Γερμανία: Αντέχει το “τείχος προστασίας”; Η ακροδεξιά ατζέντα του AfD σε πολιτισμό, μετανάστευση, εκπαίδευση

Το ερώτημα για τη Γερμανία δεν είναι πλέον αν το AfD μπορεί να κερδίζει εκλογές αλλά αν το πολιτικό σύστημα της χώρας μπορεί να συνεχίσει να το κρατά εκτός εξουσίας – και τι θα συμβεί όταν, σε κάποιο κρατίδιο ή αργότερα σε ομοσπονδιακό επίπεδο, η εκλογική δύναμη του κόμματος γκρεμίσει το πολιτικό «τείχος προστασίας». Το εκλογικό αποτέλεσμα του 44% για την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ, δημιουργεί μια νέα πολιτική συνθήκη καθώς για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας, ένα ακροδεξιό κόμμα βρίσκεται τόσο κοντά στην πραγματική άσκηση κυβερνητικής εξουσίας.

Η νίκη, ωστόσο, δεν λύνει το πρόβλημα του AfD. Αντιθέτως, το μεταφέρει από την κάλπη στο κοινοβούλιο. Με 39 από τις 83 έδρες, το κόμμα του Ούλριχ Ζίγκμουντ απέχει μόλις τρεις έδρες από την απόλυτη πλειοψηφία, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπο με το πολιτικό «τείχος προστασίας» που οι παραδοσιακές γερμανικές δυνάμεις έχουν υψώσει απέναντί του.

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν το AfD κέρδισε. Είναι αν μπορεί πράγματι να κυβερνήσει – και, ακόμη περισσότερο, τι θα σήμαινε για τη Γερμανία μια πρώτη κυβερνητική εμπειρία του κόμματος σε επίπεδο κρατιδίου.

Η μεγάλη νίκη και το πρόβλημα των τριών εδρών

Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτέλεσε ένα πραγματικό πολιτικό σοκ για το Βερολίνο. Το AfD όχι μόνο αναδείχθηκε πρώτο, αλλά άφησε πολύ πίσω το CDU του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα εκλογική του επιτυχία.

Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ και η κεντρική ηγεσία του κόμματος θεωρούν ότι το αποτέλεσμα συνιστά ξεκάθαρη «εντολή διακυβέρνησης». Η αριθμητική, όμως, είναι αμείλικτη: για να εκλεγεί πρωθυπουργός και να υπάρξει σταθερή κυβέρνηση απαιτείται κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Έτσι, το AfD βρίσκεται μπροστά σε δύο βασικούς δρόμους:

• είτε να βρει κυβερνητικό εταίρο ή κοινοβουλευτική στήριξη,
• είτε να επιχειρήσει να λειτουργήσει ως κυβέρνηση μειοψηφίας.

Ο ίδιος ο Ζίγκμουντ έχει αφήσει σαφές το μήνυμα ότι θα επιδιώξει συνομιλίες με πολιτικές δυνάμεις αλλά και μεμονωμένους βουλευτές, αναζητώντας μια σταθερή πλειοψηφία.

Το BSW και η αναζήτηση μιας διόδου προς την εξουσία

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της επόμενης ημέρας είναι η στάση του BSW, της Συμμαχίας Σάρα Βάγκενκνεχτ.

Το κόμμα έχει ασκήσει κριτική στη λογική της απόλυτης πολιτικής απομόνωσης του AfD και εμφανίζει συγκλίσεις μαζί του σε ορισμένα ζητήματα, κυρίως στην κριτική για τη μεταναστευτική πολιτική, τη στάση απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία και τις σχέσεις με τη Ρωσία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει συμφωνία για έναν πλήρη κυβερνητικό συνασπισμό. Δημιουργεί όμως για πρώτη φορά ένα ενδεχόμενο κοινοβουλευτικής ανοχής ή επιλεκτικής συνεργασίας, το οποίο μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητο.

Την ίδια ώρα, το AfD επιχειρεί να ασκήσει πίεση και προς τη δεξιότερη πτέρυγα του CDU. Ο Φρίντριχ Μερτς έχει επαναλάβει κατηγορηματικά ότι δεν πρόκειται να υπάρξει συνεργασία με την AfD, επιμένοντας στη διατήρηση του λεγόμενου «τείχους προστασίας».

Η πίεση, όμως, μετά το 44%, είναι πλέον πολύ μεγαλύτερη. Το ερώτημα που αρχίζει να τίθεται στη Γερμανία είναι κατά πόσο μπορεί να διατηρηθεί για χρόνια μια πολιτική απομόνωσης ενός κόμματος που σε ορισμένα κρατίδια πλησιάζει ή ξεπερνά το 40%.

