυπώνουν μόνο τις βαθμολογίες των αριστούχων.

Παρότι οι ιστορίες τους είναι διαφορετικές, οι περισσότεροι αριστούχοι συμφωνούν σε τέσσερις βασικές αρχές: συστηματική προετοιμασία, ισορροπία ανάμεσα στο διάβασμα και την προσωπική ζωή, στήριξη από οικογένεια και καθηγητές και πίστη στον εαυτό.

Και κυρίως, στέλνουν ένα κοινό μήνυμα στους μαθητές που θα δώσουν Πανελλαδικές το 2027: οι εξετάσεις είναι σημαντικές, αλλά δεν καθορίζουν την αξία ούτε το μέλλον κανενός. Είναι ένας σημαντικός σταθμός, όχι όμως ο τελικός προορισμός.

Ηλιάνα Γκόγκα: «Θέλω να προσφέρω στον συνάνθρωπο»

Με 19.600 μόρια, η Ηλιάνα Γκόγκα στοχεύει στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ψυχιατρική.

Όπως αναφέρει, η τελευταία σχολική χρονιά δεν ήταν τόσο αγχωτική όσο συχνά πιστεύεται, αρκεί να υπάρχει ψυχραιμία, σωστή προετοιμασία και εμπιστοσύνη στον εαυτό και στους καθηγητές.

Η μεγαλύτερη πίεση ήρθε λίγο πριν από τις εξετάσεις, όταν ο χρόνος για επαναλήψεις φαινόταν να μην είναι αρκετός.

Παρά τις απαιτήσεις της χρονιάς, κατάφερνε να αφιερώνει χρόνο στην οικογένεια και στους φίλους της, θεωρώντας την ξεκούραση απαραίτητη.

Το μήνυμά της προς τους επόμενους υποψηφίους είναι:

«Να έχουν πίστη στον εαυτό τους, να μην συγκρίνονται με τους άλλους και να ακολουθούν τον τρόπο διαβάσματος που λειτουργεί καλύτερα για τους ίδιους.»

Ανδρέας Οικονομόπουλος: Άγγιξε το απόλυτο…

Με 19.800 μόρια, ο Ανδρέας Οικονομόπουλος από την Πάτρα πέτυχε μία από τις υψηλότερες επιδόσεις της χώρας και βρίσκεται μια ανάσα από τη Σχολή Μηχανολόγων – Αεροναυπηγών του Πανεπιστημίου Πατρών.

Όπως εξηγεί, η αγάπη του για τη Φυσική και τα Μαθηματικά γεννήθηκε από την Α΄ Λυκείου, ενώ σημαντική επιρροή άσκησε στη διαμόρφωση του στόχου του ένας συγγενής του, αεροναυπηγός, τον οποίο θεωρεί πρότυπο.

Παρά την πίεση της προετοιμασίας, χαρακτηρίζει την τελευταία σχολική χρονιά ως «την καλύτερη της ζωής του», καθώς του έδωσε την ευκαιρία να δοκιμάζει συνεχώς τις δυνατότητές του και να εξελίσσεται.

Δεν κρύβει ότι τον απασχόλησαν η Έκθεση και η Χημεία, όμως θεωρεί ότι η σωστή προσαρμογή και η επιμονή ήταν καθοριστικές για την τελική επιτυχία.

Παράλληλα, αποκαλύπτει πως η επιτυχία του δεν βασίστηκε μόνο στο διάβασμα. Αντίθετα, φρόντιζε να διατηρεί ελεύθερο χρόνο, ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες πριν από τις εξετάσεις, ώστε να αποφορτίζεται ψυχολογικά. Όπως σημειώνει, αρκετοί μαθητές παραμελούν την ξεκούραση, με αποτέλεσμα η υπερκόπωση να μειώνει την απόδοσή τους.

Εκτός από τις επιστημονικές του επιδόσεις, ο Ανδρέας διακρίνεται και στη λογοτεχνία, καθώς πρόσφατα απέσπασε πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό ποίησης.

Το μήνυμά του προς τους υποψηφίους του 2027 είναι σαφές:

«Να έχουν ελεύθερο χρόνο, να ξεκουράζονται, να συνεχίσουν τα χόμπι τους και να θυμούνται ότι η αξία τους δεν καθορίζεται από έναν βαθμό.»

Μαρία-Παναγιώτα Μπαμπαλή: Είχα ελεύθερο χρόνο, για μουσική, φίλους και ξεκούραση

Με 19.440 μόρια, η Μαρία-Παναγιώτα Μπαμπαλή βρίσκεται πολύ κοντά στην εισαγωγή της στην Ιατρική.

Όπως λέει, το όνειρό της γεννήθηκε από μικρή ηλικία, καθώς επιθυμεί να προσφέρει στον χώρο της υγείας.

Παρά την ένταση της χρονιάς, ένιωθε διαρκώς τη στήριξη της οικογένειας, των καθηγητών και των συμμαθητών της.

«Είχα πίεση, αλλά παράλληλα είχα και χαρά, γιατί δούλευα προς έναν υψηλότερο στόχο.»

Ακόμη και κατά τη διάρκεια των εξετάσεων, όταν αισθάνθηκε ψυχική κόπωση, δεν εγκατέλειψε την προσπάθεια.

Μάλιστα, παραδέχεται ότι είχε αρκετό ελεύθερο χρόνο, τον οποίο αφιέρωνε στη μουσική, στους φίλους και στην ξεκούραση.

Η συμβουλή της είναι:

«Να ακούν το σώμα τους, να ξεκουράζονται όταν κουράζονται και να θυμούνται ότι η επιτυχία είναι αποτέλεσμα συνέπειας πολλών χρόνων και όχι μόνο της Γ΄ Λυκείου.»

Τα δίδυμα της Ρόδου: Γιάννης και Άννας Παπαοικονόμου– Διαφορετικοί στόχοι, ίδιο μήνυμα

Ανάμεσα στις πιο ξεχωριστές ιστορίες των φετινών εξετάσεων βρίσκεται εκείνη των δίδυμων αδελφών Γιάννη και Άννας Παπαοικονόμου από το Λύκειο Κρεμαστής Ρόδου.

Ο Γιάννης συγκέντρωσε 19.373 μόρια στις Θετικές Σπουδές, με στόχο τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών, ενώ η Άννα πέτυχε 19.310 μόρια στο πεδίο Σπουδών Υγείας και στοχεύει στην Ιατρική, με διαφορά μόλις 63 μορίων μεταξύ τους.

Ο Γιάννης χαρακτηρίζει τη χρονιά απαιτητική αλλά ευχάριστη, τονίζοντας ότι η στήριξη από καθηγητές, φίλους και οικογένεια υπήρξε καθοριστική.

«Οι Πανελλήνιες δεν καθορίζουν τη ζωή μας. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία που μπορεί να ανοίξει πολλές πόρτες. Είναι ένας χρόνος προσπάθειας που ανταμείβεται με περισσότερες επιλογές για το μέλλον.»

Η Άννα περιγράφει μια φυσιολογική σχολική χρονιά, με περισσότερη πίεση και λιγότερο ύπνο, χωρίς όμως να αφήσει το άγχος να την καταβάλει.

Το δικό της μήνυμα προς τους μαθητές είναι από τα πιο χαρακτηριστικά:

«Να συνεχίσουν να ζουν κανονικά τη ζωή τους. Να μη βάλουν παύση στην καθημερινότητά τους λόγω των Πανελλαδικών. Να βγαίνουν με τους φίλους τους, να περνούν χρόνο με την οικογένειά τους και να μην το ζήσουν με υπερβολικό άγχος.»

Απευθυνόμενη και σε όσους δεν πέτυχαν τον στόχο τους, υπενθυμίζει ότι: «Οι Πανελλήνιες είναι μόνο ένας σταθμός και όχι ο τελικός προορισμός.»

Ιωάννα Παπακώστα: Η επιτυχία δεν χτίζεται σε έναν χρόνο

Η Ιωάννα Παπακώστα από τη Λάρισα συγκέντρωσε 19.780 μόρια και βλέπει μπροστά της την Ιατρική.

Όπως επισημαίνει, η επιτυχία δεν χτίζεται μέσα σε έναν χρόνο αλλά αποτελεί αποτέλεσμα συστηματικής προσπάθειας πολλών ετών.

Παράλληλα, τονίζει τη σημασία της ισορροπίας:

«Το συστηματικό διάβασμα βοηθάει, αλλά το Σάββατο χρειάζεσαι μια έξοδο και να συναναστρέφεσαι με φίλους.»

Μαρία-Μιχαέλα Χαιρέτη: «Δικαιώνονται οι κόποι πολλών χρόνων»

Με 19.710 μόρια, η Μαρία-Μιχαέλα Χαιρέτη από τη Ρόδο ετοιμάζεται επίσης για την Ιατρική.

