Δικαίωμα στην ασφαλή θεραπεία: Τι ζητά η Ένωση Ασθενών Ελλάδας μετά τις καταγγελίες για ιδιωτικά ιατρεία

Πόσο εύκολο είναι, στην πραγματικότητα, για έναν ασθενή να ξέρει αν το ιατρείο στο οποίο μπαίνει είναι πράγματι κατάλληλο για την πράξη που πρόκειται να υποβληθεί; Η ειλικρινής απάντηση είναι πως, τις περισσότερες φορές, δεν είναι καθόλου εύκολο — και αυτό ακριβώς είναι το κενό που ήρθε στο προσκήνιο μέσα από την πρόσφατη δημόσια συζήτηση για σύνθετες ιατρικές πράξεις σε ιδιωτικά ιατρεία.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Με αφορμή αυτή τη συζήτηση, η Ένωση Ασθενών Ελλάδας εξέδωσε ανακοίνωση με ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η ασφάλεια του ασθενούς δεν αποτελεί πολυτέλεια ή προαιρετική «καλή πρακτική» ενός ιατρείου, αλλά θεμελιώδες δικαίωμα, αναπόσπαστο κομμάτι του δικαιώματος στην προστασία της υγείας.

Η επιστήμη από μόνη της δεν εγγυάται ασφάλεια

Η Ένωση διευκρινίζει εξαρχής ότι η διερεύνηση της συγκεκριμένης υπόθεσης που πυροδότησε τη συζήτηση είναι έργο των αρμόδιων αρχών. Ωστόσο, πέρα από τη μεμονωμένη υπόθεση, υπάρχει μια διαρκής ευθύνη της Πολιτείας που δεν πρέπει να ξεχνιέται: η αποτελεσματική εποπτεία των υπηρεσιών υγείας και η πρόληψη, όχι μόνο η μεταγενέστερη διερεύνηση, ανάλογων περιστατικών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε ένα σημείο που συχνά παραβλέπεται: το ότι μια θεραπεία στηρίζεται σε επιστημονικά αποδεκτή μέθοδο δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι και ασφαλής για κάθε ασθενή. Κάθε ιατρική πράξη πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένη ένδειξη και σε εξατομικευμένη στάθμιση οφέλους-κινδύνου για τον συγκεκριμένο ασθενή. Στις σύνθετες ή επεμβατικές πράξεις, αυτό μεταφράζεται σε συγκεκριμένες προϋποθέσεις: κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό, αδειοδοτημένο χώρο ειδικά για τη συγκεκριμένη υπηρεσία, επαρκή στελέχωση και εξοπλισμό, οργανωμένη παρακολούθηση του ασθενούς και ετοιμότητα άμεσης αντιμετώπισης τυχόν επιπλοκής. Χωρίς αυτά, ακόμη και μια αναγνωρισμένη επιστημονικά μέθοδος μπορεί να μετατραπεί σε πηγή σοβαρού κινδύνου.

Γιατί η Ένωση ζητά πίσω το ΣΕΥΥΠ

Στη βάση αυτής της λογικής, η Ένωση Ασθενών Ελλάδας τάσσεται υπέρ της επαναφοράς του Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ). Η θέση της είναι σαφής: μόνο ένας εξειδικευμένος ελεγκτικός μηχανισμός, με καθορισμένες αρμοδιότητες, εκπαιδευμένο προσωπικό και επαρκείς πόρους, μπορεί να λειτουργήσει πραγματικά προληπτικά, εντοπίζοντας επικίνδυνες πρακτικές πριν αυτές βλάψουν κάποιον ασθενή. Ζητά, συγκεκριμένα, να δοθεί προτεραιότητα σε τακτικούς αλλά και αιφνιδιαστικούς ελέγχους — όχι μόνο της τυπικής αδειοδότησης ενός χώρου, αλλά και των υπηρεσιών που πραγματικά παρέχονται σε αυτόν, του εξοπλισμού και των συνθηκών λειτουργίας του. Το ίδιο σημαντική θεωρεί και τη συστηματική παρακολούθηση της συμμόρφωσης όταν εντοπίζονται παραβάσεις, σε συνεργασία με τους Ιατρικούς Συλλόγους και τις υπόλοιπες αρμόδιες αρχές.

Ο ασθενής έχει δικαίωμα να ρωτήσει, να καθυστερήσει, να αρνηθεί

Η ενίσχυση των ελέγχων, όσο απαραίτητη κι αν είναι, δεν αρκεί χωρίς πλήρη ενημέρωση του ίδιου του ασθενούς. Πριν συναινέσει σε οποιαδήποτε παρέμβαση, ο ασθενής έχει δικαίωμα να γνωρίζει τον σκοπό της, την επιστημονική τεκμηρίωσή της, τα αναμενόμενα οφέλη και τους κινδύνους, τις εναλλακτικές που έχει στη διάθεσή του και το κόστος. Έχει επίσης δικαίωμα να μάθει ποιος ακριβώς θα του τη διενεργήσει και με ποια ειδίκευση, καθώς και αν ο χώρος είναι κατάλληλος γι’ αυτήν. Και, εξίσου σημαντικό, έχει δικαίωμα σε χρόνο — χρόνο για να ρωτήσει, να σκεφτεί, να αναζητήσει και δεύτερη γνώμη πριν αποφασίσει. Κανένας ασθενής δεν θα πρέπει να νιώθει ότι αυτός ο χρόνος του στερείται.

