Ντόχα: Συμφωνία για μηχανισμό αποδέσμευσης ιρανικών κεφαλαίων-Αγκάθι το Ορμούζ για την επόμενη συμφωνία

Στη Ντόχα, μακριά από τις κάμερες αλλά με την ένταση να διαπερνά ολόκληρη την περιοχή, οι τεχνικές συνομιλίες ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έκλεισαν έναν πρώτο κύκλο με ένα μήνυμα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί: κάτι κινείται στο παρασκήνιο, αλλά τίποτα δεν έχει ακόμη κλειδώσει. Οι χωριστές συναντήσεις των Καταριανών και Πακιστανών μεσολαβητών με τους Αμερικανούς και Ιρανούς διαπραγματευτές δεν ήταν μια τυπική διπλωματική άσκηση. Ήταν μια δοκιμή αντοχής για το μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ, για την τύχη των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και, τελικά, για το αν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη μπορούν να αποφύγουν μια νέα σύγκρουση την ώρα που όλοι δηλώνουν ότι θέλουν συμφωνία.

Σπύρος Σιδέρης

Το αποτέλεσμα δεν είναι ακόμη πολιτική λύση. Είναι όμως ένα πρώτο σήμα ότι οι δύο πλευρές αναζητούν μηχανισμούς αποκλιμάκωσης, υπό την ασφυκτική πίεση της οικονομίας, της ασφάλειας, του πυρηνικού φακέλου και του Λιβάνου.

Το πρώτο κέρδος της Ντόχα

Το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ ανακοίνωσε ότι οι μεσολαβητές από τη Ντόχα και το Ισλαμαμπάντ ολοκλήρωσαν χωριστές συναντήσεις με τους Αμερικανούς και Ιρανούς διαπραγματευτές.

Ο εκπρόσωπος του καταριανού ΥΠΕΞ, Μάτζεντ αλ-Ανσάρι, έκανε λόγο για «θετική πρόοδο» στα ζητήματα που συνδέονται με το μνημόνιο κατανόησης που υπογράφηκε στο Ισλαμαμπάντ, με βάση τα αποτελέσματα της Συνόδου της λίμνης της Λουκέρνης.

Οι πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις το επόμενο διάστημα, με νέο ραντεβού να ορίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την ολοκλήρωση των τελετών αποχαιρετισμού του πρώην Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν.

Τα παγωμένα δισεκατομμύρια στο τραπέζι

Το πιο απτό αποτέλεσμα φαίνεται να αφορά τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια. Σύμφωνα με το αμερικανικό Axios, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε αρχική κατανόηση για την πρώτη δόση αυτών των χρημάτων.

Περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια δεν πρόκειται να μεταφερθούν απευθείας σε μετρητά στην Τεχεράνη. Θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά βασικών αγαθών, με ένα μέρος των προμηθειών να προέρχεται από την αμερικανική αγορά. Πρόκειται για μηχανισμό ελεγχόμενης αποδέσμευσης, ώστε τα χρήματα να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν ελεύθερα από το Ιράν.

Η φόρμουλα αυτή επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να εμφανίζεται ότι δεν χαλαρώνει άνευ όρων την πίεση, ενώ δίνει στην Τεχεράνη ένα οικονομικό αποτέλεσμα που μπορεί να παρουσιάσει στο εσωτερικό της.

Η σκιά του Ορμούζ

Πίσω από τις τεχνικές λεπτομέρειες υπάρχει το μεγάλο γεωπολιτικό αγκάθι: τα Στενά του Ορμούζ. Ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ φέρονται να μετέφεραν προς την ιρανική πλευρά σαφές μήνυμα ότι η ιδέα επιβολής τελών διέλευσης από το Ορμούζ μπορεί να τινάξει στον αέρα τις πιθανότητες τελικής συμφωνίας.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, χώρες του Κόλπου συζητούν ήδη μηχανισμούς διαχείρισης της ναυσιπλοΐας στα Στενά, μετά τη λήξη του προηγούμενου πλαισίου που συνδεόταν με τον ιρανικό φάκελο.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι στη Ντόχα φαίνεται να διαμορφώθηκε μια προσωρινή κατανόηση: να παραμείνει η κατάσταση ήρεμη την επόμενη εβδομάδα, ώστε να δοθεί χρόνος στην εφαρμογή των όρων του μνημονίου και στη συνέχιση των τεχνικών διαβουλεύσεων.