Περιγράφει την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων ως στιγμή μεγάλης χαράς και δικαίωσης, καθώς ανταμείφθηκαν οι προσπάθειες πολλών ετών.

Ευχαριστεί ιδιαίτερα τους καθηγητές, την οικογένειά της και το σχολείο της, το οποίο χαρακτηρίζει «δεύτερο σπίτι», ενώ εύχεται καλή σταδιοδρομία σε όλους τους συμμαθητές της, υπογραμμίζοντας ότι κάθε προσπάθεια αξίζει αναγνώρισης ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.

Τα δίδυμα της Ηλείας που νίκησαν και την ασθένεια

Η ιστορία των δίδυμων αδελφών Γιάννη και Σταύρου Παπαδάτου από τον Βούναργο Ηλείας ξεχωρίζει όχι μόνο για τις επιδόσεις τους, αλλά και για τη δοκιμασία που προηγήθηκε.

Ο Γιάννης συγκέντρωσε 19.580 μόρια και ο Σταύρος 19.340, έχοντας προηγουμένως περάσει μια σοβαρή περιπέτεια υγείας, πιθανότατα έπειτα από νοροϊό, που τους κράτησε για περίπου δύο μήνες καθηλωμένους.

«Δεν μπορούσαμε να σταθούμε στα πόδια μας για περίπου δύο μήνες», θυμάται ο Γιάννης, ενώ ο Σταύρος χρειάστηκε ακόμη και νοσηλεία.

Παρά τις δυσκολίες, συνέχισαν την προετοιμασία τους μαζί.

«Διαβάζαμε δίπλα-δίπλα, βοηθούσε ο ένας τον άλλον και λύναμε μαζί τις απορίες μας», λέει ο Γιάννης.

Ο Σταύρος παραδέχεται ότι υπήρξαν στιγμές απογοήτευσης, όμως δεν σκέφτηκαν ποτέ να εγκαταλείψουν την προσπάθεια.

Με την υποστήριξη των καθηγητών τους συνέχισαν τα μαθήματα εξ αποστάσεως, δεν έχασαν την επαφή με την ύλη και, όταν αποκαταστάθηκε η υγεία τους, επέστρεψαν ακόμη και στη σχολική ομάδα βόλεϊ, κάτι που τους βοήθησε σημαντικά τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά.

Οι αριστούχοι των Πολυτεχνικών Σχολών

Θεμιστοκλής Βανταράκης: «Διάβαζα περίπου 3 ώρες την ημέρα και όχι πάντα»

Με 19.500 μόρια, ο Θεμιστοκλής Βανταράκης εξετάζει τις επιλογές μεταξύ Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, Χημικού και Χημικών Μηχανικών.

Παραδέχεται ότι είναι αγχώδης χαρακτήρας, όμως η υποστήριξη από καθηγητές και οικογένεια τον βοήθησε να ξεπεράσει τις δυσκολίες.

Το στοιχείο που ξεχωρίζει στη δική του προετοιμασία είναι ότι δεν πίστεψε ποτέ στις ατελείωτες ώρες διαβάσματος.

«Διάβαζα περίπου τρεις ώρες την ημέρα και όχι πάντα. Χρειάζεται πρόγραμμα, ισορροπία και εμπιστοσύνη στον εαυτό μας.»

Υπογραμμίζει ακόμη ότι κανένας βαθμός δεν μπορεί να καθορίσει την αξία ενός ανθρώπου.

Θεόδωρος Μιλτιάδου: Η σημασία της ισορροπίας

Ο Θεόδωρος Μιλτιάδου από τη Θεσσαλονίκη συγκέντρωσε 19.340 μόρια και στοχεύει στους Μηχανολόγους Μηχανικούς του ΑΠΘ.

Όπως λέει, η σωστή οργάνωση είναι διαφορετική για κάθε μαθητή, όμως εκείνο που δεν πρέπει να χαθεί είναι η ισορροπία μεταξύ προσωπικής ζωής και διαβάσματος.

Σε όσους δεν πέτυχαν τον στόχο τους συνιστά να μην εγκαταλείψουν τα όνειρά τους και, αν χρειαστεί, να δοκιμάσουν ξανά.

Γιώργος Γούτας: «Να μη χάσεις τους φίλους σου»

Ο Γιώργος Γούτας, με 19.166 μόρια, προετοιμαζόταν λύνοντας πολλές ασκήσεις, χωρίς όμως να απομακρυνθεί από τις παρέες του.

