Κώστας Λάβδας στο libre: Τι σημαίνει για την Ελλάδα η τριμερής συμφωνία Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν
✨Η τριμερής αμυντική συμφωνία Πακιστάν, Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας βασίζεται σε ιστορικούς δεσμούς, ισλαμική αλληλεγγύη και κοινά στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή.
✨Η συμφωνία προβλέπει αμοιβαία άμυνα, αλλά οι λεπτομέρειες ενεργοποίησης απουσιάζουν, καθιστώντας δύσκολη την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς της.
✨Η κρίση στο Ιράν επιταχύνει γεωπολιτικές μετατοπίσεις και επηρεάζει τον στρατηγικό σχεδιασμό χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και τα Εμιράτα.
✨Για την Ελλάδα, η συμφωνία αυτή αποτελεί αρνητική εξέλιξη, ενισχύοντας την ανάγκη συνεργασίας με την Ινδία, το Ισραήλ και τα Εμιράτα, καθώς και εντός της ΕΕ.
Η νέα τριμερής αμυντική συμφωνία μεταξύ Πακιστάν, Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας αποτελεί ένα ακόμη ψηφίδιο στη διαμόρφωση της νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή, αρχιτεκτονικής που επηρεάζεται καθοριστικά από τη συνέχιση του πολέμου στο Ιράν. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν, η συμφωνία «καθοδηγείται από τους μακροχρόνιους ιστορικούς δεσμούς μεταξύ των τριών κρατών, βασίζεται στους ακλόνητους δεσμούς αδελφοσύνης και ισλαμικής αλληλεγγύης που τα ενώνουν, και οικοδομείται πάνω στα κοινά στρατηγικά τους συμφέροντα και τη μακρόχρονη αμυντική τους συνεργασία».
Toυ Κώστα Λάβδα*
Η συμφωνία περιέχει τα αυτονόητα (κάθε επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων) αλλά λείπουν οι λεπτομέρειες ενεργοποίησης, που θα καθιστούσαν δυνατή την αξιολόγησή της. Πέρα από τις βιαστικές υπεραπλουστεύσεις για ένα υπό διαμόρφωση «ισλαμικό ΝΑΤΟ», μια πρώτη αποτίμηση της νέας τριμερούς αμυντικής συμφωνίας οφείλει να λάβει υπόψη σύνθετους συγκειμενικούς παράγοντες και διαφαινόμενες στρατηγικές μετατοπίσεις.
Πρώτον, η γενική αποδοχή της νόρμας της ελεύθερης διέλευσης από τα στενά (Ορμούζ, Μπαμπ ελ Μαντέμπ, Μαύρη Θάλασσα, Μάλακα, κλπ.) υπόκειται πάλι σε επιμέρους αμφισβητήσεις και τροποποιήσεις. Πρόκειται για ιστορική εξέλιξη, οι ακριβείς διαστάσεις της οποίας θα εξαρτηθούν εν πολλοίς από την έκβαση του πολέμου και τη διαμεσολάβηση τρίτων, όπως το Κατάρ αλλά και η Κίνα.
Δεύτερον, σε αντίθεση με επιτυχίες της πρώτης προεδρίας Τραμπ όπως ήταν οι συμφωνίες του Αβραάμ, ο σημερινός τρόπος εφαρμογής της συντριπτικής αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος έδειξε τα όρια της αμερικανικής επιρροής απέναντι σε ένα ακραία αυταρχικό καθεστώς στο οποίο η προτεραιότητα επιβίωσης του ιδίου – ανεξαρτήτως καταστροφών στη χώρα – υποστηρίζεται από ένα υψηλό κατώφλι πόνου και μια συνεχιζόμενη δυνατότητα ανανέωσης του πυραυλικού υλικού και των drones.
Σε αυτό το πλαίσιο, τρίτον, η ουσιαστική εξασθένιση της αμερικανικής ηγεμονικής φωνής επηρεάζει το στρατηγικό σχεδιασμό διαφορετικών χωρών της ευρύτερης περιοχής, από το Κουβέϊτ και τα Εμιράτα μέχρι τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία. Όπως είχα υποστηρίξει σε σχετική αρθρογραφία και συνεντεύξεις τον περασμένο Μάρτιο, η κρίση του Ιράν αποτελεί επιταχυντή του ιστορικού μετασχηματισμού της Μέσης Ανατολής. Σχετικοποιεί καθιερωμένες νόρμες, ενθαρρύνει πυρετώδεις διεθνείς διασυνεννοήσεις, ενώ παράλληλα διευρύνει το ρήγμα μεταξύ του Ιράν και των περισσότερων αραβικών κρατών.
Σε αυτό το ρήγμα φαινόταν να κινδυνεύει να βυθιστεί το Ριάντ, το οποίο είχε ήδη επενδύσει σε μια στρατηγική συμμαχία με το πυρηνικό Πακιστάν, ενώ οι φιλίες του τελευταίου δεν συνδυάζονταν εύκολα με τις ισραηλινές και τις αμερικανικές προτιμήσεις που αποτελούσαν ακόμη πλαίσιο για τη σαουδαραβική στρατηγική. Η αδεξιότητα της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στο Ιράν και τα ρήγματα στις σχέσεις ΗΠΑ – Ισραήλ ενθάρρυναν τη σύναψη της νέας συμφωνίας, που στην πραγματικότητα δεν αποτελεί αυστηρό κείμενο συγκεκριμένων αμυντικών δεσμεύσεων αλλά την περαιτέρω εξέλιξη μιας τριμερούς συνεννόησης.
Για την Ελλάδα, η νέα αμυντική συμφωνία Πακιστάν – Σαουδικής Αραβίας – Τουρκίας αποτελεί μια προφανώς αρνητική εξέλιξη, καθώς στην αμυντική συμφωνία του 2025 μεταξύ Ριαντ και Ισλαμαμπάντ προστίθεται τώρα η Άγκυρα, με όρους που παραμένουν ασαφείς αλλά με συμβολισμό ιστορικής βαρύτητας. Προφανώς ισχύουν αυτά που επί χρόνια υποστηρίζουμε, για την μεγάλη ανάγκη ακόμη βαθύτερης συνεργασίας με την Ινδία όπως φυσικά και με το Ισραήλ και με τα Εμιράτα, ενώ ο ρόλος διμερών συμφωνιών εντός της ΕΕ, όπως αυτής με τη Γαλλία, παραμένει απολύτως κρίσιμος. Ως προς την ΕΕ, εάν ακόμη και αυτή η εξέλιξη δεν την αφυπνίσει ως αμυντική συλλογικότητα, η αμερικανική αναδίπλωση θα οδηγήσει – ας το επαναλάβουμε και εδώ – σε μια πολυκεντρική Ευρώπη εντός ενός πολυκεντρικού πλανητικού συστήματος.
*Ο Κώστας Α. Λάβδας είναι Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει διατελέσει, μεταξύ άλλων, Senior Research Fellow στη London School of Economics και κάτοχος της Έδρας Ελληνικών και Ευρωπαϊκών Σπουδών «Κωνσταντίνος Καραμανλής» στη Fletcher School of Law and Diplomacy του Πανεπιστημίου Tufts στις ΗΠΑ.