ΗΠΑ-Ιράν: Στο “κόκκινο” η σύγκρουση–Απειλές για αμερικανική στρατιωτική επίθεση μετά το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις

Νέα επικίνδυνη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, καθώς το Ιράν δηλώνει ότι είναι έτοιμο να περάσει σε «πλήρως επιθετική» στρατιωτική στάση, μετά την αποτυχία των προσπαθειών για μια μόνιμη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται για ακόμη μία φορά τα Στενά του Ορμούζ, η λειτουργία των οποίων έχει άμεσες συνέπειες για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. 

Σύμφωνα με δηλώσεις ανώτερου Ιρανού αξιωματούχου στο Reuters, η Τεχεράνη προετοιμάζεται να αλλάξει στρατιωτική στάση, καθώς οι διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου έχουν οδηγηθεί σε αδιέξοδο.

Ο ίδιος αξιωματούχος ανέφερε ότι το Ιράν είναι έτοιμο να λάβει «δύσκολες αποφάσεις» και να προχωρήσει σε «έγκαιρη και ακριβή» στρατιωτική επιχείρηση, εφόσον η διπλωματία δεν αποδώσει, με στόχο να αντιμετωπίσει τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. 

Η προειδοποίηση έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή, καθώς η προσωρινή συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν, που είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο, έφτασε στη λήξη της χωρίς να έχει επιτευχθεί η πολυπόθητη τελική συμφωνία.

Γιατί κατέρρευσαν οι διαπραγματεύσεις

Η συμφωνία της 17ης Ιουνίου προέβλεπε 60ήμερη περίοδο διαπραγματεύσεων με στόχο μια ευρύτερη ειρηνευτική συμφωνία. Περιλάμβανε ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τις αμερικανικές κυρώσεις, τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ. 

Η βασική διαφωνία που τελικά υπονόμευσε τη συμφωνία αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργεί η στρατηγική θαλάσσια οδός.

Το μνημόνιο προέβλεπε την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς τέλη για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και παράλληλα διάλογο με το Ομάν για τη μελλοντική διαχείριση και τις θαλάσσιες υπηρεσίες στα Στενά. Ωστόσο, οι δύο πλευρές διαφώνησαν για τις διαδρομές που θα ακολουθούν τα πλοία και κυρίως για το ποιος έχει την αρμοδιότητα να τις καθορίζει. 

Η διαφωνία αυτή εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την επανεκκίνηση της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου περνούσε από την περιοχή.

Η κατάσταση έχει ήδη επηρεάσει δραματικά την εμπορική ναυσιπλοΐα. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Reuters, μόλις πέντε πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων πέρασαν από τα Στενά το Σάββατο, ενώ την Κυριακή δεν καταγράφηκε καμία διέλευση. Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο είχαν περάσει 31 πλοία. 

Η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονες ανησυχίες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και έχει ήδη οδηγήσει σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου.

Άνοδος στις τιμές του πετρελαίου

Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα στην επιδείνωση του κλίματος. Το πρωί της 18ης Αυγούστου, το Brent κινήθηκε στα 91,14 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI έφτασε στα 85,04 δολάρια. 

Η περιορισμένη κίνηση στα Στενά του Ορμούζ, σε συνδυασμό με την ένταση στην Ερυθρά Θάλασσα και τις επιθέσεις των Χούθι, δημιουργεί ένα διπλό πρόβλημα για τις διεθνείς μεταφορές ενέργειας. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οποιαδήποτε περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση μπορεί να ενισχύσει τις πιέσεις στις τιμές καυσίμων και στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. 

Το Ομάν ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν

Παρά το αδιέξοδο, ένα παράθυρο για διπλωματική λύση παραμένει ανοιχτό.

Το Ιράν υποστηρίζει ότι βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με το Ομάν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι έχει επιτευχθεί κατανόηση για τη χάραξη της διαδρομής διέλευσης των πλοίων και ότι οι δύο πλευρές εργάζονται πάνω σε κοινή δήλωση. 

Η Ουάσινγκτον, ωστόσο, επιμένει ότι η πλήρης και ασφαλής επαναλειτουργία των Στενών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εξέλιξη της συμφωνίας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μάλιστα προχωρήσει σε ιδιαίτερα σκληρές δηλώσεις εναντίον του Ομάν, προειδοποιώντας ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να στραφούν στρατιωτικά εναντίον του εάν θεωρήσουν ότι εμποδίζει την επίτευξη συμφωνίας.

Υπάρχει ακόμη περιθώριο για διάλογο;

Παρά τη σκληρή ρητορική, οι επαφές δεν φαίνεται να έχουν σταματήσει πλήρως. Σύμφωνα με αναφορές που επικαλείται το Reuters, η αμερικανική πλευρά έχει ανοίξει παρασκηνιακό δίαυλο επικοινωνίας με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Ο Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσε επίσης ότι οι επαφές ανάμεσα στις ΗΠΑ και διαφορετικά τμήματα της ιρανικής κυβέρνησης είναι ιδιαίτερα έντονες. 

Την ίδια ώρα, ο ΟΗΕ καλεί τις δύο πλευρές να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει στρατιωτική λύση στη σύγκρουση και ζητώντας να μειωθεί η ένταση της δημόσιας ρητορικής. 

Κρίσιμο το επόμενο διάστημα

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ιδιαίτερα εύθραυστη. Από τη μία πλευρά, το Ιράν απειλεί με στρατιωτική κλιμάκωση εάν συνεχιστεί ο αποκλεισμός και δεν υπάρξει διπλωματική λύση. Από την άλλη, οι ΗΠΑ δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να παρατείνουν την προσωρινή συμφωνία, ενώ απαιτούν ουσιαστική λύση για τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ. 

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι εάν οι παρασκηνιακές επαφές και η διαμεσολάβηση του Ομάν μπορούν να αποτρέψουν μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση.

Σε περίπτωση αποτυχίας, η απειλή για νέα επίθεση του Ιράν, περαιτέρω περιορισμό της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου θα γίνει ακόμη πιο άμεση, με επιπτώσεις που δεν θα περιοριστούν στη Μέση Ανατολή αλλά θα επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία.