Τραμπ: Το “οικονομικό D-Day” για το Ιράν–Οι χώρες που κινδυνεύουν με κυρώσεις-Η Τουρκία ανάμεσά τους

Η Ουάσινγκτον ετοιμάζει ένα νέο, πολύ σκληρότερο μέτωπο απέναντι στο Ιράν, με τον Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί ότι όποια χώρα συνεχίσει να προσφέρει οικονομική «ανάσα» στην Τεχεράνη θα βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρές οικονομικές συνέπειες.

Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τη νέα εκστρατεία «Economic D-Day», προαναγγέλλοντας μια προσπάθεια οικονομικής απομόνωσης του Ιράν σε πρωτοφανή κλίμακα. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε στη συνέχεια ότι η Ουάσινγκτον προετοιμάζει τις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία», με περισσότερες λεπτομέρειες να αναμένονται τη Δευτέρα. 

Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι οι αμερικανικές απειλές δεν αφορούν μόνο την Τεχεράνη. Στο στόχαστρο μπορεί να βρεθούν και χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο, να διευκολύνουν εμπορικές συναλλαγές ή να προσφέρουν χρηματοπιστωτικές και μεταφορικές υπηρεσίες.

Κίνα: ο μεγαλύτερος οικονομικός «παίκτης»

Η Κίνα είναι μακράν η χώρα που έχει τα περισσότερα να χάσει από μια νέα αμερικανική εκστρατεία κυρώσεων.

Σύμφωνα με το Reuters, πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που εξάγεται δια θαλάσσης κατευθύνεται στην Κίνα. Η Kpler υπολογίζει ότι το 2025 οι κινεζικές αγορές ιρανικού πετρελαίου έφτασαν κατά μέσο όρο τα 1,38 εκατ. βαρέλια την ημέρα. 

Το Πεκίνο έχει δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα σύνθετο δίκτυο εμπορίου, με ανεξάρτητα διυλιστήρια, μεσάζοντες και συναλλαγές σε κινεζικό νόμισμα, γεγονός που δυσκολεύει την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων.

Ήδη, όμως, η Ουάσινγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικό ανεξάρτητο διυλιστήριο για αγορές ιρανικού πετρελαίου και έχει προειδοποιήσει κινεζικές τράπεζες για πιθανές δευτερογενείς κυρώσεις.

Μια περαιτέρω κλιμάκωση θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρή σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, ιδιαίτερα επειδή το Πεκίνο είναι ταυτόχρονα σημαντικός προμηθευτής κρίσιμων πρώτων υλών και σπάνιων γαιών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες

ΗΑΕ: από βασικός εμπορικός εταίρος σε ρήξη

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν για χρόνια έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς διαύλους του Ιράν.

Το 2024 παρείχαν περίπου 30% των εισαγωγών του Ιράν, αξίας περίπου 21 δισ. δολαρίων, ενώ αντιπροσώπευαν περίπου 13% των ιρανικών εξαγωγών. Το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών αφορούσε επανεξαγωγές

Η κατάσταση άλλαξε δραματικά αυτή την εβδομάδα, καθώς τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν, επικαλούμενα την κλιμάκωση της στρατιωτικής έντασης.

Η κίνηση αυτή δείχνει πόσο γρήγορα οι αμερικανικές πιέσεις και η περιφερειακή σύγκρουση μπορούν να ανατρέψουν εμπορικές σχέσεις δεκαετιών.

Τουρκία: δύσκολη εξίσωση για την Άγκυρα

Η Τουρκία βρίσκεται σε ιδιαίτερα ευαίσθητη θέση.

Οι δύο χώρες διατηρούν ετήσιο διμερές εμπόριο περίπου 5-6 δισ. δολαρίων, ενώ η Τουρκία αγοράζει σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου από το Ιράν. Σύμφωνα με το Reuters, το ιρανικό αέριο αντιστοιχεί περίπου στο 13% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της Τουρκίας.

Για την Άγκυρα, επομένως, η επιλογή δεν είναι απλή: από τη μία υπάρχει η ανάγκη διατήρησης ενεργειακών και εμπορικών δεσμών με το Ιράν και από την άλλη ο κίνδυνος να βρεθεί αντιμέτωπη με αμερικανικές κυρώσεις.

Το Reuters έχει επισημάνει ότι η Ουάσινγκτον διαθέτει και άλλα πιθανά μέσα πίεσης προς την Τουρκία, γεγονός που καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο περίπλοκο. 

Ιράκ: η ενέργεια είναι το μεγάλο πρόβλημα

Για το Ιράκ, το Ιράν αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς και ενεργειακούς εταίρους.

Το διμερές εμπόριο ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, ενώ η Βαγδάτη πληρώνει περίπου 4-5 δισ. δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο από το Ιράν, το οποίο χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. 

Μια νέα δέσμη αμερικανικών κυρώσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα στη Βαγδάτη, καθώς το Ιράκ θα πρέπει να συνεχίσει να πληρώνει για την ιρανική ενέργεια χωρίς να παραβιάζει τις αμερικανικές κυρώσεις.

Ομάν: ο διπλωματικός μεσολαβητής σε δύσκολη θέση

Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες στενές σχέσεις με την Τεχεράνη και έχει συχνά λειτουργήσει ως μεσολαβητής μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.

Το εμπόριο των δύο χωρών έφτασε περίπου τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025. 

Η χώρα βρίσκεται έτσι σε μια ιδιαίτερα δύσκολη ισορροπία: διατηρεί τις σχέσεις της με το Ιράν, ενώ παράλληλα αποτελεί σημαντικό δίαυλο επικοινωνίας με την Ουάσινγκτον.

Πακιστάν: οικονομικές ανάγκες και αμερικανικές πιέσεις

Το Πακιστάν έχει δεσμευτεί να αυξήσει το διμερές εμπόριο με το Ιράν στα 10 δισ. δολάρια.

Παράλληλα, σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας μεταξύ των δύο χωρών πραγματοποιείται μέσω ανεπίσημων καναλιών, με το συνολικό εμπόριο να εκτιμάται ανεπίσημα σε περίπου 4 δισ. δολάρια. Οι δύο χώρες διακινούν μεταξύ άλλων πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώα και φάρμακα. 

Το Ισλαμαμπάντ, επομένως, θα μπορούσε να δεχθεί σημαντικές πιέσεις εάν η Ουάσινγκτον αποφασίσει να τιμωρήσει χώρες που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη.

Ινδία: πολύ μικρότερη έκθεση, αλλά υπαρκτός κίνδυνος

Η εμπορική σχέση Ινδίας-Ιράν έχει ήδη συρρικνωθεί σημαντικά λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.

Το διμερές εμπόριο έφτασε μόλις τα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26. Οι ινδικές εξαγωγές προς το Ιράν, κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δραστηριότητας. Η Ινδία υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες εξαγωγές έχουν ανθρωπιστικό χαρακτήρα. 

Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν

Μικρότερη, αλλά στρατηγικά σημαντική, είναι η οικονομική σχέση του Ιράν με την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν.

Περίπου 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας περνά μέσω του Ιράν, ενώ οι δύο χώρες διαθέτουν συμφωνία ανταλλαγής φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια. 

Στο Αζερμπαϊτζάν, το διμερές εμπόριο αυξήθηκε κατά 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2026, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια. 

Το πετρέλαιο είναι ο μεγάλος παγκόσμιος κίνδυνος

Πέρα από τις άμεσες κυρώσεις, η μεγάλη ανησυχία αφορά την ενέργεια.

Η κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη περιορίσει δραστικά την κίνηση πλοίων. Πριν από τον πόλεμο, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. 

Στις 21 Αυγούστου, το Brent διαπραγματευόταν περίπου στα 93,82 δολάρια το βαρέλι, ενώ το WTI στα 86,78 δολάρια. Το Brent είχε σημειώσει άνοδο άνω του 7% μέσα σε πέντε ημέρες, ενώ το WTI πάνω από 8%. 

Αυτό σημαίνει ότι η αντιπαράθεση Ουάσινγκτον-Τεχεράνης δεν περιορίζεται πλέον στις δύο χώρες. Επηρεάζει τιμές πετρελαίου, ναύλα, πληθωρισμό, ενεργειακό κόστος και παγκόσμιο εμπόριο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Με βάση τα στοιχεία του Reuters, οι χώρες με τη μεγαλύτερη έκθεση είναι κυρίως:

• Κίνα, λόγω των τεράστιων αγορών ιρανικού πετρελαίου.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, λόγω των ιστορικά στενών εμπορικών και χρηματοπιστωτικών δεσμών.
• Τουρκία, λόγω του εμπορίου και της ενεργειακής εξάρτησης.
• Ιράκ, λόγω της μεγάλης εξάρτησης από το ιρανικό φυσικό αέριο.
• Πακιστάν, λόγω της προσπάθειας διεύρυνσης των εμπορικών σχέσεων.
• Ομάν, λόγω των οικονομικών δεσμών αλλά και του ρόλου του ως διαμεσολαβητή.
• Ινδία, σε μικρότερο βαθμό, κυρίως λόγω των εμπορικών συναλλαγών.
• Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν, λόγω της γεωγραφικής και ενεργειακής τους σύνδεσης με το Ιράν.

Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική παράμετρος: ο Τραμπ δεν έχει ακόμη κατονομάσει συγκεκριμένες χώρες που θα τιμωρηθούν. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει προαναγγείλει τα νέα μέτρα, αλλά οι λεπτομέρειες των κυρώσεων αναμένεται να παρουσιαστούν τις επόμενες ημέρες. Το ίδιο το Reuters σημειώνει ότι οι δηλώσεις και οι αναρτήσεις του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν εφαρμόζονται πάντοτε ακριβώς όπως ανακοινώνονται. 

Έτσι, το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο θα πιεστεί το Ιράν, αλλά πόσες χώρες θα αναγκαστούν να επιλέξουν ανάμεσα στις εμπορικές τους σχέσεις με την Τεχεράνη και στην πρόσβαση στην αμερικανική οικονομία.