Πέντε χρόνια Ταλιμπάν: Η κατάρρευση του Αφγανιστάν μέσα από ανθρώπινες ιστορίες
✨Η οικονομική κατάρρευση και οι περιορισμοί των Ταλιμπάν οδηγούν εκατομμύρια Αφγανούς στην πείνα, αναγκάζοντας οικογένειες να παντρέψουν νεαρές κόρες για επιβίωση.
✨Η ανθρωπιστική κρίση βαθαίνει με το 45% του πληθυσμού να χρειάζεται βοήθεια, ενώ η ανεργία και ο πληθωρισμός επιδεινώνουν την κατάσταση και μειώνουν την αγοραστική δύναμη.
✨Τα δικαιώματα των γυναικών έχουν καταπατηθεί βίαια, με τις γυναίκες να αποκλείονται από τη δημόσια ζωή και την εκπαίδευση, ενώ η διεθνής βοήθεια έχει μειωθεί δραματικά.
✨Η διακοπή αμερικανικής χρηματοδότησης και η μείωση της διεθνούς στήριξης έχουν οδηγήσει σε κλείσιμο κλινικών και αύξηση της υποσιτισμού, ειδικά μεταξύ των παιδιών.
Εκατομμύρια Αφγανοί βυθίζονται στην πείνα και τα κορίτσια θυσιάζονται στον γάμο για να επιβιώσουν, καθώς οι Ταλιμπάν εντείνουν τους περιορισμούς.
«Πάντρεψα την κόρη μου για να μη πεθάνουμε όλοι από την πείνα». Η Μαλίκα διστάζει πριν εκφράσει δυνατά αυτή τη φράση. Η 46χρονη ζει με τον σύζυγό της και τα τέσσερα μικρότερα παιδιά τους (τρεις κόρες και έναν γιο) στη Chihil Dukhtarān, μία από τις πιο φτωχές συνοικίες της Καμπούλ.
Η φτώχεια οδήγησε την οικογένεια στα όρια της επιβίωσης, μέχρι που η Μαλίκα και ο άντρας της πήραν –όπως λένε– τη δυσκολότερη απόφαση της ζωής τους: να παντρέψουν τη μεγαλύτερη κόρη τους, τη Μαριάμ, έναντι 200.000 αφγανί (περίπου 2.270 λίρες). Ήταν ακόμη έφηβη.
«Ο Θεός είναι μάρτυρας πως εκείνον τον χειμώνα το φαγητό μας ήταν σχεδόν μόνο ξερό ψωμί και βραστό νερό. Ακόμη κι αυτά συχνά έλειπαν, και πολλά βράδια κοιμόμασταν νηστικοί», λέει η Μαλίκα. «Η καημένη η κόρη μου έκλαιγε κρυφά… ήξερε όμως πως αν αρνιόταν αυτόν τον γάμο, όλοι θα πεθαίναμε από την πείνα, το κρύο και τη δυστυχία».
Σχεδόν δύο χρόνια μετά τον γάμο της Μαριάμ, η οικογένεια βρίσκεται ξανά μπροστά στην απελπισία. Η Μαλίκα δεν έχει πλέον χρήματα για να στείλει τις δύο μικρότερες κόρες της (12 και 9 ετών) στο σχολείο, κι έτσι εργάζονται μαζί με τη 16χρονη αδελφή τους σε εργοστάσιο ρούχων για ελάχιστα χρήματα. Ο σύζυγός της σπρώχνει χειροκίνητο καρότσι στους δρόμους, αλλά συχνά επιστρέφει άπραγος – όπως εκατομμύρια άνεργοι Αφγανοί σε μια διαλυμένη οικονομία. Τα χρήματα από την προίκα σχεδόν τελείωσαν. Όπως πολλές οικογένειες στο Αφγανιστάν, έχουν απομείνει με ένα μόνο «κεφάλαιο»: τα κορίτσια τους.
