Φωτιές: Γιατί καταγράφηκαν τα ισχυρότερα μελτέμια 15ετίας με ριπές 150 χλμ-Ανάλυση της ομάδας Λαγουβάρδου

Η ένταση των ανέμων, σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες εξηγούν εν μέρει τη δυσκολία αντιμετώπισης των μεγάλων δασικών πυρκαγιών των τελευταίων ημερών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ομάδας του Κώστα Λαγουβάρδου από τη μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, πρόκειται για τα ισχυρότερα μελτέμια της τελευταίας 15ετίας.

Τα στοιχεία προέρχονται από μετεωρολογικούς σταθμούς με πολυετή λειτουργία στην Αττική και τη Νότια Κρήτη, όπου εξετάστηκαν οι καταγραφές των τριών θερινών μηνών, περίοδος κατά την οποία εμφανίζονται συχνότερα τα μελτέμια.

Ρεκόρ και ιστορικές καταγραφές σε Αττική και Κρήτη

Οι μετρήσεις καταγράφουν ιδιαίτερα υψηλές ριπές ανέμου, αρκετές από τις οποίες αποτελούν τις μεγαλύτερες που έχουν σημειωθεί από την έναρξη λειτουργίας των σταθμών.

Στον Φουρφουρά Αμαρίου Ρεθύμνου, όπου ο σταθμός λειτουργεί από το 2010, καταγράφηκε στις 29 Ιουλίου 2026 μέγιστη ριπή 111 χλμ./ώρα, η υψηλότερη θερινή τιμή που έχει σημειωθεί ποτέ.

Αντίστοιχα, στον Πλακιά Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, με λειτουργία από το 2012, σημειώθηκε στις 30 Ιουλίου ριπή 114 χλμ./ώρα, επίσης η μεγαλύτερη καλοκαιρινή καταγραφή του σταθμού.

Στην Πεντέλη, στις εγκαταστάσεις του Εθνικού Αστεροσκοπείου, η μέγιστη ριπή έφθασε τα 108 χλμ./ώρα στις 31 Ιουλίου, αποτελώντας τη δεύτερη υψηλότερη θερινή τιμή από το 2013, όταν ξεκίνησε η λειτουργία του σταθμού. Υψηλότερη είχε καταγραφεί μόνο στις 20 Ιουλίου 2022, με 113 χλμ./ώρα.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και σε δεύτερο σταθμό στην κορυφή της Πεντέλης, όπου στις 31 Ιουλίου καταγράφηκε ριπή 150 χλμ./ώρα. Ωστόσο, επειδή ο συγκεκριμένος σταθμός λειτουργεί μόλις έναν χρόνο, δεν υπάρχουν επαρκή ιστορικά στοιχεία για σύγκριση.

Στην Πάρνηθα, όπου οι μετρήσεις ξεκινούν από το 2010, σημειώθηκε μέγιστη ριπή 109 χλμ./ώρα, η δεύτερη μεγαλύτερη θερινή τιμή του σταθμού, μετά τα 111 χλμ./ώρα που είχαν καταγραφεί τον Αύγουστο του 2025 και τον Ιούλιο του 2024.

Εξαιρετικά εντυπωσιακή ήταν και η καταγραφή στον σταθμό της Παξιμάδας Καρύστου, όπου η μέγιστη ριπή έφθασε τα 150 χλμ./ώρα, αποτελώντας τη μεγαλύτερη θερινή τιμή από την έναρξη λειτουργίας του σταθμού το 2013.

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, η ομάδα του Κώστα Λαγουβάρδου καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρόκειται το πρόσφατο επεισόδιο ήταν ένα από τα ισχυρότερα μελτέμια των τελευταίων 15 ετών.

Πώς η κλιματική κρίση αλλάζει τα χαρακτηριστικά των μελτεμιών

Σύμφωνα με την επιστημονική ανάλυση της ομάδας του ΜΕΤΕΟ, η κλιματική αλλαγή φαίνεται να επηρεάζει σταδιακά την ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και, κατ’ επέκταση, τα χαρακτηριστικά των μελτεμιών.

Όπως επισημαίνεται, παρατηρείται τάση ενίσχυσης της βαροβαθμίδας μεταξύ των βόρειων και βορειοδυτικών Βαλκανίων και του νοτιοανατολικού Αιγαίου – Δωδεκανήσων, γεγονός που ευνοεί συχνότερη εμφάνιση ισχυρών βόρειων και βορειοανατολικών ανέμων.

Η ζώνη που επηρεάζεται εκτείνεται από την Αλεξανδρούπολη, διασχίζει την κεντρική και νότια Εύβοια, την Αττικοβοιωτία και φθάνει έως τη νότια και νοτιοδυτική Πελοπόννησο.

Οι άνεμοι αυτοί παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που δυσχεραίνουν σημαντικά την εξέλιξη των πυρκαγιών, καθώς έχουν μεγάλη διάρκεια, δεν εξασθενούν αισθητά κατά τη διάρκεια της νύχτας, ενώ είναι συνήθως θερμότεροι από το κλασικό μελτέμι. Παράλληλα, στις υπήνεμες περιοχές ενισχύονται ακόμη περισσότερο λόγω του ανάγλυφου, αποκτώντας ιδιαίτερα ριπαίο χαρακτήρα, γεγονός που μπορεί να επιταχύνει την εξάπλωση των πύρινων μετώπων.

Η άνοδος της θερμοκρασίας αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς

Στην ανάλυση επισημαίνεται ακόμη ότι η αύξηση της θερμοκρασίας επιταχύνει την εξάτμιση της εδαφικής υγρασίας, με αποτέλεσμα η καύσιμη ύλη να γίνεται ταχύτερα ξηρή και ιδιαίτερα εύφλεκτη.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι στην Ελλάδα η μέση θερμοκρασία της ξηράς αυξήθηκε κατά περίπου 1,5 βαθμό Κελσίου την περίοδο 1991-2020, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο η θερμοκρασία της ξηράς είναι σήμερα περίπου 1,8 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη σε σύγκριση με το 1965.

Σύμφωνα με την επιστημονική προσέγγιση ο συνδυασμός ισχυρών και παρατεταμένων ανέμων, υψηλών θερμοκρασιών και ξηρότερων εδαφικών συνθηκών δημιουργεί ολοένα δυσμενέστερο περιβάλλον για την αντιμετώπιση των μεγάλων δασικών πυρκαγιών, αυξάνοντας την ταχύτητα εξάπλωσής τους και δυσχεραίνοντας το έργο των πυροσβεστικών δυνάμεων.