Όπως λέει χαρακτηριστικά:

«Προσπαθούσα να λύνω όσες περισσότερες ασκήσεις μπορούσα, δίχως όμως να χάσω τους φίλους μου.»

Νίκος Μπέκου: Η αγάπη για τη Φυσική

Με 19.130 μόρια, ο Νίκος Μπέκος στοχεύει επίσης στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών.

Αποδίδει σημαντικό μέρος της επιτυχίας του στους καθηγητές του, ενώ η μεγάλη του αγάπη για τη Φυσική και τις τηλεπικοινωνίες αποτέλεσε το βασικό κίνητρο της προσπάθειάς του.

Αλέξανδρος Χοτζάλλι: «Η επιτυχία απαιτεί ισορροπία»

Ο Αλέξανδρος Χοτζάλλι, με 19.080 μόρια, θέλει να σπουδάσει Πληροφορική.

Όπως εξηγεί, διάβαζε περίπου τέσσερις ώρες την ημέρα, φροντίζοντας όμως να ξεκουράζει το μυαλό του και να βγαίνει με φίλους.

Στέλνει και εκείνος μήνυμα αισιοδοξίας:

«Τίποτα δεν τελειώνει εδώ. Υπάρχουν πολλές δυνατότητες και επιλογές.»

Από τη Θεωρητική στις μεγάλες επιδόσεις

Αρτεμισία Παπαδοπούλου: «Οι Πανελλήνιες είναι η αφετηρία, όχι ο προορισμός»

Η Αρτεμισία Παπαδοπούλου από το Βελβεντό συγκέντρωσε 19.240 μόρια, πετυχαίνοντας μία από τις υψηλότερες επιδόσεις στις Ανθρωπιστικές Σπουδές.

Όπως εξηγεί, δεν πιστεύει ότι υπάρχει κάποιο «μυστικό» επιτυχίας.

Η διάκριση, όπως λέει, αποτελεί το επιστέγασμα μιας συστηματικής προσπάθειας πολλών ετών, γι’ αυτό και ευχαριστεί τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς της.

Το μήνυμά της προς τους επόμενους υποψηφίους είναι:

«Να πιστέψουν στις δυνατότητές τους, να έχουν υπομονή, επιμονή και αυτοπειθαρχία. Οι Πανελλήνιες είναι μόνο ένας σταθμός και όχι ο προορισμός.»

Ανθή Τσικουδή: «Μία εξέταση δεν κρίνει ποιοι είμαστε»

Η Ανθή Τσικουδή, με 19.080 μόρια, στοχεύει στην Ιατρική του ΑΠΘ και ονειρεύεται να ασχοληθεί με την έρευνα.

Όπως λέει, η καλή ψυχολογία συνέβαλε σημαντικά στην απόδοσή της, ενώ σκοπεύει να συνεχίσει τις σπουδές της και στο εξωτερικό πριν επιστρέψει στην Ελλάδα.

Το μήνυμά της προς όσους δεν πέτυχαν τον στόχο τους είναι ξεκάθαρο:

«Μία εξέταση δεν κρίνει ποιοι είμαστε ούτε τις δυνατότητές μας. Υπάρχουν πολλές επιλογές και κανείς δεν πρέπει να εγκαταλείπει τα όνειρά του.»

Η μωβ μέδουσα ή τσούχτρα (επιστημονική ονομασία: Pelagia noctiluca) είναι μέδουσα της οικογένειας Πελαγίδες και το μόνο αναγνωρισμένο επί του παρόντος είδος στο γένος της. Η επιστημονική ονομασία προέρχεται από τα ελληνικά, πελαγία σημαίνει «θαλασσινός», από τη λέξη πέλαγο, και στα λατινικά noctiluca είναι η συνδυαστική μορφή του nox «νύχτα» και lux σημαίνει φως· επομένως, η Pelagia noctiluca μπορεί να περιγραφεί ως ένας θαλάσσιος οργανισμός με την ικανότητα να λάμπει στο σκοτάδι (βιοφωταύγεια). Απαντάται παγκοσμίως σε τροπικές και θερμές εύκρατες θάλασσες, αν και υπάρχουν υποψίες ότι καταγραφές από την περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού, η οποία περιλαμβάνει τη Μεσόγειο και τον Κόλπο του Μεξικού, αντιπροσωπεύουν στενά συγγενικά αλλά προς το παρόν μη αναγνωρισμένα είδη.

Ένα αρκετά μικρό και ποικιλόχρωμο είδος, τόσο τα πλοκάμια του όσο και η (ασυνήθιστο στις μέδουσες) καμπάνα καλύπτονται από κεντριά.Τα περιστατικά τσιμπήματος είναι κοινά, επώδυνα και τα συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά γενικά δεν είναι επικίνδυνα. Όταν μεγάλος αριθμός αυτού του ωκεάνιου είδους ξεβράζεται στην ακτή, η τοπική οικονομία μπορεί να επηρεαστεί επειδή οι τουρίστες αποφεύγουν τις παραλίες και οι ψαράδες τσιμπούνται ενώ προσπαθούν να ανασύρουν τα δίχτυα τους, τα οποία μπορεί να γεμίσουν μέδουσες. Επιπλέον, έχουν καταγραφεί σμήνη Pelagia noctiluca που εξαφανίζουν ολόκληρα ιχθυοτροφεία. Εξαιτίας αυτού, έχει γίνει ένα από τα πιο μελετημένα είδη μεδουσών

Με τις θερμοκρασίες ρεκόρ που αναμένονται φέτος το καλοκαίρι λόγω του ισχυρού φαινομένου El Niño, η άσκηση γίνεται ακόμα πιο δύσκολη και επικίνδυνη, αυξάνοντας τον κίνδυνο θερμοπληξίας. «Το περπάτημα, το ποδήλατο, η υπαίθρια άσκηση και ακόμη και οι καθημερινές μετακινήσεις με τα πόδια γίνονται πιο απαιτητικές όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει», τονίζει ο Christian García-Witulski, επιδημιολόγος περιβαλλοντικού τρόπου ζωής στο Pontifical Catholic University of Argentina.

Ωστόσο, αν μειώνουμε τη φυσική μας δραστηριότητα κάθε φορά που κάνει πολλή ζέστη, αυτό μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την υγεία μας. Πρόσφατη έρευνα του García-Witulski και των συνεργατών του εκτιμά ότι η μείωση της κίνησης λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας από την κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να οδηγήσει σε 470.000 έως 700.000 πρόωρους θανάτους ετησίως έως το 2050.

Γιατί κουραζόμαστε πιο γρήγορα στη ζέστη

Κατά τη διάρκεια της άσκησης, οι μύες μας συσπώνται και παράγουν θερμότητα. Το σώμα προσπαθεί να ψυχθεί μέσω της εφίδρωσης και διοχετεύοντας περισσότερο αίμα στο δέρμα.

Όμως το ίδιο αίμα χρειάζεται και για την παροχή οξυγόνου στους μύες, εξηγεί ο Ollie Jay από το University of Sydney. «Το δέρμα “κλέβει” αίμα από τους μύες, με αποτέλεσμα να φτάνει λιγότερο οξυγόνο εκεί», σημειώνει.

Αυτό οδηγεί σε ταχύτερη κόπωση αλλά και επιβάρυνση της καρδιάς καθώς προσπαθεί να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες του σώματος στη ζέστη.

Στρατηγικές για ασφαλή άσκηση στη ζέστη

Η καλύτερη αλλαγή που μπορούν να κάνουν οι περισσότεροι είναι να γυμνάζονται όταν είναι πιο δροσερά – νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ. Επίσης, προτιμήστε περιοχές με σκιά αντί για απευθείας έκθεση στον ήλιο. «Η διαφορά μπορεί να φτάσει τους 12-15°C μεταξύ σκιάς και ήλιου», υπογραμμίζει ο Jay.

Η υγρασία παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Η βασική μέθοδος ψύξης του σώματος είναι η εξάτμιση του ιδρώτα, που όμως περιορίζεται όταν η ατμόσφαιρα έχει ήδη πολλή υγρασία. «Όσο μεγαλύτερη η υγρασία, τόσο λιγότερη η εξάτμιση», εξηγεί ο Jay. Ο αέρας βοηθά επίσης στην ψύξη, γι’ αυτό η άσκηση σε κλειστούς χώρους χωρίς ροή αέρα αυξάνει τον κίνδυνο θερμικής καταπόνησης.

