Από το θεατρικό σανίδι στο φως: Από τη Μελίνα και την Αλίκη: Οι θησαυροί του ελληνικού θεάτρου ψηφιοποιούνται

Φωτογραφίες, θεατρικά κοστούμια, παπούτσια, κοσμήματα πορτραίτα Ελλήνων πρωταγωνιστών και πρωταγωνιστριών του ελληνικού Θεάτρου, που αφηγούνται την ιστορία του μπαίνουν σε μια οργανωμένη διαδικασία διάσωσης, συντήρησης, καταγραφής και ψηφιοποίησης. Στόχος η δημιουργία ενός σύγχρονου και προσβάσιμου Θεατρικού Μουσείου, που αποτελεί ένα κομμάτι της συλλογικής μνήμης αλλά και της πολιτιστικής ιστορίας της χώρας.

Το Υπουργείο Πολιτισμού υπέγραψε τετραετή Προγραμματική Σύμβαση με το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, συνολικού προϋπολογισμού 1.233.924 ευρώ, με αντικείμενο την επιστημονική τεκμηρίωση, την προληπτική συντήρηση και την ψηφιακή ανάδειξη των συλλογών του Θεατρικού Μουσείου.

Πρόκειται για ένα έργο που αφορά συνολικά 12.014 αντικείμενα. Και πίσω από αυτόν τον αριθμό βρίσκεται ουσιαστικά ένα μεγάλο κομμάτι της νεότερης ιστορίας του ελληνικού θεάτρου, με πρόσωπα που αγαπήσαμε, θαυμάσαμε, μας έκαναν να χαρούμε και να προβληματιστούμε.

Στις συλλογές περιλαμβάνονται 1.914 αντικείμενα που μπορούν να αποτελέσουν εκθέματα: έργα τέχνης, θεατρικά κοστούμια και άλλα ενδυματολογικά στοιχεία, προσωπικά αντικείμενα καλλιτεχνών, σκηνικά αντικείμενα, φωτογραφίες, έντυπα, θεατρικές κούκλες, φιγούρες του θεάτρου σκιών, σχέδια και μακέτες.

Υπάρχει όμως και ένα πολύ μεγαλύτερο κομμάτι, το αρχειακό υλικό. Πρόκειται για 10.100 τεκμήρια, ανάμεσά τους θεατρικά προγράμματα και αφίσες, φωτογραφικό αρχείο, έγγραφα, χειρόγραφα, βιβλία, μουσικά τεκμήρια και οπτικοακουστικό υλικό.

Με άλλα λόγια, δεν μιλάμε απλώς για μια συλλογή παλιών αντικειμένων. Μιλάμε για ένα τεράστιο αρχείο που μπορεί να βοηθήσει να ξανασυσταθεί η πορεία του ελληνικού θεάτρου μέσα στον χρόνο: οι άνθρωποί του, οι παραστάσεις, οι σκηνές, τα έργα, τα κοστούμια, οι σκηνογράφοι, οι ηθοποιοί και ολόκληρος ο κόσμος που δημιουργήθηκε γύρω από τη θεατρική ζωή της χώρας.

Από την αποθήκη στο μουσείο

Το σημαντικό είναι ότι το υλικό αυτό δεν θα παραμείνει απλώς καταγεγραμμένο σε αποθήκες.

Οι εργασίες θα ξεκινήσουν με την επιστημονική μελέτη και την προληπτική συντήρηση των αντικειμένων, ώστε να προστατευθούν από τη φθορά. Στη συνέχεια θα καταγραφούν και θα ψηφιοποιηθούν, ώστε να δημιουργηθεί ένα οργανωμένο ψηφιακό αρχείο που θα μπορεί να αξιοποιηθεί από ερευνητές, ιστορικούς, φοιτητές, καλλιτέχνες αλλά και από το ευρύ κοινό.

Παράλληλα, θα προχωρήσει η μουσειολογική μελέτη για τον χώρο της Πειραιώς 260, όπου σχεδιάζεται να παρουσιαστεί μέρος των συλλογών, ενώ για την Οικία Αλεξάνδρου Σούτσου, στη Σταδίου 47, προβλέπεται η ανάπτυξη ψηφιακών βάσεων που θα κάνουν το υλικό περισσότερο προσβάσιμο.

Η επιλογή των αντικειμένων που θα τεκμηριωθούν και θα ψηφιοποιηθούν κατά προτεραιότητα θα συνδεθεί με εκείνα που προορίζονται να παρουσιαστούν στους δύο χώρους.

Γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία

Το ελληνικό θέατρο δεν είναι απλώς ένα κομμάτι της ψυχαγωγίας. Είναι ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους η ελληνική κοινωνία αποτύπωσε τις αλλαγές, τις ιδέες, τις συγκρούσεις και την αισθητική κάθε εποχής.

Από την αρχαία ελληνική δραματουργία, που αποτελεί παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, μέχρι το νεότερο ελληνικό θέατρο, η σκηνή ήταν πάντα ένας χώρος όπου η Ελλάδα μιλούσε για τον εαυτό της.

Και όμως, μεγάλο μέρος αυτής της νεότερης θεατρικής ιστορίας παρέμενε για χρόνια διάσπαρτο, δύσκολα προσβάσιμο και σε ορισμένες περιπτώσεις ευάλωτο στη φθορά του χρόνου.

Η συστηματική διάσωση αυτού του υλικού έχει επομένως σημασία πολύ μεγαλύτερη από τη δημιουργία ενός ακόμη μουσείου. Σημαίνει ότι ένα κομμάτι της μνήμης του ελληνικού πολιτισμού θα διασωθεί με επιστημονικό τρόπο και θα μπορεί να το δει και να το μελετήσει η επόμενη γενιά.

Το κράτος απέκτησε τις συλλογές το 2021

Το Υπουργείο Πολιτισμού είχε εξαγοράσει το 2021 το σύνολο των Συλλογών του Θεατρικού Μουσείου από το Κέντρο Μελέτης και Έρευνας του Ελληνικού Θεάτρου.

Τα αντικείμενα και το πολύτιμο αρχείο τους έχουν χαρακτηριστεί από το 2016 νεότερα μνημεία, γεγονός που σημαίνει ότι προστατεύονται από το θεσμικό πλαίσιο για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σήμερα οι συλλογές φυλάσσονται στις αποθήκες της Εθνικής Γλυπτοθήκης. Η νέα τετραετής δράση είναι το βήμα που χρειάζεται ώστε αυτό το υλικό να περάσει από τη φύλαξη στην ουσιαστική αξιοποίησή του.

Για να γίνει αυτό, στο έργο συνεργάζονται οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού με το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, συνδυάζοντας ειδικούς στη συντήρηση, την τεκμηρίωση, την αρχιτεκτονική, τα μουσεία, τη φωτογραφία και την ψηφιακή διαχείριση.

Ένα μουσείο που δεν θα κοιτάζει μόνο το παρελθόν

Το ζητούμενο τελικά δεν είναι να γεμίσει ένας χώρος με παλιά κοστούμια, φωτογραφίες και αντικείμενα.

Είναι να δημιουργηθεί ένας τρόπος ώστε η ιστορία του ελληνικού θεάτρου να παραμείνει ζωντανή και προσβάσιμη.

Ένας επισκέπτης να μπορεί να δει το αντικείμενο μιας μεγάλης παράστασης, ένας νέος ηθοποιός να ανακαλύψει τους ανθρώπους που προηγήθηκαν, ένας ερευνητής να έχει πρόσβαση σε ένα σπάνιο χειρόγραφο και ένας μαθητής να γνωρίσει την ιστορία του ελληνικού θεάτρου όχι μέσα από ένα σχολικό βιβλίο, αλλά μέσα από τα ίδια τα αντικείμενα και τις μαρτυρίες της.

Αυτό είναι και το πραγματικό στοίχημα της νέας προσπάθειας: να μη διασωθούν απλώς 12.014 αντικείμενα, αλλά να διασωθεί η ιστορία που κρύβεται πίσω από αυτά.

Και σε μια χώρα με τόσο βαθιά θεατρική παράδοση, αυτό δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μέρος της πολιτιστικής της μνήμης.