Η ψυχιατρική περίθαλψη σε κρίση: Το λειτουργικό αδιέξοδο του ΨΝΘ και τα δομικά αδιέξοδα του ΕΣΥ

Η διασφάλιση της προσβασιμότητας και της ποιότητας στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα κάθε σύγχρονου συστήματος υγειονομικής πολιτικής. Ωστόσο, τα οξυμένα προβλήματα υποστελέχωσης και έλλειψης υποδομών στη Βόρεια Ελλάδα φέρνουν εκ νέου στο προσκήνιο τα όρια των δημόσιων δομών.

Η πρόσφατη δραματική κατάσταση που καταγράφηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης (ΨΝΘ) δεν συνιστά απλώς μια συμπτωματική πίεση σε ημέρα εφημερίας, αλλά αναδεικνύει τις βαθιές παθογένειες της μεταρρυθμιστικής πολιτικής στον τομέα της Ψυχικής Υγείας.

Επιχειρησιακό αδιέξοδο στις εφημερίες και διαχειριστικοί κίνδυνοι

Σύμφωνα με αναλυτική ανακοίνωση-καταγγελία της Ένωσης Νοσοκομειακών Ιατρών Θεσσαλονίκης (ΕΝΙΘ), το ΨΝΘ βρέθηκε σε καθεστώς πλήρους επιχειρησιακού κορεσμού. Η οριακή λειτουργία του ιδρύματος αποτυπώθηκε με τον πιο ανάγλυφο τρόπο όταν διαπιστώθηκε ότι σε ολόκληρη την επικράτεια της Βόρειας Ελλάδας υπήρχαν μόλις πέντε διαθέσιμες ψυχιατρικές κλίνες.

Η οριακή αυτή διαθεσιμότητα προκάλεσε αλυσιδωτές καθυστερήσεις στη διαχείριση επειγόντων περιστατικών, εκθέτοντας το σύστημα σε σοβαρούς λειτουργικούς κινδύνους.

Χαρακτηριστική της κατάστασης ήταν η επίσημη δήλωση πληρότητας προς το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων Υγείας (ΕΚΕΠΥ) από τους εφημερεύοντες ιατρούς του πρώην ΨΝΘ, εξαιτίας της ασφυκτικής πίεσης σε όλα τα τμήματα και της εξάντλησης του προσωπικού.

Στο πλαίσιο αυτό, καταγράφηκε περιστατικό ασθενούς που προσήλθε για ακούσια νοσηλεία και παρέμεινε επί πέντε ώρες στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών, λόγω δυσκαμψίας και συναρμοδιότητας μεταξύ ΕΚΕΠΥ, ΕΚΑΒ και Αστυνομικών Αρχών.

Διοικητικές οδηγίες εκτάκτου ανάγκης και μετακίνηση ασθενών

Η έλλειψη σχεδιασμού οδήγησε στη λήψη αποφάσεων υψηλού ρίσκου. Με τη διαθεσιμότητα κλινών να αγγίζει το μηδέν στην 3η, 4η και 5η Υγειονομική Περιφέρεια, εκδόθηκε οδηγία από το ΕΚΕΠΥ και τη διοίκηση για την τοποθέτηση οξέων ψυχιατρικών περιστατικών σε τμήματα χρονίως πασχόντων. Η ανάπτυξη πρόχειρων κλινών σε μη ενδεδειγμένους νοσηλευτικούς χώρους ακυρώνει τα θεραπευτικά πρωτόκολλα και αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης επεισοδίων βίας.

Παράλληλα, όπως αποκαλύπτει η ΕΝΙΘ, στο απόγειο της κρίσης εξετάστηκε σοβαρά το ενδεχόμενο μεταφοράς ασθενών στο 424 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Εκπαιδεύσεως. Αν και η συγκεκριμένη λύση αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή, η πρόταση αυτή αποτυπώνει την απουσία θεσμοθετημένου μηχανισμού διαχείρισης κρίσεων στην περιφερειακή πολιτική υγείας.

Το θεσμικό έλλειμμα της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης

Η εικόνα των ασθενών που μετακινούνται από δομή σε δομή στην αναζήτηση μιας ελεύθερης κλίνης συνιστά, σύμφωνα με την ΕΝΙΘ, υποβάθμιση της παρεχόμενης φροντίδας που παραπέμπει σε ξεπερασμένα ασυλιακά μοντέλα του παρελθόντος. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται το αποτέλεσμα μιας στρεβλής πορείας της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, η οποία απέτυχε να δημιουργήσει ένα στέρεο κοινοτικό δίκτυο προστασίας.

Τα βασικά σημεία της θεσμικής κατάρρευσης περιλαμβάνουν:

• Αδυναμία Κοινοτικής Ψυχιατρικής: Ανύπαρκτες δομές πρόληψης και σοβαρά υποστελεχωμένες κοινωνικές υπηρεσίες.
• Υπερμεγέθης αναμονή: Καθυστερήσεις έως και έξι μηνών στα Κέντρα Ψυχικής Υγείας για την παροχή τακτικής φροντίδας.
• Διογκωμένος αριθμός ακούσιων νοσηλειών: Το 70% των εισαγωγών πραγματοποιείται με εισαγγελική εντολή, δείκτης που αποδεικνύει την παντελή έλλειψη πρώιμης παρέμβασης στην κοινότητα.
• Συγκεντρωτισμός υπηρεσιών: Υποδοχή περιστατικών από ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα λόγω παντελούς έλλειψης δευτεροβάθμιων ψυχιατρικών δομών στην περιφέρεια.
• Εργασιακή εξουθένωση: Διαρκής μετακίνηση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού μεταξύ τμημάτων για την κάλυψη δομικών κενών.

Πολιτική υγείας, εμπορευματοποίηση και διεκδικήσεις

Η ΕΝΙΘ ασκεί δριμεία κριτική στην κατεύθυνση της ασκούμενης πολιτικής, καταγγέλλοντας ότι η αποδυνάμωση των δημόσιων δομών συνοδεύεται από την εκχώρηση κρίσιμων υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης σε ΜΚΟ και ιδιωτικούς φορείς (ΑΜΚΕ). Σύμφωνα με την Ένωση, η δημοσιονομική προσαρμογή δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος των αναγκών των ψυχικά πασχόντων.

Ενόψει των κινητοποιήσεων στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, οι νοσοκομειακοί ιατροί καλούν σε μαζική συμμετοχή στο συλλαλητήριο της πόλης, διεκδικώντας την άμεση ενίσχυση των προϋπολογισμών για την Υγεία, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού και την περιφρούρηση του δημόσιου χαρακτήρα του ΕΣΥ.