Αν δεν μπορείτε να αποφύγετε τη ζέστη, μειώστε τη διάρκεια ή την ένταση της προπόνησης και κάντε περισσότερα διαλείμματα. «Μερικές φορές ένας σύντομος περίπατος το πρωί ή ελαφριά κίνηση εντός σπιτιού είναι πιο ασφαλής από το να επιμένετε στο ίδιο πρόγραμμα», λέει ο García-Witulski.

Οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τη θερμική καταπόνηση: κουραζόμαστε ευκολότερα, ιδρώνουμε περισσότερο, μπορεί να νιώσουμε ζάλη ή δυσφορία, ενώ συχνά επηρεάζεται αρνητικά και ο ύπνος.

Έξυπνοι τρόποι για δροσιά πριν και μετά την άσκηση

Η ψύξη του σώματος πριν την προπόνηση (pre-cooling) προσφέρει μεγαλύτερο περιθώριο ασφαλείας πριν γίνει επικίνδυνη η θερμότητα. Η Rebecca Stearns, κινησιολόγος στο Korey Stringer Institute, προτείνει διαλείμματα σε δροσερό χώρο – ιδανικά με κλιματισμό ή έστω στη σκιά με δροσερό νερό και ανεμιστήρα.

Τα παγοκύστες δίνουν πρόσκαιρη αίσθηση δροσιάς αλλά καλύπτουν μικρή επιφάνεια του σώματος, οπότε δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές. Αντίθετα, η εμβάπτιση χεριών ή βραχιόνων σε κρύο νερό ή το να ρίξετε νερό πάνω σας βοηθά ουσιαστικά στη μείωση της θερμοκρασίας. «Όταν βρέχετε το δέρμα σας κι αφήνετε το νερό να εξατμιστεί, μιμείστε την εφίδρωση χωρίς να χάνετε υγρά», λέει ο Jay.

Επίσης μια βρεγμένη πετσέτα που αλλάζετε συχνά στα χέρια, τα πόδια ή τον κορμό προσφέρει σημαντική ανακούφιση. Προκαταρκτική ψύξη μπορεί να επιτευχθεί ακόμη με κατανάλωση παγωμένου νερού (ice slurry), που έχει αποδειχθεί πως βελτιώνει την απόδοση στην άσκηση υπό ζέστη.

Προσαρμογή του σώματος στη ζέστη

Η σταδιακή αύξηση της σωματικής δραστηριότητας σε υψηλές θερμοκρασίες επιτρέπει στο σώμα να συνηθίσει μέσω της λεγόμενης “θερμικής εγκλιματισμού”. Μετά από 7 έως 14 ημέρες συστηματικής άσκησης στη ζέστη, μειώνεται η βασική θερμοκρασία του σώματος, αυξάνεται η εφίδρωση και μεγαλώνει ο όγκος του πλάσματος στο αίμα.

Αυτές οι προσαρμογές βοηθούν στην καλύτερη ανταπόκριση του οργανισμού αλλά είναι προσωρινές: αν σταματήσετε την έκθεση στη ζέστη, τα ευεργετικά αποτελέσματα χάνονται γρήγορα.

Οι επαγγελματίες αθλητές διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο θερμοπληξίας, καθώς συχνά ξεπερνούν τα φυσιολογικά τους όρια κατά την άσκηση υψηλής έντασης – κύριο παράγοντα αύξησης της εσωτερικής θερμοκρασίας του σώματος. Η Stearns συμβουλεύει: «Να ακούτε το σώμα σας και να μειώνετε τον ρυθμό όταν χρειάζεται».

Εάν προσαρμοστούμε, κινούμαστε νωρίς και ακούμε τις ανάγκες μας, μπορούμε να παραμένουμε δραστήριοι ακόμη κι όταν η ζέστη ανεβαίνει. Παρόλα αυτά παραμένει ο κίνδυνος ασθενειών σχετιζόμενων με τη ζέστη – όπως ζαλάδα, ναυτία, κόπωση ή ταχυκαρδία. Αν εμφανιστούν τέτοια συμπτώματα, διακόψτε αμέσως και προσπαθήστε να δροσιστείτε.

«Το σημαντικότερο μήνυμα είναι πως πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε τη φυσική δραστηριότητα ως κάτι εντελώς ξέχωρο από το κλίμα», καταλήγει ο García-Witulski. «Καθώς τα κύματα καύσωνα θα γίνονται συχνότερα, θα χρειαστεί όχι μόνο να προσαρμόσουμε το αν θα κινηθούμε αλλά κυρίως το πότε, πού και πώς θα το κάνουμε».

Πηγή: bbc.com