QR code στα ιατρεία: χρήσιμο εργαλείο, αλλά όχι πανάκεια

Η εξαγγελία μιας ψηφιακής εφαρμογής, μέσω της οποίας οι πολίτες θα μπορούν να σαρώνουν έναν κωδικό QR και να βλέπουν αν ένα ιατρείο είναι αδειοδοτημένο, βρίσκει την Ένωση θετική. Θέτει όμως έναν όρο: η εφαρμογή πρέπει να δίνει πληροφορία επικαιροποιημένη και κατανοητή, τόσο για την ισχύ της άδειας όσο και για το τι ακριβώς καλύπτει αυτή. Χωρίς αυτό, το εργαλείο κινδυνεύει να γίνει διακοσμητικό. Το ίδιο κρίσιμο είναι να υπάρχει πραγματικός έλεγχος του αν αυτά που επίσημα επιτρέπεται να γίνονται σε ένα ιατρείο ταυτίζονται με αυτά που όντως γίνονται εκεί μέσα — γιατί η ευθύνη για τη νομιμότητα και την ασφάλεια παραμένει πάντα στον πάροχο και στις αρχές, όχι στην τεχνολογία.

Βότανα, συμπληρώματα και η παγίδα της «φυσικής» λύσης

Η Ένωση στρέφει την προσοχή και σε έναν λιγότερο εμφανή κίνδυνο: τη λήψη βοτάνων, συμπληρωμάτων διατροφής και άλλων σκευασμάτων χωρίς ιατρική συμβουλή. Πολλά από αυτά μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες ή επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις με φάρμακα, ειδικά σε ανθρώπους με χρόνια προβλήματα υγείας. Η σύσταση είναι απλή αλλά σημαντική: πριν από κάθε τέτοιο σκεύασμα, ο ασθενής να συμβουλεύεται τον γιατρό και τον φαρμακοποιό του, ανεξάρτητα από το πόσο «ακίνδυνο» φαίνεται να είναι κάτι επειδή είναι φυσικής προέλευσης.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι ατεκμηρίωτες υποσχέσεις ίασης, που μπορούν να καθυστερήσουν επικίνδυνα την αναγκαία θεραπεία και να οδηγήσουν σε οικονομική εκμετάλλευση ανθρώπων σε δύσκολη θέση. Η Ένωση περιγράφει με ενάργεια πώς λειτουργεί αυτή η ευαλωτότητα: η αγωνία μιας σοβαρής ασθένειας, η αβεβαιότητα και η ανάγκη ανακούφισης κάνουν τον άνθρωπο πιο εύκολο θύμα σε όσους υπόσχονται θεραπείες χωρίς επιστημονική βάση. Ο φόβος που καλλιεργείται σκόπιμα, οι «διαγνώσεις» χωρίς τεκμηρίωση και η πίεση για άμεση αποδοχή ακριβών παρεμβάσεων είναι το ιδανικό έδαφος για εκμετάλλευση — με κόστος όχι μόνο οικονομικό, αλλά και σε χαμένο πολύτιμο χρόνο θεραπείας.

Τι ζητά η Ένωση από την Πολιτεία

Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας καλεί ανοιχτά το Υπουργείο Υγείας, τους Ιατρικούς Συλλόγους και τις λοιπές αρμόδιες αρχές να εντείνουν τους συστηματικούς ελέγχους στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας, εστιάζοντας στις πράξεις που πράγματι διενεργούνται, στην αδειοδότηση, στη στελέχωση και στην ετοιμότητα αντιμετώπισης επιπλοκών. Ζητά επίσης από τον ΕΟΦ και τους λοιπούς ελεγκτικούς φορείς να ασκήσουν αποτελεσματική εποπτεία στα προϊόντα και στους θεραπευτικούς ισχυρισμούς που κυκλοφορούν σε ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με άμεση παρέμβαση όποτε εντοπίζονται παραβάσεις και με σαφείς, εύκολα προσβάσιμες διαδικασίες καταγγελιών για τους πολίτες.

Τέλος, η Ένωση τονίζει την ανάγκη οργανωμένης ενημέρωσης του κοινού, με τη συμβολή επιστημονικών φορέων και οργανώσεων ασθενών, ώστε οι πολίτες να μάθουν να αξιολογούν θεραπευτικούς ισχυρισμούς και να αναγνωρίζουν πιθανές αλληλεπιδράσεις. Αυτή η ενίσχυση της εγγραμματοσύνης υγείας πρέπει να προχωρά παράλληλα με δύο ευθύνες που δεν μπορούν να μετατεθούν: την ευθύνη των παρόχων για ασφαλείς υπηρεσίες, και την υποχρέωση της Πολιτείας για ουσιαστική εποπτεία. Το μήνυμα της Ένωσης κλείνει με μια αρχή που δεν επιδέχεται εξαιρέσεις: κάθε ασθενής δικαιούται πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένες, ασφαλείς υπηρεσίες υγείας, με σεβασμό στην αξιοπρέπειά του.