ΑΝΑΛΥΣΗ: Οι BRICS “αγκαλιάζουν” την Τουρκία, η Δύση δυσφορεί

Η Τουρκία υπέβαλε αίτημα για να ενταχθεί στους BRICS, την ομάδα των μεγάλων αναδυόμενων χωρών της αγοράς, δήλωσε την Τρίτη ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Ομέρ Τσελίκ. Με την πάροδο των ετών, η αίτηση της Τουρκίας να ενταχθεί στην ομάδα BRICS έχει αντιμετωπίσει πολλές ανατροπές. Ως χώρα με σχετικά στενές σχέσεις με τη Δύση, το ενδιαφέρον της Τουρκίας για τις BRICS έχει από καιρό προσελκύσει την προσοχή των δυτικών δυνάμεων.

Του Σπύρου Σιδέρη

Ωστόσο, μετά από χρόνια προσεκτικής εξέτασης, η Τουρκία έκανε τώρα την κίνησή της, σηματοδοτώντας μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην εξωτερική της πολιτική και τις προσδοκίες της για μια νέα διεθνή οικονομική τάξη.

Ως μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πιθανή ένταξη της Τουρκίας στις BRICS έχει από καιρό τραβήξει την προσοχή της Δύσης, η οποία συνήθως ερμηνεύει τον μηχανισμό BRICS ως όχημα για αντιπαράθεση των μπλοκ και φοβάται ότι η ένταξη της Τουρκίας θα την έφερνε πιο κοντά σε «μη δυτικές χώρες» όπως η Ρωσία, διαταράσσοντας έτσι τη διεθνή στρατηγική ισορροπία.

• Στη Δύση βλέπουν τους BRICS ως μια πλατφόρμα για την Κίνα ή τη Ρωσία που επιδιώκει να αντιμετωπίσει την παγκόσμια επιρροή της Δύσης και να ασκήσει έλεγχο στο παγκόσμιο σύστημα μέσω χρηματοπιστωτικών και οικονομικών μέσων. Κάποιοι μάλιστα έχουν προτείνει ότι η ένταξη της Τουρκίας θα την ωθήσει να ευθυγραμμιστεί με το «ανατολικό μπλοκ».

Η Τουρκία διαθέτει μοναδικά γεωγραφικά και οικονομικά πλεονεκτήματα. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Ασίας και της Ευρώπης και ελέγχει τα στρατηγικής σημασίας στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου. Αυτές οι πλωτές οδοί είναι από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια σημεία στον κόσμο, καθιστώντας την Τουρκία γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.

Η ιδιαίτερη γεωγραφική θέση της Τουρκίας της προσδίδει αναντικατάστατη στρατηγική σημασία από στρατιωτική, οικονομική και ενεργειακή άποψη. Εδώ και δεκαετίες, η Τουρκία έχει ως στόχο να καθιερωθεί ως παγκόσμιος κόμβος για χερσαίες, θαλάσσιες και αεροπορικές διαδρομές που συνδέουν την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική.

• Στη διεθνή πολιτική, η Τουρκία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο τόσο στις ευρωπαϊκές όσο και στις μεσανατολικές υποθέσεις.

Αν και η Τουρκία δεν μπόρεσε να ενταχθεί στην ΕΕ, είναι μέλος της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ, γεγονός που καθιστά την Τουρκία έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ και αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης.

Στις χώρες της Μέσης Ανατολής, η πολιτιστική και ιστορική επιρροή της Τουρκίας είναι αναμφισβήτητη. Οι τουρκικές τηλεοπτικές εκπομπές, οι ταινίες και η μουσική είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στις αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, ενισχύοντας σημαντικά την πολιτιστική επιρροή της Τουρκίας και παρέχοντάς της σημαντική ήπια ισχύ για να συνεργαστεί με τους λαούς των αραβικών χωρών.

• Για τις χώρες μέλη η ομάδα των BRICS αποτελεί αντανάκλαση και διόρθωση της τρέχουσας παγκόσμιας οικονομικής δομής.

Παραδοσιακά, όπως σημειώνουν, οι δυτικές ανεπτυγμένες χώρες κατείχαν δεσπόζουσα θέση στο διεθνές οικονομικό σύστημα και τους κανόνες, ενώ οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν είχαν άλλη επιλογή από το να ακολουθούν τους κανόνες και τα πρότυπα που έθεταν αυτά τα ανεπτυγμένα έθνη.

• Τις τελευταίες δεκαετίες, υπό το κύμα της παγκοσμιοποίησης, το χάσμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης μεταξύ των δυτικών ανεπτυγμένων χωρών και των αναπτυσσόμενων χωρών έχει διευρυνθεί και το αναπτυξιακό χάσμα είναι όλο και πιο δύσκολο να γεφυρωθεί.

Ως εκ τούτου, ως ένας νέος διεθνής μηχανισμός για τις αναδυόμενες παγκόσμιες οικονομίες, ο μηχανισμός BRICS δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει τη μονοπωλιακή θέση των δυτικών ανεπτυγμένων χωρών στο πλαίσιο της οικονομικής παγκοσμιοποίησης και να διασφαλίσει καλύτερα τα συμφέροντα των αναπτυσσόμενων χωρών και των εθνών του Παγκόσμιου Νότου.

• Η ενδεχόμενη ένταξη της Τουρκίας στις BRICS δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως ευθεία αντιπαράθεση με τη Δύση. Η τουρκική κυβέρνηση όμως ούτε υποστηρίζει ούτε αντιτίθεται πλήρως στη Δύση.

Στην πραγματικότητα, υπό την ηγεσία του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Τουρκία συνέχισε τον διάλογο και τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ σχετικά με την ένταξή της στην ΕΕ.

Παρόλο που η Τουρκία δεν ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις επιθυμίες των δυτικών χωρών και οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ και την ΕΕ δεν είναι και τόσο ιδανικές, η τουρκική κυβέρνηση εξακολουθεί να επιθυμεί να διατηρήσει τους δεσμούς της με τη Δύση, αποφεύγοντας την εμφάνιση της επιλογής πλευράς.

Η πρόσφατη απόφασή της να ενταχθεί στις BRICS δείχνει την αποφασιστικότητά της να επιδιώξει τα μέγιστα εθνικά συμφέροντα. Αναμένεται ότι η ευελιξία στο πλαίσιο των BRICS μπορεί να προωθήσει τις σχέσεις μεταξύ των χωρών του Παγκόσμιου Νότου και να ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη της Τουρκίας.