Κύμα “μεγάλης φυγής” τρομάζει το Ισραήλ-Τα στοιχεία και η πραγματικότητα εκθέτουν την κυβέρνηση

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επιμένει ότι το Ισραήλ αλλάζει τον χάρτη της Μέσης Ανατολής, όμως πίσω από τα πολεμικά ανακοινωθέντα και τις διαβεβαιώσεις περί «ιστορικών επιτευγμάτων» αποκαλύπτεται μια πολύ λιγότερο θριαμβευτική εικόνα: Ισραηλινοί εγκαταλείπουν τη χώρα, μεταφέρουν τις οικογένειές τους στο εξωτερικό, αναζητούν εργασία στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη και, κυρίως, δεν δείχνουν πρόθυμοι να επιστρέψουν. Στους διαδρόμους της Κνεσέτ, το ζήτημα δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια συνηθισμένη δημογραφική διακύμανση. Οι αριθμοί παραπέμπουν σε βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης, ενώ στο παρασκήνιο πληθαίνουν οι συζητήσεις για γιατρούς, στελέχη της τεχνολογίας, ακαδημαϊκούς και οικογένειες της μεσαίας τάξης που έχουν έτοιμο ένα δεύτερο διαβατήριο.

Σπύρος Σιδέρης

Το αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αθόρυβης φυγής από μια χώρα που ζει σε παρατεταμένο πόλεμο, πολιτική σύγκρουση και κοινωνική εξάντληση.

Ο αριθμός που χάλασε τη βιτρίνα

Έκθεση του Κέντρου Έρευνας και Πληροφόρησης της Κνεσέτ, την οποία επικαλούνται ισραηλινά μέσα, δείχνει ότι οι μόνιμοι κάτοικοι που επαναπατρίστηκαν μειώθηκαν από περίπου 8.000 το 2020 σε μόλις 3.800 το 2024. Η πτώση φθάνει το 53%, με το 2024 να καταγράφει τη χαμηλότερη επίδοση των τελευταίων ετών και την υποχώρηση να γίνεται ιδιαίτερα αισθητή από το 2023. Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι η επιστροφή ύστερα από μια περίοδο ζωής στο εξωτερικό παύει σταδιακά να θεωρείται δεδομένη.

Η εικόνα γίνεται βαρύτερη όταν συνδυαστεί με τον αριθμό των αναχωρήσεων. Το μεταναστευτικό ισοζύγιο πέρασε σε αρνητικό έδαφος την περίοδο 2022-2024, με σωρευτικό έλλειμμα περίπου 140.000 ανθρώπων, σύμφωνα με τα δεδομένα που περιλαμβάνονται στην έκθεση. Οι Financial Times υπολογίζουν σε περίπου 150.000 όσους εγκατέλειψαν το Ισραήλ μέσα στην τελευταία τριετία, σημειώνοντας ότι το καθαρό ισοζύγιο παρέμεινε αρνητικό τόσο το 2023 όσο και το 2024 — εξέλιξη εξαιρετικά σπάνια στην ιστορία της χώρας.

Η καμπή καταγράφηκε στις αρχές του 2023, όταν η δικαστική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης Νετανιάχου προκάλεσε βαθύ εσωτερικό διχασμό και μαζικές διαδηλώσεις. Ακολούθησαν η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, ο πόλεμος στη Γάζα και η επέκταση των συγκρούσεων σε περισσότερα μέτωπα. Για αρκετούς, μια προσωρινή αναχώρηση για λόγους ασφαλείας εξελίχθηκε σε μόνιμη εγκατάσταση μακριά από το Ισραήλ.

Η Αμερική κερδίζει όσους χάνει το Ισραήλ

Η Βόρεια Αμερική παραμένει ο βασικός προορισμός. Περίπου οι μισοί από όσους επαναπατρίστηκαν την περίοδο 2005-2024 είχαν ζήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Ωστόσο, οι αφίξεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες περιορίστηκαν από περίπου 3.700 το 2020 σε μόλις 1.500 το 2024.

Ακολουθούν η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία, ενώ το 2022 σημειώθηκε πρόσκαιρη αύξηση από την Ουκρανία και τη Ρωσία, μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Περισσότεροι από τους μισούς επαναπατριζόμενους ανήκουν στην παραγωγική ηλικία των 28 έως 60 ετών. Περίπου επτά στους δέκα είχαν παραμείνει στο εξωτερικό για περισσότερα από πέντε χρόνια, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις απουσίαζε τουλάχιστον μία δεκαετία. Στο διάστημα αυτό έχουν δημιουργηθεί επαγγελματικές σχέσεις, οικογένειες και ένα αίσθημα ασφάλειας που δύσκολα εγκαταλείπεται.

Η παγίδα των έξι μηνών

Η επίσημη ρητορική ζητεί από τους Ισραηλινούς να γυρίσουν, αλλά η κρατική γραφειοκρατία συχνά λειτουργεί αποτρεπτικά. Οι επαναπατριζόμενοι λαμβάνουν σαφώς μικρότερη οικονομική και κοινωνική στήριξη από τους νέους μετανάστες, ενώ όσοι σταμάτησαν να καταβάλλουν εισφορές εθνικής ασφάλισης μπορεί να περιμένουν έως έξι μήνες για να αποκτήσουν ξανά κρατική υγειονομική κάλυψη.

Η αναμονή παρακάμπτεται μόνο με την καταβολή 16.860 σέκελ (περίπου 4.900 ευρώ). Το 94% όσων υπήχθησαν σε αυτή τη διαδικασία από το 2022 έως το 2024 δεν πλήρωσε το ποσό, μένοντας από δύο έως έξι μήνες χωρίς δημόσια ασφάλιση.

Στα εμπόδια περιλαμβάνονται ακόμη οι χαμηλότερες αμοιβές, η δυσκολία εύρεσης κατάλληλης εργασίας, η ένταξη των παιδιών στα σχολεία και η διαδικασία πέντε έως επτά ετών για τη ρύθμιση του καθεστώτος ενός μη Ισραηλινού συζύγου.

Ο φόβος πίσω από τις κλειστές πόρτες

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Μετανάστευσης, Απορρόφησης και Διασποράς της Κνεσέτ, Γκιλάντ Καρίβ, δηλώνει ότι έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα για τον κίνδυνο μαζικής φυγής, ζητώντας να οριστεί κεντρικός υπεύθυνος για τη διαχείριση του φαινομένου.

Η παρέμβασή του φανερώνει την αμηχανία του κρατικού μηχανισμού: το πρόβλημα έχει αναγνωριστεί, αλλά η αντιμετώπισή του παραμένει κατακερματισμένη.

Η άνοδος του αντισημιτισμού διεθνώς θα μπορούσε να ενισχύσει τον επαναπατρισμό. Οι αριθμοί, ωστόσο, δείχνουν ότι η ανασφάλεια, το κόστος ζωής, η πολιτική πόλωση και η αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα βαραίνουν περισσότερο. Για την κυβέρνηση Νετανιάχου, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν βρίσκεται μόνο σε όσους αναχωρούν, αλλά σε εκείνους που, αφού περάσουν την πύλη του Μπεν Γκουριόν, δεν βλέπουν πλέον κανέναν λόγο να κλείσουν εισιτήριο επιστροφής.