Οι πρώτες εκτιμήσεις για το μνημόνιο ΗΠΑ-Ιράν και το μεγάλο ανοιχτό ερώτημα

Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν θα αποτελέσει αφετηρία μιας βιώσιμης διευθέτησης ή απλώς μια προσωρινή παύση πριν από την επόμενη κρίση; Το ερώτημα μένει να απαντηθεί τους επόμενους μήνες και θα κριθεί κυρίως στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Οι υπογραφές που έπεσαν από τους προέδρους των δύο χωρών αφορούν ένα ευρύτερο μνημόνιο κατανόησης που επιχειρεί να μεταφέρει την αντιπαράθεση από το πεδίο των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο πεδίο της πολιτικής διαπραγμάτευσης.

Παναγιώτης Δρίβας

Το Ιράν εξασφαλίζει οικονομική ανάσα και πολιτικό χρόνο χωρίς να εγκαταλείπει πλήρως τις πυρηνικές του δυνατότητες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτυγχάνουν τον τερματισμό του πολέμου και τη σταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών, αλλά χάνουν μέρος των μοχλών πίεσης που διέθεταν.

Ουσιαστικά η συμφωνία δεν λύνει το ιρανικό ζήτημα. Παγώνει τη σύγκρουση, αποκαθιστά προσωρινά τη σταθερότητα στον Περσικό Κόλπο και δημιουργεί συνθήκες για μια νέα διαπραγμάτευση. Ωστόσο αφήνει αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Η ΣΤΙΓΜΗ ΤΗΣ ΥΠΟΓΡΑΦΗΣ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΡΑΜΠ:

President Donald J. Trump has SIGNED the Iran Memorandum of Understanding at Versailles in France. 🇺🇸 pic.twitter.com/JQ6qlbvFAF

— The White House (@WhiteHouse) June 17, 2026

Τα βασικά σημεία της συμφωνίας

Η συμφωνία προβλέπει άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, έναρξη διαπραγματεύσεων για συνολική διευθέτηση εντός 60 ημερών και σταδιακή αποκλιμάκωση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ κοντά στο Ιράν.

Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να προχωρήσουν σε χαλάρωση των κυρώσεων, να επιτρέψουν εκ νέου τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και να αποδεσμεύσουν παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.

Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη επαναλαμβάνει τη δέσμευσή της ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα και αποδέχεται διαδικασίες επιτήρησης από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για τον Λίβανο, καθώς το κείμενο συνδέει για πρώτη φορά την περιφερειακή σταθερότητα και τις δραστηριότητες της Χεζμπολάχ με ένα ευρύτερο αμερικανοϊρανικό πλαίσιο συνεννόησης, προκαλώντας έντονες ανησυχίες στο Ισραήλ.

Τι κερδίζει η Τεχεράνη

Το μεγαλύτερο όφελος για το Ιράν είναι η οικονομική ανάσα που εξασφαλίζει πριν ακόμη ολοκληρωθεί η τελική διαπραγμάτευση.

Η επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου, η πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια και η προοπτική συμμετοχής σε ένα σχέδιο οικονομικής ανάπτυξης εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων δημιουργούν συνθήκες σταθεροποίησης για το ιρανικό καθεστώς.

Επιπλέον, η συμφωνία δεν προβλέπει την πλήρη διάλυση του πυρηνικού προγράμματος ούτε την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου από τη χώρα. Ουσιαστικά, το πρόγραμμα παγώνει, χωρίς να εξαλείφεται οριστικά η τεχνολογική και επιστημονική βάση του.

Η Τεχεράνη κερδίζει επίσης χρόνο. Οι άμεσες παραχωρήσεις της Ουάσιγκτον προηγούνται της τελικής συμφωνίας, δίνοντας στο Ιράν σημαντικά οφέλη ενώ οι δύσκολες αποφάσεις μεταφέρονται στη δεύτερη φάση των διαπραγματεύσεων.

Τι κερδίζει η Ουάσιγκτον

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, το βασικό κέρδος είναι ότι τερματίζεται ένας πόλεμος που απειλούσε να εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση με σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και στις αγορές ενέργειας.

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ μειώνει τον κίνδυνο νέας ενεργειακής κρίσης, ενώ η επιστροφή του Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων επιτρέπει στην αμερικανική πλευρά να διεκδικήσει μια μακροπρόθεσμη συμφωνία για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον μπορεί να υποστηρίξει ότι πέτυχε σημαντικά στρατιωτικά αποτελέσματα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, πλήττοντας κρίσιμες στρατιωτικές και πυραυλικές υποδομές του Ιράν.

Τα αδύναμα σημεία της συμφωνίας

Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο είναι ότι οι ΗΠΑ προσφέρουν σημαντικές οικονομικές παραχωρήσεις χωρίς να έχουν εξασφαλίσει ακόμη μια οριστική λύση για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Το Ιράν αναλαμβάνει πολιτικές δεσμεύσεις, αλλά οι κρίσιμες λεπτομέρειες παραμένουν ανοιχτές: τι θα συμβεί με τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου, ποιος θα πιστοποιεί τη συμμόρφωση και ποια θα είναι η διάρκεια των περιορισμών.

Επιπλέον, η αναφορά στα Στενά του Ορμούζ δημιουργεί ανησυχίες ότι η Τεχεράνη ενδέχεται στο μέλλον να αποκτήσει αυξημένο ρόλο στον έλεγχο ενός από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη.

Η κριτική των New York Times

Όπως επισημαίνουν οι New York Times, η συμφωνία απέχει πολύ από την «άνευ όρων παράδοση» που είχε προαναγγείλει ο Τραμπ στην αρχή της σύγκρουσης. Αντίθετα, το Ιράν εξέρχεται από τον πόλεμο με σημαντικά οικονομικά και πολιτικά οφέλη, ενώ διατηρεί κρίσιμα στοιχεία της πυρηνικής του υποδομής.

Η αμερικανική εφημερίδα σημειώνει ότι η συμφωνία μοιάζει περισσότερο με μια προσωρινή ανακωχή παρά με οριστική διευθέτηση. Υπενθυμίζει επίσης ότι η ιρανική διπλωματία έχει μακρά εμπειρία σε χρονοβόρες διαπραγματεύσεις και ότι η πραγματική δοκιμασία θα ξεκινήσει στη δεύτερη φάση, όταν οι δύο πλευρές θα κληθούν να συμφωνήσουν στους όρους μιας μόνιμης πυρηνικής συμφωνίας.

Τα 14 σημεία του μνημονίου

Το επίσημο κείμενο, με τίτλο «Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν», περιλαμβάνει 14 βασικά σημεία:

• Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν και οι σύμμαχοί τους δεσμεύονται στον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και στην αποφυγή οποιασδήποτε μελλοντικής στρατιωτικής ενέργειας ή απειλής χρήσης βίας.
• Οι δύο χώρες δεσμεύονται να σέβονται αμοιβαία την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της άλλης πλευράς και να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές της υποθέσεις.
• Η τελική συμφωνία θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε διάστημα έως 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης εφόσον συμφωνήσουν και οι δύο πλευρές.
• Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεκινήσουν άμεσα τη σταδιακή άρση του ναυτικού αποκλεισμού κατά του Ιράν, με πλήρη ολοκλήρωση της διαδικασίας εντός 30 ημερών. Παράλληλα, δεσμεύονται να απομακρύνουν τις δυνάμεις τους από την περιοχή μετά την επίτευξη της τελικής συμφωνίας.
• Το Ιράν θα διασφαλίσει για 60 ημέρες την ασφαλή και χωρίς χρέωση διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ και θα συνεργαστεί με το Ομάν και τα παράκτια κράτη για το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης της θαλάσσιας οδού.
• Οι ΗΠΑ και οι περιφερειακοί εταίροι τους θα εκπονήσουν σχέδιο οικονομικής ανασυγκρότησης και ανάπτυξης του Ιράν ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων.
• Η Ουάσιγκτον αναλαμβάνει να προχωρήσει στη σταδιακή άρση όλων των κυρώσεων κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων του ΟΗΕ, των αποφάσεων του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας και των αμερικανικών πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων.
• Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι δύο χώρες θα συμφωνήσουν σε μηχανισμό διαχείρισης και εξουδετέρωσης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
• Μέχρι την οριστική συμφωνία, το Ιράν θα διατηρήσει αμετάβλητο το πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα ενισχύσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή.
• Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει άμεσα τις απαραίτητες άδειες ώστε να επιτραπεί η εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και οι σχετικές τραπεζικές και ασφαλιστικές συναλλαγές.
• Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να αποδεσμεύσουν τα παγωμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν, σύμφωνα με διαδικασίες που θα συμφωνηθούν στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
• Οι δύο χώρες θα δημιουργήσουν κοινό μηχανισμό παρακολούθησης για την εφαρμογή του μνημονίου και τη συμμόρφωση με την τελική συμφωνία.
• Μετά την υπογραφή του μνημονίου και την έναρξη εφαρμογής των βασικών δεσμεύσεων που αφορούν την κατάπαυση των εχθροπραξιών, τα Στενά του Ορμούζ, τις πετρελαϊκές εξαγωγές και την αποδέσμευση κεφαλαίων, θα ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για τα υπόλοιπα ζητήματα της τελικής συμφωνίας.
• Η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.