Μπαμπ αλ-Μαντάμπ: Το ιρανικό παιχνίδι που απειλεί να τινάξει στον αέρα τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία

Η Τεχεράνη επιμένει ότι η προσέγγιση με το Ριάντ παραμένει ενεργή, όμως μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα νοτιότερα, στις ακτές της Υεμένης, οι εξελίξεις δημιουργούν ένα πολύ διαφορετικό κλίμα. Η κινητικότητα των Χούθι γύρω από το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, οι απειλές κατά σαουδαραβικών συμφερόντων και κυρίως οι πληροφορίες για παρουσία Ιρανών στρατιωτικών συμβούλων στην περιοχή προκαλούν έντονο προβληματισμό στη Σαουδική Αραβία. Η συμφωνία εξομάλυνσης του 2023 δεν δοκιμάζεται πλέον μόνο στις διπλωματικές αίθουσες, αλλά σε ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου. Στους διπλωματικούς κύκλους του Κόλπου συζητείται πλέον ανοιχτά κατά πόσο το Ιράν μπορεί να επικαλείται σεβασμό της κυριαρχίας και μη ανάμειξη, την ώρα που δυνάμεις στενά συνδεδεμένες μαζί του αποκτούν δυνατότητα πίεσης προς τη Σαουδική Αραβία και ελέγχου μιας κρίσιμης θαλάσσιας αρτηρίας.

Σπύρος Σιδέρης

Και μαζί με την Τεχεράνη, στο μικροσκόπιο μπαίνει και η Κίνα, η οποία είχε επενδύσει σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο στη συμφωνία του Πεκίνου.

Η συμφωνία που τώρα δοκιμάζεται στο πεδίο

Η συμφωνία που υπέγραψαν Σαουδική Αραβία και Ιράν στο Πεκίνο στις 10 Μαρτίου 2023 προέβλεπε την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων, την επανενεργοποίηση παλαιότερων συμφωνιών ασφαλείας και τη δέσμευση για σεβασμό της κυριαρχίας και μη επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών.

Τριάμισι χρόνια αργότερα, ακριβώς αυτή η τελευταία δέσμευση βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης.

Αναλυτές και διπλωματικές πηγές στην περιοχή θεωρούν ότι η κινητικότητα μέσω των Χούθι κοντά στο Μπαμπ αλ-Μαντάμπ συνιστά σοβαρή δοκιμασία για τη σαουδαραβοϊρανική συμφωνία, καθώς ακουμπά στον πυρήνα της: την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και την αποτροπή έμμεσων απειλών.

Στο Ριάντ, το ζήτημα δεν περιορίζεται στις επίσημες ενέργειες της Τεχεράνης. Η πραγματική ανησυχία αφορά τη συμπεριφορά οργανώσεων που διατηρούν στρατιωτικούς και πολιτικούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Οι Χούθι πλησιάζουν το κρίσιμο πέρασμα

Η κατάσταση στην Υεμένη έχει γίνει ιδιαίτερα εύθραυστη. Οι Χούθι έχουν αυξήσει τη δραστηριότητά τους κοντά στον στρατηγικό διάδρομο του Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα για τη ναυσιπλοΐα μεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδικού Ωκεανού.

Παράλληλα, αραβικά μέσα ενημέρωσης επικαλούνται στρατιωτικές πηγές σύμφωνα με τις οποίες στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης επισκέφθηκαν την περιοχή της Μόχα και σημεία γύρω από το στενό, εξετάζοντας υποδομές, σήραγγες και δυνατότητες εγκατάστασης συστημάτων επιτήρησης.

Οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, ωστόσο στη σαουδαραβική πλευρά αντιμετωπίζονται με μεγάλη προσοχή, ακριβώς επειδή αφορούν μια περιοχή που μπορεί να μετατραπεί σε μοχλό στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης.

Το πρόβλημα για το Ριάντ είναι ότι η διάκριση ανάμεσα στην Τεχεράνη και στους περιφερειακούς συμμάχους της γίνεται όλο και πιο δύσκολη όταν όπλα, drones και στρατιωτικές υποδομές βρίσκονται δίπλα σε θαλάσσιους διαδρόμους ζωτικής σημασίας για την οικονομία του Κόλπου.

Το γνώριμο παιχνίδι των ένοπλων συμμάχων

Σε διπλωματικούς και αναλυτικούς κύκλους της περιοχής, οι κινήσεις των Χούθι αντιμετωπίζονται ως μέρος μιας ευρύτερης ιρανικής στρατηγικής: η Τεχεράνη διατηρεί ισχυρή περιφερειακή επιρροή μέσω ένοπλων οργανώσεων, χωρίς να εμφανίζεται απαραίτητα ως άμεσος πρωταγωνιστής κάθε κρίσης.

Στο Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, η αξία αυτής της στρατηγικής είναι τεράστια. Μια σοβαρή επιδείνωση της ασφάλειας θα μπορούσε να επηρεάσει τη ναυτιλία, τα ασφάλιστρα, τις ενεργειακές ροές και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, μετατρέποντας μια περιφερειακή κρίση σε παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα.

Για το Ριάντ, αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Η απειλή δεν αφορά μόνο τα σαουδαραβικά σύνορα ή τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, αλλά ένα ολόκληρο δίκτυο εμπορίου και ενέργειας στο οποίο η Σαουδική Αραβία έχει τεράστια συμφέροντα.

Την ίδια στιγμή, στο παρασκήνιο παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για το πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Ουάσινγκτον, εφόσον η ένταση γύρω από την Υεμένη και την Ερυθρά Θάλασσα κλιμακωθεί εκ νέου.

Η Κίνα απέναντι στον λογαριασμό της συμφωνίας

Η Κίνα ήταν εκείνη που το 2023 κατάφερε να φέρει τη Σαουδική Αραβία και το Ιράν στο ίδιο τραπέζι, παρουσιάζοντας τη συμφωνία ως μια από τις μεγαλύτερες διπλωματικές επιτυχίες της στη Μέση Ανατολή.

Τώρα καλείται να αποδείξει εάν μπορεί και να προστατεύσει εκείνη τη συμφωνία.

Στους διπλωματικούς κύκλους συζητείται ότι το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο αν το Ιράν τηρεί το γράμμα της συμφωνίας, αλλά κατά πόσο είναι διατεθειμένο να περιορίσει τη δράση δυνάμεων που μπορούν να δημιουργήσουν άμεσο πρόβλημα στη Σαουδική Αραβία.

Υπάρχει, πάντως, και μια δεύτερη ανάγνωση. Η συμφωνία του Πεκίνου δεν σχεδιάστηκε ποτέ για να μετατρέψει δύο παραδοσιακούς ανταγωνιστές σε στρατηγικούς συμμάχους. Ο βασικός της στόχος ήταν να αποκαταστήσει την επικοινωνία και να μειώσει τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης σύγκρουσης.

Ακριβώς γι’ αυτό το Πεκίνο βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια δύσκολη ισορροπία. Αν οι Χούθι ενισχύσουν τη στρατιωτική παρουσία τους γύρω από το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, η Κίνα θα πρέπει να αποφασίσει εάν θα συνεχίσει να περιορίζεται στον ρόλο του διακριτικού μεσολαβητή ή αν θα ασκήσει πραγματική πίεση προς την Τεχεράνη.

Η φωτογραφία της χειραψίας στο Πεκίνο άντεξε τριάμισι χρόνια. Το αν θα αντέξει και η ουσία της συμφωνίας, θα κριθεί τώρα πολύ πιο κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα.