8 Σεπτεμβρίου, 8 λεπτά κίνηση: Πώς η φυσικοθεραπεία προστατεύει καρδιά και εγκέφαλο

Οκτώ λεπτά. Τόσος χρόνος αρκεί, σύμφωνα με τον Πανελλήνιο Σύλλογο Φυσικοθεραπευτών (Π.Σ.Φ.), για να κάνει κανείς το πρώτο βήμα προς μια πιο υγιή καρδιά και έναν πιο προστατευμένο εγκέφαλο. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Φυσικοθεραπείας, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 8 Σεπτεμβρίου, ο Σύλλογος εγκαινιάζει φέτος το μήνυμα «8 Σεπτεμβρίου, 8 λεπτά κίνηση. Ξεκίνησε σήμερα!», μια πρόσκληση που δεν απευθύνεται μόνο σε όσους ήδη γυμνάζονται, αλλά κυρίως σε όσους νομίζουν ότι η κίνηση είναι πολυτέλεια που δεν έχουν χρόνο να απολαύσουν.

Το 2026, η ημέρα αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς είναι αφιερωμένη στα καρδιαγγειακά νοσήματα και στο αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο —δύο από τους μεγαλύτερους «σιωπηλούς» κινδύνους της εποχής μας, που ωστόσο σε μεγάλο βαθμό μπορούν να προληφθούν. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

Ο θεσμός της Παγκόσμιας Ημέρας Φυσικοθεραπείας έχει τις ρίζες του στην ίδρυση της World Physiotherapy, του παγκόσμιου φορέα εκπροσώπησης του κλάδου, το 1951, ενώ η ίδια η ημέρα καθιερώθηκε επίσημα το 1996 προκειμένου να ενώσει τους φυσικοθεραπευτές όλου του κόσμου γύρω από κοινούς στόχους δημόσιας υγείας. Σήμερα η World Physiotherapy εκπροσωπεί 128 εθνικούς συλλόγους-μέλη και περίπου 600.000 φυσικοθεραπευτές παγκοσμίως, καθιστώντας τη φετινή εκστρατεία για την καρδιά και τον εγκέφαλο μια πρωτοβουλία με πραγματικά διεθνή απήχηση.

Γιατί η κίνηση προστατεύει την καρδιά και τον εγκέφαλο

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων (ΜΜΝ) —χρόνιων παθήσεων που δεν οφείλονται σε λοίμωξη και συνήθως εξελίσσονται αργά, μέσα σε βάθος πολλών ετών. Το 2021, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Π.Σ.Φ., 18 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από κάποιο Μη Μεταδοτικό Νόσημα πριν καν συμπληρώσουν τα 70 τους χρόνια. Στα συχνότερα ΜΜΝ περιλαμβάνονται, εκτός από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο καρκίνος, τα χρόνια νοσήματα των πνευμόνων και ο διαβήτης.

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως. Κάθε χρόνο χάνονται πάνω από 20,5 εκατομμύρια ζωές εξαιτίας τους, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 30% όλων των θανάτων διεθνώς. Πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που αφορούν το 2022, ανεβάζουν τον αριθμό στα 19,8 εκατομμύρια θανάτους, δηλαδή περίπου στο 32% του συνόλου των θανάτων παγκοσμίως —μια ένδειξη ότι το πρόβλημα, αντί να υποχωρεί, παραμένει σταθερά στην κορυφή των παγκόσμιων προκλήσεων δημόσιας υγείας. Σε κάθε περίπτωση, το 85% αυτών των θανάτων οφείλεται σε καρδιακή προσβολή ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ πάνω από τα τρία τέταρτα των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα καταγράφονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Το στοιχείο αυτό δείχνει καθαρά πως η πρόληψη δεν είναι μόνο ζήτημα ατομικής ευθύνης, αλλά προτεραιότητα δημόσιας υγείας με ισχυρή κοινωνική και οικονομική διάσταση.

Πολλά Μη Μεταδοτικά Νοσήματα μπορούν να προληφθούν εντελώς ή να καθυστερήσει σημαντικά η εμφάνιση και η εξέλιξή τους. Η έγκαιρη αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου, η σωματική δραστηριότητα και η πρόληψη αποτελούν τα βασικά εργαλεία απέναντι σε αυτό το τεράστιο φορτίο νόσου. Και ακριβώς εδώ αναδεικνύεται ο ρόλος της φυσικοθεραπείας, η οποία, ως επιστήμη της κίνησης, μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να υιοθετήσουν πιο υγιεινές συνήθειες, να παραμείνουν σωματικά δραστήριοι και τελικά να ζήσουν μια μεγαλύτερη, πιο υγιή και πιο ενεργή ζωή.

Το εγκεφαλικό επεισόδιο και η δύναμη της πρόληψης

Ένα στους τέσσερις ανθρώπους θα βιώσει κάποιο αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο κάποια στιγμή στη ζωή του. Το ποσοστό αυτό, από μόνο του, θα μπορούσε να προκαλέσει ανησυχία — ωστόσο η επιστήμη δίνει έναν σαφή λόγο αισιοδοξίας: σχεδόν όλα τα εγκεφαλικά επεισόδια μπορούν να προληφθούν, μέσω της κατάλληλης διαχείρισης των παραγόντων κινδύνου και της υιοθέτησης ενός πιο υγιεινού, πιο δραστήριου τρόπου ζωής.

Η σωματική δραστηριότητα αποδεικνύεται εδώ ιδιαίτερα ισχυρό «όπλο»: μόλις 30 λεπτά άσκησης, πέντε φορές την εβδομάδα, μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου κατά 25%. Ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, βοηθώντας κάθε άνθρωπο να διαχειριστεί μακροχρόνιες παθήσεις, να αυξήσει με ασφάλεια το επίπεδο της σωματικής του δραστηριότητας, να εντάξει την κίνηση οργανικά στην καθημερινότητά του και να υιοθετήσει πιο υγιεινές συνήθειες, πάντα προσαρμοσμένες στην ηλικία, τη φυσική κατάσταση και το ιατρικό ιστορικό του. Η πρόληψη, όπως τονίζεται, δεν είναι μία μεμονωμένη πράξη· είναι μια καθημερινή, συνεχής διαδικασία.

Η σημασία της φυσικοθεραπείας δεν σταματά, όμως, στην πρόληψη. Είναι εξίσου κρίσιμη και μετά την εμφάνιση ενός εγκεφαλικού επεισοδίου, καθώς η αποκατάσταση αποτελεί ουσιαστικό κομμάτι της ανάρρωσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 73% όσων επιβιώνουν από εγκεφαλικό επεισόδιο παρουσιάζουν τουλάχιστον μία πτώση μέσα στον πρώτο χρόνο μετά το συμβάν — ένα ποσοστό που αναδεικνύει πόσο ευάλωτο γίνεται το σώμα σε αυτή τη φάση. Μέσα από εξατομικευμένα προγράμματα αποκατάστασης, ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να βοηθήσει τα άτομα που έχουν βιώσει εγκεφαλικό να ανακτήσουν ισορροπία, βάδιση, κινητικότητα και γενικότερη σωματική λειτουργικότητα, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο πτώσης και ενισχύοντας την ανεξαρτησία τους στην καθημερινή ζωή.

Μια πιο δυνατή καρδιά μέσα από την επιστήμη της κίνησης

Η φυσικοθεραπεία, ως επιστήμη της κίνησης, λειτουργεί σε τρία διαφορετικά επίπεδα όσον αφορά την καρδιαγγειακή υγεία: στην πρόληψη, στη θεραπευτική διαχείριση και στην αποκατάσταση. Ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να συμβάλει στην προστασία της καρδιάς εντοπίζοντας έγκαιρα προειδοποιητικά σημάδια και προωθώντας την άμεση δράση, αναγνωρίζοντας ανθρώπους που βρίσκονται σε υψηλότερο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, αλλά και σχεδιάζοντας ασφαλή, εξατομικευμένα προγράμματα άσκησης, προσαρμοσμένα στις ανάγκες του καθενός.

Δεν είναι όλες οι μορφές άσκησης ίδιες, ούτε προσφέρουν τα ίδια οφέλη. Η αερόβια άσκηση βοηθά στη διατήρηση της καρδιοαναπνευστικής υγείας, η άσκηση με αντιστάσεις ενισχύει τη μυϊκή δύναμη, ενώ οι ασκήσεις ισορροπίας και ευλυγισίας επιτρέπουν στο άτομο να κινείται με μεγαλύτερη ασφάλεια στην καθημερινότητά του. Το ζητούμενο δεν είναι μια «μία-για-όλους» συνταγή άσκησης, αλλά ένα πρόγραμμα σχεδιασμένο με βάση την ηλικία, τη φυσική κατάσταση, το ιατρικό ιστορικό και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ανθρώπου — κάτι που μπορεί να προσφέρει με ασφάλεια μόνο ο ειδικός φυσικοθεραπευτής.

Πόση κίνηση χρειαζόμαστε πραγματικά

Οι διεθνείς συστάσεις είναι σαφείς, ωστόσο η πραγματικότητα αποδεικνύεται διαφορετική για πολλούς ανθρώπους. Οι ενήλικες συνιστάται να πραγματοποιούν 150 έως 300 λεπτά αερόβιας σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα, σε συνδυασμό με άσκηση μυϊκής ενδυνάμωσης τουλάχιστον δύο ημέρες την εβδομάδα. Για τα παιδιά και τους εφήβους, η σύσταση ανεβαίνει σε τουλάχιστον 60 λεπτά σωματικής δραστηριότητας καθημερινά. Παρ’ όλα αυτά, το 31% των ενηλίκων παγκοσμίως δεν καταφέρνει να επιτύχει καν τα ελάχιστα συνιστώμενα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας — ένα κενό που αναδεικνύει πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη για πρακτικά, προσιτά μηνύματα σαν αυτό της φετινής εκστρατείας.

Το καλό νέο είναι ότι δεν χρειάζονται δραματικές αλλαγές ζωής για να ξεκινήσει κανείς. Μικρές, καθημερινές συνήθειες μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά: περισσότερη κίνηση και λιγότερη καθιστική ζωή, μια πιο ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή, αποχή από το κάπνισμα, περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ και τακτικοί έλεγχοι υγείας συνθέτουν έναν ρεαλιστικό οδηγό πρόληψης, εφαρμόσιμο από τον καθένα. Όποιος δυσκολεύεται να κάνει το πρώτο βήμα, μπορεί να απευθυνθεί στον φυσικοθεραπευτή του για να μάθει πώς να εντάξει με ασφάλεια περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητά του.

Η ζωή μετά το εγκεφαλικό: ξανακερδίζοντας την ανεξαρτησία

Ένα εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να αλλάξει ριζικά την καθημερινότητα ενός ανθρώπου, επηρεάζοντας την κινητικότητα, την ισορροπία, τον λόγο ή ακόμη και τη γνωστική λειτουργία. Ωστόσο, η φυσικοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό σύμμαχο σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, βοηθώντας τον άνθρωπο να ξανακερδίσει σταδιακά κίνηση, λειτουργικότητα και ανεξαρτησία. Μέσα από στοχευμένη θεραπευτική άσκηση και εξατομικευμένη αποκατάσταση, πολλοί επιζώντες καταφέρνουν να επιστρέψουν σε δραστηριότητες που θεωρούσαν αυτονόητες πριν το επεισόδιο, βελτιώνοντας σταδιακά την ποιότητα ζωής τους και μειώνοντας την εξάρτησή τους από τρίτους.

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών, με το μήνυμα «8 Σεπτεμβρίου, 8 λεπτά κίνηση. Ξεκίνησε σήμερα!», δεν απευθύνεται μόνο σε όσους ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Απευθύνεται σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, με ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η κίνηση πρέπει να ξεκινά νωρίς, να συνεχίζεται σταθερά και να παραμένει μέρος της ζωής μας σε κάθε στάδιό της. Όπως υπενθυμίζει η φετινή εκστρατεία, κάθε λεπτό κίνησης μετράει — και μερικές φορές, οκτώ λεπτά είναι αρκετά για να ξεκινήσει μια αλλαγή που θα προστατέψει την καρδιά και τον εγκέφαλο για χρόνια.