Η οικονομική κατάρρευση βαθαίνει την ανθρωπιστική κρίση
Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην Καμπούλ, το Αφγανιστάν έχει εισέλθει σε μια πιο «ήσυχη» φάση έκτακτης ανάγκης. Οι μάχες που κάποτε κυριαρχούσαν στα διεθνή πρωτοσέλιδα έχουν υποχωρήσει, αλλά για εκατομμύρια πολίτες η κρίση βαθαίνει.
Σχεδόν ο μισός πληθυσμός χρειάζεται ανθρωπιστική βοήθεια και πάνω από 14 εκατομμύρια άνθρωποι αναμένεται να αντιμετωπίσουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια φέτος. Τα δικαιώματα έχουν καταπατηθεί ανελέητα, οι γυναίκες έχουν εξαφανιστεί σχεδόν πλήρως από τη δημόσια ζωή και εκατομμύρια απελαθέντες επιστρέφουν σε μια οικονομία που δεν μπορεί να τους απορροφήσει.
Η οικονομία παραμένει πολύ μικρότερη και πιο απομονωμένη σε σχέση με πριν την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία. Το εξωτερικό εμπόριο έχει καταρρεύσει, οι εισαγωγές ξεπερνούν ολοένα τις εξαγωγές από το 2021, διευρύνοντας το εμπορικό έλλειμμα της χώρας.
Τα κρατικά έσοδα έχουν επίσης μειωθεί σημαντικά. Ο τελευταίος δημοσιευμένος προϋπολογισμός των Ταλιμπάν για το 2023 ανήλθε στα 2,44 δισ. δολάρια – λιγότερο από το μισό σε σχέση με τον προϋπολογισμό των περίπου 6 δισ. δολαρίων του προηγούμενου καθεστώτος το 2021. Το 2024 καταργήθηκε και το δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα για να αντιμετωπιστεί η δημοσιονομική κρίση.
Παρά τη μικρή αύξηση του ΑΕΠ, αυτή δεν επαρκεί για να καλύψει τη ραγδαία αύξηση του πληθυσμού λόγω των μαζικών επιστροφών Αφγανών που απελάθηκαν κυρίως από το Πακιστάν και το Ιράν.
Ο πληθωρισμός επιδεινώνει τις πιέσεις: από μέσο όρο 3,6% το 2025 εκτινάχθηκε στο 7,6% τον Μάρτιο του 2026, λόγω αυξήσεων στις τιμές τροφίμων, διακοπών στην εφοδιαστική αλυσίδα και αυξημένης ζήτησης – διαβρώνοντας περαιτέρω την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Η ανεργία σχεδόν διπλασιάστηκε από το 2021 σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Πάνω από μισό εκατομμύριο θέσεις εργασίας χάθηκαν, ενώ οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια αποδεκάτισαν τις δημόσιες δαπάνες· οι αυξήσεις στις τιμές τροφίμων πιέζουν ξανά τα οικογενειακά εισοδήματα.
Ανθρωπιστικό αδιέξοδο και κατάρρευση της βοήθειας
«Πέντε χρόνια μετά την κατάληψη των Ταλιμπάν, το Αφγανιστάν βιώνει τη χειρότερη κρίση δικαιωμάτων των γυναικών στον κόσμο, μία από τις χειρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις και μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων», σημειώνει η Fereshta Abbasi, ερευνήτρια στο Human Rights Watch για το Αφγανιστάν.
Χρόνια οικονομικής δυσπραγίας, συνεχείς ξηρασίες και κατάρρευση της διεθνούς βοήθειας έχουν αφήσει εκατομμύρια χωρίς πρόσβαση σε βασικά αγαθά. Οι αριθμοί είναι συγκλονιστικοί: περίπου 21,9 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή σχεδόν το 45% του πληθυσμού, θα χρειαστούν ανθρωπιστική βοήθεια το 2026· περίπου 11,6 εκατομμύρια είναι παιδιά – με 3,5 εκατομμύρια κάτω των πέντε ετών ήδη να υποφέρουν από οξεία υποσιτισμό.