Αντέχει το «τείχος προστασίας»;

Η νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ αναζωπύρωσε τη μεγάλη γερμανική συζήτηση γύρω από το Brandmauer, το πολιτικό «τείχος» απέναντι στην ακροδεξιά.

Οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι η συνεργασία με το AfD θα αποτελούσε ιστορική ρήξη με τη μεταπολεμική πολιτική παράδοση της Γερμανίας. Οι επικριτές του, αντίθετα, υποστηρίζουν ότι η διαρκής απομόνωση του κόμματος μπορεί να λειτουργεί τελικά υπέρ του, επιτρέποντάς του να παρουσιάζεται ως το μοναδικό κόμμα που βρίσκεται εκτός του «συστήματος».

Παράλληλα, η πολιτική αυτή οδηγεί συχνά τα υπόλοιπα κόμματα σε δύσκολους και ιδεολογικά ετερόκλητους συνασπισμούς, οι οποίοι μπορεί να είναι κοινοβουλευτικά βιώσιμοι, αλλά πολιτικά εύθραυστοι.

Η διαφορά στη Σαξονία-Άνχαλτ είναι ότι το AfD δεν κέρδισε οριακά. Κυριάρχησε. Και αυτό καθιστά πολύ δυσκολότερη τη δημιουργία μιας εναλλακτικής κυβέρνησης χωρίς τη συμμετοχή ή την ανοχή του.

Η Σαξονία-Άνχαλτ ως εργαστήριο για το AfD

Για το AfD, η κατάκτηση της εξουσίας σε ένα κρατίδιο θα είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια απλή περιφερειακή επιτυχία.

Η Γερμανία είναι ένα ομοσπονδιακό κράτος και τα 16 κρατίδια διαθέτουν ουσιαστικές αρμοδιότητες σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η αστυνόμευση, ο πολιτισμός και η δημόσια ραδιοτηλεόραση.

Μια κυβέρνηση AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ θα μπορούσε επομένως να λειτουργήσει ως ένα πραγματικό πολιτικό εργαστήριο. Το κόμμα θα επιχειρούσε να αποδείξει ότι μπορεί να περάσει από τη διαμαρτυρία και την αντιπολίτευση στη διακυβέρνηση.

Ο Ζίγκμουντ έχει παρουσιάσει τη συγκεκριμένη εκλογική αναμέτρηση ως ένα πρώτο βήμα για την αλλαγή της πολιτικής ισορροπίας σε ολόκληρη τη χώρα.

Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, θα ήταν η μετάβαση από τη ρητορική στην πράξη. Μια κυβέρνηση θα έπρεπε να αντιμετωπίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα, τις κοινωνικές πιέσεις και τους περιορισμούς που επιβάλλει η ομοσπονδιακή νομοθεσία.

«Επαναμετανάστευση» και οι περιορισμοί της εξουσίας

Στον πυρήνα του προγράμματος του AfD βρίσκεται η μεταναστευτική πολιτική.

Το κόμμα ζητά αυστηρότερες και ταχύτερες απελάσεις, επέκταση των εγκαταστάσεων κράτησης για ανθρώπους που πρόκειται να απομακρυνθούν από τη χώρα και εφαρμογή της πολιτικής που αποκαλεί «επαναμετανάστευση».

Στο πρόγραμμά του περιλαμβάνονται επίσης θέσεις για την επιστροφή Ουκρανών προσφύγων στην πατρίδα τους, ενώ το AfD έχει σταθερά ζητήσει τον τερματισμό της γερμανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία και την αποκατάσταση στενότερων σχέσεων με τη Ρωσία.

Εδώ βρίσκεται όμως μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις μιας ενδεχόμενης διακυβέρνησης. Η μεταναστευτική πολιτική δεν αποφασίζεται αποκλειστικά από ένα κρατίδιο. Οι ομοσπονδιακοί νόμοι και οι ευρωπαϊκές υποχρεώσεις περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια δράσης.

Επομένως, το AfD θα μπορούσε να ανακαλύψει γρήγορα ότι η άσκηση εξουσίας είναι πολύ πιο σύνθετη από την προεκλογική υπόσχεση.

«Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ»

Εκεί όπου ένα κρατίδιο έχει μεγαλύτερη δυνατότητα παρέμβασης είναι η εκπαίδευση.

Το AfD θέλει να προχωρήσει σε αυτό που χαρακτηρίζει «αποϊδεολογικοποίηση» των σχολείων, με μεγαλύτερη έμφαση στις παραδοσιακές γερμανικές αξίες και περιορισμό συμβόλων όπως η σημαία Pride.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική για τη φιλοσοφία του κόμματος είναι η συζήτηση γύρω από τη διδασκαλία της γερμανικής ιστορίας.

Στελέχη του AfD επιδιώκουν να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις περιόδους πριν από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους και λιγότερη στο ναζιστικό παρελθόν της χώρας.

Τη λογική αυτή συνόψισε χαρακτηριστικά ο περιφερειακός εκπρόσωπος του κόμματος για τον πολιτισμό με τη φράση: «Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ».

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται ακόμη προτάσεις για ξεχωριστές τάξεις προσφυγόπουλων, με την εκπαίδευσή τους να στηρίζεται στην αντίληψη ότι η παραμονή τους στη Γερμανία είναι προσωρινή, καθώς και διαφορετικές μορφές εκπαίδευσης για παιδιά με αναπηρία.

Η «πατριωτική» πολιτιστική πολιτική και το Μπάουχαους

Η πολιτιστική ατζέντα του AfD είναι εξίσου χαρακτηριστική.

Το κόμμα υπόσχεται μια «νέα, πατριωτική πολιτιστική πολιτική», με το κράτος να αναλαμβάνει ενεργότερο ρόλο στην ενίσχυση της γερμανικής εθνικής ταυτότητας.

Παράλληλα, επιδιώκει τη διακοπή χρηματοδότησης έργων που χαρακτηρίζει «αντιγερμανική τέχνη», ζητώντας από καλλιτέχνες και πολιτιστικούς οργανισμούς που λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση να μην απαξιώνουν τη Γερμανία και τον πολιτισμό της.

Στο στόχαστρο έχει βρεθεί ακόμη και το Μπάουχαους, η ιστορική σχολή τέχνης και αρχιτεκτονικής που αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτιστικά σύμβολα της σύγχρονης Γερμανίας.

Οι επικριτές του AfD βλέπουν σε αυτή τη ρητορική επικίνδυνες ιστορικές αναλογίες με τις επιθέσεις που είχε δεχθεί η μοντέρνα τέχνη στη ναζιστική περίοδο. Η αντιπαράθεση γύρω από το Μπάουχαους έχει έτσι μετατραπεί σε μία ευρύτερη σύγκρουση για το ποια Γερμανία θέλει να οικοδομήσει το AfD.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η μετανάστευση

Η επιτυχία του AfD, πάντως, δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά από τη μεταναστευτική ατζέντα.

Σύμφωνα με τις αναλύσεις μετά την εκλογική αναμέτρηση, η ακρίβεια, οι υψηλές ενεργειακές τιμές, η οικονομική ανασφάλεια και η δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση του Βερολίνου έπαιξαν καθοριστικό ρόλο.

Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι μία από τις οικονομικά ασθενέστερες περιοχές της Γερμανίας και η απογοήτευση απέναντι στις υποσχέσεις για οικονομική ανάκαμψη δημιούργησε ένα ευνοϊκό περιβάλλον για το AfD.

Το αποτέλεσμα αποτελεί συνεπώς και ένα βαρύ πολιτικό πλήγμα για τον Φρίντριχ Μερτς και το CDU. Η πίεση προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση αναμένεται να αυξηθεί, ιδιαίτερα εάν το AfD διατηρήσει τη δυναμική του στις επόμενες περιφερειακές αναμετρήσεις.

Το βλέμμα στις επόμενες κάλπες και στο 2029

Η Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι το τέλος της ιστορίας αλλά πιθανότατα η αρχή μιας νέας πολιτικής περιόδου.

Οι επόμενες εκλογές σε Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και Βερολίνο θα αποτελέσουν το πρώτο τεστ για το κατά πόσο η νίκη του AfD μπορεί να μετατραπεί σε πανγερμανικό κύμα.

Η μεγαλύτερη φιλοδοξία του κόμματος, όμως, βρίσκεται ήδη στο 2029, όταν αναμένονται οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές.

Η ηγεσία του AfD βλέπει τη Σαξονία-Άνχαλτ ως απόδειξη ότι το κόμμα μπορεί πλέον να διεκδικεί όχι απλώς ισχυρή αντιπολίτευση, αλλά κυβερνητική εξουσία. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αλλαγή που έφερε το 44%.