Το Κάιρο μπαίνει στη “Συμφωνία της Μέκκας”; Η προοπτική που παρακολουθεί με προσοχή η Αθήνα

Η Αίγυπτος δεν έχει ακόμη βάλει την υπογραφή της, αλλά ούτε κλείνει την πόρτα. Και αυτή ήταν ίσως η πιο ηχηρή από τις τοποθετήσεις του υπουργού Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι σε μια συνέντευξη με σαφή μηνύματα προς φίλους, αντιπάλους και δυνητικούς εταίρους. Από τη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο επικεφαλής της αιγυπτιακής διπλωματίας αναφέρθηκε σχεδόν σε όλες τις κρίσεις που περιβάλλουν το Κάιρο: Γάζα, Ιράν, Σουδάν, Συρία, Σομαλία και Ερυθρά Θάλασσα. Ωστόσο, από τις τοποθετήσεις του ξεχώρισε ένα ζήτημα με ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις: η Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν και το ενδεχόμενο να ενταχθεί σε αυτό το σχήμα και η Αίγυπτος. Για την Αθήνα, η εξέλιξη μόνο αδιάφορη δεν είναι.

Σπύρος Σιδέρης

Η παρουσία της Τουρκίας σε ένα διευρυμένο περιφερειακό πλαίσιο ασφαλείας, με οικονομικό, στρατιωτικό και πολιτικό βάθος, επηρεάζει αναπόφευκτα τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Μέκκα και η πόρτα που το Κάιρο κρατά ανοιχτή

Ο Αμπντελάτι απέφυγε τις δεσμεύσεις. Δεν ανακοίνωσε προσχώρηση, επιβεβαίωσε όμως ότι η Συμφωνία της Μέκκας βρίσκεται υπό εξέταση και συζήτηση από τους αρμόδιους αιγυπτιακούς θεσμούς. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η συνεργασία του Καΐρου με τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν παραμένει στενή.

Η διατύπωση είχε τη σημασία της. Το τετραμερές σχήμα προϋπήρχε της αμυντικής συμφωνίας, ενώ οι τέσσερις χώρες είχαν ήδη πραγματοποιήσει σειρά υπουργικών συναντήσεων με επίκεντρο την περιφερειακή ασφάλεια. Τον Αύγουστο, οι υπουργοί Εξωτερικών των τεσσάρων κρατών συναντήθηκαν για πέμπτη φορά, με την αποκλιμάκωση και την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών να βρίσκονται μεταξύ των βασικών θεμάτων.

Η Συμφωνία της Μέκκας, που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν, προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός μέλους αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Παράλληλα, το σχήμα αποκτά θεσμικά χαρακτηριστικά, με γραμματεία στη Σαουδική Αραβία και μηχανισμούς πολιτικοστρατιωτικού συντονισμού.

Ένα σχήμα με ευρύτερες φιλοδοξίες

Ο Αμπντελάτι περιέγραψε τρεις βασικούς άξονες πάνω στους οποίους κινείται το τετραμερές: τεχνολογική και οικονομική συνεργασία, διαμόρφωση κοινής αντίληψης για την περιφερειακή ασφάλεια και συντονισμένη αντίδραση απέναντι σε παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και της κυριαρχίας των κρατών.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο προκύπτει και το ελληνικό ενδιαφέρον. Μια Τουρκία που συμμετέχει ταυτόχρονα στο ΝΑΤΟ και σε ένα διευρυνόμενο σχήμα με Ριάντ, Ισλαμαμπάντ και ενδεχομένως Κάιρο αποκτά περισσότερα διπλωματικά εργαλεία και ενισχυμένο περιφερειακό αποτύπωμα. Η Άγκυρα έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι αντιμετωπίζει τη Συμφωνία της Μέκκας ως συμπληρωματική και όχι ανταγωνιστική προς τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ.

Το εάν η Αίγυπτος θα κάνει τελικά το επόμενο βήμα παραμένει ανοιχτό. Το γεγονός, πάντως, ότι το ενδεχόμενο εξετάζεται θεσμικά αρκεί για να δώσει στη συζήτηση σαφές πολιτικό βάρος.

Γάζα: «Κόκκινη γραμμή» η εκτόπιση

Στο Παλαιστινιακό, ο Αμπντελάτι δεν άφησε περιθώρια παρερμηνειών. Η εκτόπιση Παλαιστινίων προς την Αίγυπτο, όπως τόνισε, παραμένει απολύτως απαράδεκτη. Χαρακτήρισε το Παλαιστινιακό βασικό πυρήνα της περιφερειακής αστάθειας και επέμεινε ότι χωρίς πολιτική λύση οι υπόλοιπες κρίσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν οριστικά.

Αναφερόμενος στη δεύτερη φάση του σχεδίου του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γάζα, παραδέχθηκε ότι δεν έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος, επισημαίνοντας την απουσία θετικής ανταπόκρισης από την ισραηλινή πλευρά μετά τις δεσμεύσεις των παλαιστινιακών οργανώσεων.

Ιράν, Σουδάν και Ερυθρά Θάλασσα

Στην αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ με το Ιράν, το Κάιρο επιχειρεί να διατηρήσει ρόλο διαμεσολαβητή. Ο Αμπντελάτι επανέλαβε ότι δεν υπάρχει στρατιωτική λύση και εντόπισε τον πυρήνα της κρίσης στην πλήρη απώλεια εμπιστοσύνης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Για το Σουδάν, η θέση του Καΐρου ήταν κατηγορηματική: καμία αποδοχή διάσπασης της χώρας και καμία εξίσωση των επίσημων κρατικών θεσμών με ένοπλες πολιτοφυλακές. Στη Σομαλία, η Αίγυπτος συνδέει ευθέως την εδαφική ακεραιότητα της χώρας με την ασφάλεια του Μπαμπ ελ Μαντέμπ και της Ερυθράς Θάλασσας, ενός από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως.

Από τη συνέντευξη του Αμπντελάτι προκύπτει μια σαφής επιδίωξη: το Κάιρο θέλει να βρίσκεται σε όλα τα τραπέζια όπου διαμορφώνεται η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική. Και η Συμφωνία της Μέκκας, εφόσον εξελιχθεί σε μόνιμο και διευρυμένο μηχανισμό ασφάλειας, είναι μια εξέλιξη που η Αθήνα δύσκολα θα αγνοήσει.