Ωστόσο αυτή η βοήθεια δεν φτάνει πλέον στον προορισμό της. Οι ΗΠΑ ήταν άλλοτε ο μεγαλύτερος δωρητής της χώρας προσφέροντας πάνω από 3 δισ. δολάρια σε ανθρωπιστική και αναπτυξιακή βοήθεια μεταξύ Οκτωβρίου 2021 και Δεκεμβρίου 2024. Τον Ιανουάριο του 2025, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανέστειλε κάθε αμερικανική χρηματοδότηση προς το Αφγανιστάν στο πλαίσιο παύσης όλων των προγραμμάτων εξωτερικής βοήθειας – στερώντας έτσι περίπου το 45% της ανθρωπιστικής στήριξης.
Οι συνέπειες ήταν άμεσες: πάνω από 440 κλινικές υγείας αναγκάστηκαν να κλείσουν ή να περιορίσουν τις υπηρεσίες τους λόγω έλλειψης χρηματοδότησης – με αποτέλεσμα οι Αφγανοί χωρίς πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη να αυξηθούν από 16% το 2024 σε 23% το 2025. Νωρίτερα φέτος, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα ανακοίνωσε ότι πλέον απορρίπτει τρία στα τέσσερα υποσιτισμένα παιδιά που ζητούν βοήθεια επειδή δεν υπάρχουν πόροι για τρόφιμα.
Συντριβή των δικαιωμάτων των γυναικών υπό τους Ταλιμπάν
Η ανθρωπιστική κρίση εξελίσσεται παράλληλα με μια σαρωτική επίθεση στα δικαιώματα των γυναικών.
Από την ανάληψη της εξουσίας τους το 2021, οι Ταλιμπάν απαγόρευσαν στα κορίτσια να φοιτούν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και στις γυναίκες να σπουδάζουν σε πανεπιστήμια ή να εργάζονται στη δημόσια ζωή. Το 2022, οι γυναίκες αποκλείστηκαν από πάρκα και γυμναστήρια· το 2024, απαγορεύτηκε ακόμη και να μιλούν δυνατά δημοσίως – ενώ φέτος θεσπίστηκε ένας νέος νόμος περί γάμου που ουσιαστικά αναγνωρίζει τον παιδικό γάμο και καθιστά πολύ δυσκολότερο για τις γυναίκες να ζητήσουν διαζύγιο.
Η Zarifa Ghafari, πρώην δήμαρχος της Maidan Shahr –μία από τις ελάχιστες γυναίκες δημάρχους του Αφγανιστάν– που διέφυγε τον Αύγουστο του 2021, δηλώνει πως οι Αφγανές βίωσαν μία από τις «πιο ταχείες και συστηματικές ανατροπές δικαιωμάτων στη σύγχρονη ιστορία».
Οι συνέπειες είναι εμφανείς σχεδόν σε κάθε δείκτη ισότητας: η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας έπεσε από περίπου μία στις έξι πριν τους Ταλιμπάν σε μόλις μία στις είκοσι σήμερα· μόλις το 18% των μαιών εργάζεται επίσημα· σχεδόν το 80% των γυναικών δημοσιογράφων έχασαν τη δουλειά τους.
Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι ο αποκλεισμός των γυναικών και κοριτσιών από την εκπαίδευση και την εργασία κοστίζει ήδη στο Αφγανιστάν τουλάχιστον $84 εκατ. ετησίως.
Η χώρα δεν κρατά πλέον στοιχεία για τα ποσοστά παιδικών γάμων ούτε επιτρέπει στις ΜΚΟ να συλλέξουν δεδομένα.
Καθώς τα κορίτσια απομακρύνονται μαζικά από τα σχολεία και οι οικογένειες αγωνίζονται να θρέψουν τα παιδιά τους, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν ότι όλο και περισσότερες ανήλικες οδηγούνται στον παιδικό γάμο – με την οικονομική κρίση και την καταπάτηση δικαιωμάτων φύλου να ενισχύουν δραματικά αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα.
Πηγή: Guardian.
SiteDesign