Ρεπορτάζ libre: Πόσο μπορεί να αλλάξει τον ολιγοπωλιακό ανταγωνισμό η νέα πλατφόρμα ελέγχου τιμών

Χύθηκε πολύ μελάνι και δικαίως για τη νέα εφαρμογή posokanei  η οποία υποτίθεται ότι θα επιχειρήσει να τιθασεύσει με κάποιον τρόπο την καλπάζουσα ακρίβεια στην ελληνική αγορά. Τονίστηκε ποια είναι τα κύρια μειονεκτήματα αυτής της προσπάθειας αλλά αυτό που δεν τονίστηκε επαρκώς είναι το εξής: Οτι για να λειτουργήσουν στοιχειωδώς αποτελεσματικά τέτοιου είδους εργαλεία, πρέπει η αγορά με τη σειρά της να μην υπονομεύει τον ανταγωνισμό.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ομως η ελληνική αγορά των σούπερ μάρκετ είναι σίγουρα ολιγοπωλιακή ενώ υπάρχουν υποψίες ότι λειτουργεί με τους όρους καρτέλ.

Ας κρατήσουμε το πρώτο στοιχείο για το οποίο διαθέτουμε, εδώ και αρκετά χρόνια, περισσότερα στοιχεία.

Η ελληνική αγορά παρουσιάζει πολύ μεγάλη “συγκέντρωση”. Οι πέντε μεγαλύτεροι όμιλοι Σούπερ Μάρκετ (όλοι τις γνωρίζουμε) ελέγχουν πάνω από το 70% της αγοράς. Οι παίκτες είναι λίγοι. Και όταν αυτό συμβαίνει, οι τιμές “ελέγχονται” καλύτερα από αυτούς που τελικά τις καθορίζουν.

Τακτική “tacit collusion“

Η έλλειψη ανταγωνισμού είναι φανερή. Οι διαφορές στις τιμές στα περισσότερα προϊόντα είναι είτε μικρές είτε ανύπαρκτες. Οι αμερικανοί αυτού του είδους την επιχειρηματική συμπεριφορά την ονομάζουν tacit collusion που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει σιωπηρή σύμπλευση. Σ’ αυτό το πεδίο όταν ένας όμιλος προχωρά σε αυξήσεις, δεν διστάζουν να προχωρήσουν και οι υπόλοιποι. Ετσι συντονίζεται “προς τα πάνω” όλη η αγορά.

Οι προσφορές που όντως πολλές φορές πέφτουν στο τραπέζι ως “τυράκι” για τους πελάτες δεν αλλάζουν τη γενική εικόνα. Ούτε φυσικά τα προϊόντα της ιδιωτικής ετικέτας τα οποία όντως είναι αισθητά φθηνότερα από τα υπόλοιπα. Το μεγαλύτερο μέρος των προϊόντων που πωλούνται δίνονται σχεδόν στην ίδια τιμή. Δεν υπάρχουν δραστικές μειώσεις τιμών ούτε νέοι παίκτες μπαίνουν στην αγορά.

Αλλά και να θελήσει να μπει κάποιος πως να τα καταφέρει; Μόνο κάποιος “παίκτης” από το εξωτερικό μπορεί να έλθει και να αλλάξει το τοπίο. Οι εγχώριοι όμως γνωρίζουν καλά ότι όπως έχει στηθεί η αγορά, δύσκολα κάποιος θα πάρει ένα τέτοιο επιχειρηματικό ρίσκο. Ξένοι παίκτες που δραστηριοποιούνται εδώ και χρόνια στην ελληνική αγορά, φρόντισαν να προσαρμοστούν στις εν Ελλάδι συνθήκες.

Τα σημεία-αγκάθια της ελληνικής αγοράς έχει εντοπίσει ακόμα και η Επιτροπή Ανταγωνισμού. Το 2024 μάλιστα επιβλήθηκε πρόστιμο σε γνωστό όμιλο επειδή διαπιστώθηκε πρακτική γεωγραφικής κατανομής αγορών μεταξύ μελών του ομίλου.

Η γεωγραφική κατανομή είναι κλασική αντι-ανταγωνιστική πρακτική και θεωρείται μορφή συμπεριφοράς καρτέλ.

Αλλά το αυτί των μεγάλων παικτών δεν ιδρώνει. Ξέρουν ότι μπορούν να αγοράσουν τεράστιους όγκους εμπορευμάτων, γεγονός που φέρνει σε πίεση τους προμηθευτές. Κακά τα ψέματα ουδείς προμηθευτής μπορεί να αγνοήσει ένα μεγάλο όμιλο.

Η πίεση είναι μεγάλη και η συγκέντρωση ισχύος στους γνωστούς παίκτες ακόμη μεγαλύτερη.

Mείωση φόρων και περισσότερος ανταγωνισμός   

Γι’ αυτό, όπως τόνιζαν στο Libre, παράγοντες του καταναλωτικού κινήματος στη χώρα, η εφαρμογή δεν πρόκειται να κάνει τους καταναλωτές σοφότερους.

Δυστυχώς, δεν δημιουργεί νέο ανταγωνισμό ούτε ωθεί τους μεγάλους παίκτες να μειώσουν τις τιμές. Δεν λύνει το πρόβλημα αν οι τιμές είναι υψηλές σε όλους, αφήστε ότι μπορεί να λειτουργήσει και ανάποδα, να ενισχύσει, δηλαδή το ολιγοπώλιο.

Το πως είναι απλό: Αφού πλέον όλοι βλέπουν τους πάντες και όλοι γνωρίζουν τις κινήσεις των ανταγωνιστών σου σε πραγματικό χρόνο τότε αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη «παράλληλη τιμολόγηση» αντί για πιο επιθετικό ανταγωνισμό. Δεν είναι απαραίτητο ότι αυτό θα συμβεί αλλά δεν μπορεί και να το αποκλείσει κανείς. Άλλωστε, στην Ελλάδα είμαστε.

Το θετικό στοιχείο

Υπάρχει όμως και ένα θετικό το οποίο όμως μπορεί να αποδώσει καρπούς σε βάθος χρόνου. Αν η εφαρμογή λειτουργήσει σωστά και παραμείνει δημόσια για χρόνια, θα δημιουργήσει ένα τεράστιο ιστορικό δεδομένων. Τότε θα μπορεί κανείς να εξετάσει πολύ πιο σοβαρά ερωτήματα όπως το ποιος αυξάνει πρώτος τις τιμές ή πόσο γρήγορα ακολουθούν οι άλλοι.

Οι τιμές όμως δεν πρόκειται να πέσουν κατ’ αυτόν τον τρόπο και πάντως δεν πρόκειται να πέσουν άμεσα.

Οι τιμές μπορούν να μειωθούν, όπως έχουν τονίσει πολλάκις οικονομολόγοι αλλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης, αν μειωθούν οι έμμεσοι φόροι και αν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί φροντίσουν αυτή η μείωση να περάσει στις τιμές λιανικής, στο ράφι.

Σε προοπτική πενταετίας (τουλάχιστον) ο ισχυρότερος ανταγωνισμός και η μείωση της συγκέντρωσης ισχύος στην αγορά είναι πιο σημαντικά, γιατί αλλάζουν τον τρόπο που λειτουργεί η αγορά και όχι μόνο το τελικό ποσό που πληρώνει ο καταναλωτής. Αλλά αυτό χρειάζεται εκτός από χρόνο και πολιτική βούληση πολύ μεγάλων διαστάσεων.