Έρευνα libre: Μόρφωση ανάλογα με τον… Ταχυδρομικό Κώδικα-Τι δείχνουν τα στοιχεία
✨Οι μαθητές σε ακριτικές και οικονομικά αδύναμες περιοχές της Ελλάδας αντιμετωπίζουν σημαντικές εκπαιδευτικές ανισότητες σε σχέση με τους αστικούς συνομηλίκους τους, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της PISA 2022.
✨Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η γεωγραφική απομόνωση και η έλλειψη εκπαιδευτικού προσωπικού σε απομακρυσμένες περιοχές επιδεινώνουν τις δυσκολίες, προκαλώντας μεγάλη κινητικότητα εκπαιδευτικών και χαμηλή ποιότητα διδασκαλίας.
✨Η Ελλάδα επενδύει στην εκπαίδευση λιγότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, με περιορισμένη χρηματοδότηση που δεν κατευθύνεται επαρκώς στις πιο ευάλωτες περιοχές, επιδεινώνοντας τις ανισότητες.
✨Συνολικά, οι κοινωνικές και γεωγραφικές ανισότητες παραμένουν έντονες, εμποδίζοντας την ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση και ίσες ευκαιρίες για όλους τους μαθητές.
Ας κάνουμε μία υπόθεση εργασίας: Έχει ένα παιδί στην ακριτική Ελλάδα ή σε μια οικονομικά αδύναμη περιοχή τις ίδιες εκπαιδευτικές ευκαιρίες με ένα παιδί σε ένα προνομιούχο αστικό περιβάλλον; Η απάντηση μοιάζει προφανής, είναι όμως καλό εκτός από το να την ανακοινώσουμε, να την εξηγήσουμε κιόλας.
Στην πράξη οι διαφορές είναι κολοσσιαίες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της PISA το 2022 οι μαθητές από τα πιο ευνοημένα κοινωνικοοικονομικά στρώματα είχαν διαφορά 76 μονάδων στα μαθηματικά σε σχέση με τους πιο μειονεκτούντες μαθητές.
Δεν είναι άρα να απορεί κανείς γιατί η μαθητική διαρροή είναι μεγαλύτερη εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων. Τα στοιχεία αναφέρουν ότι οι ημιαστικές και αγροτικές περιοχές εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου σε σχέση με τις αστικές περιοχές. Προφανώς, τίποτα δεν είναι τυχαίο.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει διαφορετική πρόσβαση σε φροντιστηριακή βοήθεια, διαφορετικό μορφωτικό κεφάλαιο στην οικογένεια και εν τέλει διαφορετικές προσδοκίες για είσοδο στο Πανεπιστήμιο και σπουδές. Και όλα αυτά λόγω της γεωγραφικής διαφοράς.
Τι αναφέρει ο ΟΟΣΑ
Ο ΟΟΣΑ έχει εντοπίσει εγκαίρως το πρόβλημα. Εδώ και χρόνια αναφέρει ότι στην Ελλάδα υπάρχουν ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω της νησιωτικότητας και των πολλών ορεινών περιοχών, δυσκολίες που δημιουργούν αναπόφευκτα μαθητές και μαθήτριες δύο ταχυτήτων.
Φαίνεται ότι τα απομακρυσμένα σχολεία έχουν πολύ μεγαλύτερη ανάγκη τους εκπαιδευτικούς. Στην πράξη όμως, αυτοί που το παίρνουν απόφαση και πηγαίνουν να διδάξουν σε αποκακρυσμένες περιοχές αντιμετωπίζουν, ως γνωστόν, μία ακραία κατάσταση. Οριακά βρίσκουν σπίτια (όταν βρίσκουν) την ίδια ώρα που οι αμοιβές, ειδικά των αναπληρωτών, παραμένουν απελπιστικά χαμηλές.
Ετσι, όπως συμπεραίνει και ο ΟΟΣΑ σημαντικό μέρος της διακύμανσης στις επιδόσεις των μαθητών στην Ελλάδα συνδέεται με διαφορές μεταξύ σχολείων και ότι οι χαμηλές επιδόσεις τείνουν να συγκεντρώνονται σε ορισμένες σχολικές μονάδες για τις οποίες υπάρχουν ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά.
Είναι, παράλληλα, σαφές ότι τα σχολεία που βρίσκονται σε “δύσκολες” γεωγραφικά περιοχές αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη κινητικότητα εκπαιδευτικών (κανείς δεν θέλει να μείνει για πάντα σ’ ένα ακριτικό νησί για παράδειγμα), δυσκολία προσέλκυσης έμπειρου εκπαιδευτικού προσωπικού και περιορισμένες δυνατότητες υποστήριξης του προσωπικού. Το επίπεδο, κατά αυτόν τον τρόπο, πέφτει.
Οι μαθητές και οι μαθήτριες των εν λόγω περιοχών πρέπει να ξεπεράσουν και αυτό το σκόπελο για να τα καταφέρουν.
Χαμηλή χρηματοδότηση, αυτό το βάσανο
Οι ανισότητες όμως στην εκπαίδευση δεν δημιουργούνται μόνο από τη γεωγραφία ή το κοινωνικό υπόβαθρο. Ενισχύονται όταν ένα εκπαιδευτικό σύστημα λειτουργεί επί χρόνια με χαμηλότερη χρηματοδότηση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΟΟΣΑ (2025), η Ελλάδα επενδύει περίπου 3,9% του ΑΕΠ στην εκπαίδευση (από την πρωτοβάθμια έως την τριτοβάθμια), όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 4,7%..
Από το 2022 γνωρίζαμε η εκπαίδευση απορροφούσε περίπου 6,1% των δημόσιων δαπανών στην Ελλάδα ενώ ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ ήταν 10%. Οι διαφορές είναι μεγάλες για να τις αγνοήσει κανείς.
Αν έχεις περιορισμένους πόρους, θα περίμενε κανείς να κατευθύνονται περισσότερο στα ακριτικά νησιά και στις ορεινές περιοχές. Όμως αυτό, πολύ απλά, δεν συμβαίνει. Ακόμα και στα μεγάλα αστικά κέντρα, λόγω των συνεχών συγχωνεύσεων τμημάτων, η ποιότητα του παρεχόμενου εκπαιδευτικού έργου πέφτει.
Για να μιλήσουμε για τους εκπαιδευτικούς που είδαν τους πραγματικούς μισθούς τους να μειώνονται στο 9% από το 2015 έως το 2023.
Οι τελικές, οδυνηρές διαπιστώσεις
Κάπως έτσι επιστρέφουμε στην υπόθεση εργασίας που διατυπώθηκε στην αρχή: Μπορεί ένα παιδί που γεννήθηκε σε ένα μικρό νησί να έχει πραγματικά τις ίδιες ευκαιρίες με ένα παιδί στο κέντρο της Αθήνας;». Το όχι είναι πασιφανές.
Γιατί; Διότι είναι ξεκάθαρο ότι για ένα παιδί σε μια μεγάλη πόλη, η εκπαίδευση μπορεί να σημαίνει φροντιστήρια, επιλογές, πρόσβαση σε δραστηριότητες και υποστηρικτικά δίκτυα.
Αντιθέτως, για ένα παιδί σε ένα μικρό νησί ή σε μια απομακρυσμένη περιοχή, μπορεί να σημαίνει περιορισμένες επιλογές, συχνές ελλείψεις και ένα σχολείο που αλλάζει πρόσωπα από χρόνο σε χρόνο.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι κοινωνικές και γεωγραφικές ανισότητες δεν έχουν εξαφανιστεί. Αντίθετα, εξακολουθούν να διαπερνούν την εκπαιδευτική διαδρομή, επηρεάζοντας επιδόσεις, προσδοκίες και τελικά ευκαιρίες.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το ελληνικό σχολείο είναι το ίδιο για όλους. Είναι αν μπορεί να προσφέρει πραγματικά τις ίδιες δυνατότητες σε όλους. Και προσώρας δεν μπορεί.
SiteDesign