Axios: Η οικονομική ασφυξία του Ιράν– 5 χτυπήματα που δοκιμάζουν τις αντοχές της Τεχεράνης

Η ιρανική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολοένα και πιο ασφυκτική κατάσταση, καθώς ο πόλεμος, οι αμερικανικές κυρώσεις και ο οικονομικός αποκλεισμός της Ουάσιγκτον εντείνουν τις πιέσεις στην Τεχεράνη.

Το Axios καταγράφει πέντε βασικές εξελίξεις που αποτυπώνουν το οικονομικό κόστος για το Ιράν: την κατακόρυφη πτώση του ριάλ, την εκτόξευση του πληθωρισμού, τη συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών, την κατάρρευση των εξαγωγών πετρελαίου και την απώλεια θέσεων εργασίας, με την οικονομία να κινδυνεύει να εισέλθει σε βαθιά ύφεση.

Η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς η Ουάσιγκτον προετοιμάζει νέο γύρο «δευτερογενών» κυρώσεων. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, έχει προαναγγείλει την επέκταση των μέτρων, χωρίς να έχει διευκρινίσει μέχρι στιγμής πότε θα εφαρμοστούν και ποιες χώρες ή επιχειρήσεις θα βρεθούν στο στόχαστρο.

1. Καταρρέει το ριάλ

Το πρώτο και πιο εμφανές πλήγμα αφορά το ιρανικό νόμισμα. Το ριάλ υποχώρησε τη Δευτέρα σε νέο ιστορικό χαμηλό, φτάνοντας περίπου τα 2,02 εκατομμύρια ριάλ για ένα δολάριο.

Πριν από την έναρξη του πολέμου, η ισοτιμία βρισκόταν περίπου στα 1,65 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο. Η εξέλιξη σημαίνει ότι πλέον απαιτούνται περίπου 22% περισσότερα ριάλ για την αγορά ενός δολαρίου.

Η υποτίμηση επιβαρύνει περαιτέρω το κόστος των εισαγωγών και εντείνει τις πιέσεις σε μια οικονομία που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα λόγω των πολυετών κυρώσεων.

2. Ο πληθωρισμός διαλύει την αγοραστική δύναμη

Το δεύτερο μεγάλο πλήγμα είναι η εκρηκτική άνοδος των τιμών. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στο Ιράν μπορεί να φτάσει το 68,9% το 2026, επίπεδο που θα ήταν το υψηλότερο από το 1979.

Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία από την ίδια την ιρανική οικονομία. Τον Ιούλιο, οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 87,9% σε ετήσια βάση, ενώ στα τρόφιμα και τα ποτά η αύξηση ξεπέρασε το 128%.

Ο συνδυασμός της ραγδαίας υποτίμησης του νομίσματος και των αυξήσεων στις τιμές έχει περιορίσει δραματικά την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

3. Οι Ιρανοί δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες

Η οικονομική κρίση έχει πλέον περάσει από τους οικονομικούς δείκτες στην καθημερινότητα των πολιτών.

Η αύξηση των τιμών και η απώλεια της αξίας του ριάλ έχουν κάνει βασικά αγαθά ολοένα και πιο δυσπρόσιτα για μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Σύμφωνα με μαρτυρίες που επικαλείται το Axios, οικογένειες περιορίζουν την κατανάλωση τροφίμων, ακόμη και βασικών προϊόντων, ενώ αρκετοί εργαζόμενοι αναγκάζονται να δουλεύουν περισσότερες ώρες και ημέρες για να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους.

Η κρίση, επομένως, δεν αποτυπώνεται πλέον μόνο στην πορεία του νομίσματος ή στους δείκτες πληθωρισμού, αλλά και στο βιοτικό επίπεδο των Ιρανών.

4. Βουτιά στις εξαγωγές πετρελαίου

Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το πλήγμα στον πετρελαϊκό τομέα, από τον οποίο η Τεχεράνη αντλεί σημαντικό μέρος των εσόδων της.

Πριν από τον πόλεμο, το Ιράν εξήγαγε περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού την ημέρα. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Axios, μέχρι τα μέσα Αυγούστου οι εξαγωγές είχαν περιοριστεί περίπου στα 400.000 βαρέλια ημερησίως.

Η πτώση αυτή στερεί από την ιρανική οικονομία πολύτιμα έσοδα, την ώρα που οι αμερικανικές κυρώσεις δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τις εξαγωγές.

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η Κίνα, ένας από τους σημαντικότερους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου. Η Ουάσιγκτον έχει προειδοποιήσει ότι οι κυρώσεις μπορεί να επεκταθούν σε τρίτες χώρες και επιχειρήσεις που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη.

5. Απώλειες θέσεων εργασίας και κίνδυνος ύφεσης

Το πέμπτο πλήγμα αφορά την πραγματική οικονομία. Η επιχειρηματική δραστηριότητα περιορίζεται, οι θέσεις εργασίας μειώνονται και ο κίνδυνος μιας βαθιάς ύφεσης γίνεται ολοένα μεγαλύτερος.

Η μεταβολή στις προβλέψεις του ΔΝΤ αποτυπώνει το μέγεθος της επιδείνωσης. Ενώ πριν από τον πόλεμο προβλεπόταν ανάπτυξη 1,1% για το Ιράν το 2026, η πρόβλεψη του Ιουλίου έκανε λόγο πλέον για συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 5,4%.

Νέος γύρος κυρώσεων από την Ουάσιγκτον

Η οικονομική πίεση αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω. Η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί την «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας» (Operation Economic Outcast), διευρύνοντας τη χρήση δευτερογενών κυρώσεων σε τομείς όπως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η τεχνολογία, ο χρυσός, η αεροπορία και η ναυτιλία.

Στόχος της Ουάσιγκτον δεν είναι μόνο να πιέσει τις ιρανικές επιχειρήσεις, αλλά και να αποτρέψει τρίτες χώρες και εταιρείες από το να συνεχίσουν τις συναλλαγές με την Τεχεράνη.

Το μεγάλο ερώτημα για την Τεχεράνη

Παρά τη δραματική επιδείνωση της οικονομίας, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής σαφείς ενδείξεις ότι η ιρανική ηγεσία είναι έτοιμη να υποχωρήσει.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει αναγνωρίσει τις σοβαρές οικονομικές δυσκολίες, ωστόσο η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να υποκύψει στην αμερικανική πίεση.

Το μεγάλο ερώτημα για τη στρατηγική της Ουάσιγκτον είναι πλέον αν η οικονομική ασφυξία θα οδηγήσει το Ιράν σε συμβιβασμό ή αν θα προκαλέσει περαιτέρω στρατιωτική και γεωπολιτική κλιμάκωση.

Όπως επισημαίνει το Axios, η Τεχεράνη έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να αντέξει σημαντική οικονομική πίεση. Αυτή τη φορά, όμως, τα πλήγματα είναι ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα: νόμισμα, πληθωρισμός, εισόδημα των πολιτών, πετρέλαιο και απασχόληση.