Η ιρανική ανάγνωση: όλα ή τίποτα

Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαρίμπ Αμπαντί ανακοίνωσε την ολοκλήρωση του γύρου συνομιλιών με Κατάρ και Πακιστάν και επιβεβαίωσε την πρώτη συνεδρίαση της ομάδας παρακολούθησης της εφαρμογής του μνημονίου.

Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή, η Τεχεράνη έθεσε στο τραπέζι τις «παραβιάσεις» που αποδίδει στις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως σε σχέση με τον πρώτο όρο του μνημονίου, ο οποίος αφορά τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο.

Η ιρανική θέση είναι σαφής: οι δεσμεύσεις του μνημονίου αποτελούν ενιαίο πακέτο και δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι οικονομία, ασφάλεια, Λίβανος, Ορμούζ και πυρηνικό πρόγραμμα δεν είναι ξεχωριστοί φάκελοι, αλλά κομμάτια της ίδιας διαπραγμάτευσης.

Η Ουάσιγκτον δίνει χρόνο, αλλά κρατά την απειλή

Από την αμερικανική πλευρά, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι οι τεχνικές ομάδες συζητούν στη Ντόχα τις λεπτομέρειες, μεταξύ των οποίων και τη ναυσιπλοΐα. Τόνισε ότι η εντολή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ είναι να προχωρήσει η διαδικασία προς συμφωνία και να υπάρξει διαπραγμάτευση με καλή πίστη.

Η αισιοδοξία, όμως, συνοδεύεται από προειδοποίηση. Ο Βανς ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια του Ιράν να ξαναχτίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα ή να επαναλάβει επιθέσεις σε πλοία θα αλλάξει τους αμερικανικούς υπολογισμούς.

Ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε θετικός, λέγοντας ότι οι συναντήσεις στο Κατάρ πήγαν καλά και ότι η διαδικασία για τον πυρηνικό αφοπλισμό του Ιράν «προχωρά». Πρόκειται για γλώσσα αισιοδοξίας, αλλά όχι για ανακοίνωση συμφωνίας.

Το δύσκολο επόμενο βήμα

Οι συνομιλίες της Ντόχα δεν ήταν ακόμη επίσημη διαπραγμάτευση για τελική συμφωνία. Ήταν όμως η προετοιμασία της. Ο Γαρίμπ Αμπαντί μίλησε για εξειδικευμένες ομάδες εργασίας που θα παρακολουθούν την εφαρμογή του μνημονίου και θα ανοίξουν τον δρόμο για την επόμενη φάση.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η προσωρινή ηρεμία μπορεί να αντέξει. Το μνημόνιο έχει ορίζοντα τουλάχιστον 60 ημερών, με στόχο την επέκταση της εκεχειρίας και τη συζήτηση κρίσιμων ζητημάτων: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τα ερευνητικά του προγράμματα, τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και μια πιο μόνιμη διευθέτηση.

Η Ντόχα, λοιπόν, δεν έδωσε λύση. Έδωσε όμως σήμα. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δεν έχουν εμπιστοσύνη η μία στην άλλη, αλλά έχουν λόγους να αποφύγουν την έκρηξη. Το Κατάρ και το Πακιστάν προσπαθούν να κρατήσουν ανοιχτό τον δίαυλο. Οι χώρες του Κόλπου παρακολουθούν τα Στενά του Ορμούζ με αγωνία. Και το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τα παγωμένα δισεκατομμύρια σε πολιτικό και οικονομικό οξυγόνο.

Αν αυτό είναι η αρχή μιας συμφωνίας ή απλώς μια ακόμη ανάπαυλα πριν από την επόμενη κρίση, θα φανεί στο επόμενο ραντεβού. Προς το παρόν, η Ντόχα έδειξε ότι το μεγάλο παζάρι έχει ξεκινήσει.