Η εκπαίδευση εξακολουθεί να λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός αναπαραγωγής κοινωνικών ανισοτήτων
✨Η μελέτη του ΙΟΒΕ δείχνει ότι το κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο επηρεάζει σημαντικά την εκπαιδευτική πορεία των παιδιών στην Ελλάδα, παρά την ευρύτερη πρόσβαση.
✨Οι φοιτητές από ανώτερες κοινωνικές τάξεις συγκεντρώνονται σε σχολές υψηλού κύρους, ενώ η παραπαιδεία ενισχύει τις ανισότητες στην πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
✨Περισσότεροι από τους μισούς σπουδαστές μεταδευτεροβάθμιας κατάρτισης φοιτούν σε ιδιωτικές δομές, χωρίς όμως να εξασφαλίζουν ανάλογες επαγγελματικές απολαβές ή κοινωνική ανέλιξη.
✨Οι αποδοχές συνδέονται άμεσα με το εκπαιδευτικό επίπεδο, καθώς απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης κερδίζουν σημαντικά περισσότερα από όσους έχουν χαμηλότερη μόρφωση.
Η πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ επιβεβαιώνει ότι παρά τη σημαντική διεύρυνση της πρόσβασης στην εκπαίδευση τις τελευταίες δεκαετίες, η εκπαιδευτική πορεία ενός παιδιού εξακολουθεί να επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο της οικογένειάς του. Η έρευνα με τίτλο «Οι πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα» φωτίζει τον καθοριστικό ρόλο της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση και αναπαραγωγή των κοινωνικών διαφορών.
Μια εκπαίδευση που καταλήγει να αναπαράγει προϋπάρχουσες ανισότητες, περιορίζοντας τις δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης για χιλιάδες νέους.
Άνισες αφετηρίες, εξάρτηση από την παραπαιδεία, άνιση πρόσβαση στις σχολές υψηλού κύρους, διαφοροποιημένες επαγγελματικές προοπτικές. Η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων δεν αποτελεί μόνο εκπαιδευτική πρόκληση αλλά και ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, καθώς από την ισότητα των ευκαιριών στην εκπαίδευση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η δυνατότητα κάθε νέου ανθρώπου να διαμορφώσει το μέλλον του ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση στην οποία γεννήθηκε.
Η κοινωνική καταγωγή καθορίζει τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το ΙΟΒΕ, η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει χαμηλές επιδόσεις ως προς την κοινωνική κινητικότητα μέσω της εκπαίδευσης σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις το 12% των παιδιών που προέρχονται από οικογένειες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο καταφέρνει να φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης. Το εύρημα αυτό αποτυπώνει με σαφήνεια ότι οι εκπαιδευτικές διαδρομές δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τις ικανότητες ή τις προσπάθειες των μαθητών, αλλά επηρεάζονται καθοριστικά από το μορφωτικό και οικονομικό κεφάλαιο της οικογένειας.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από διεθνείς μελέτες του ΟΟΣΑ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, σύμφωνα με τις οποίες η Ελλάδα παρουσιάζει περιορισμένες δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης μέσω της εκπαίδευσης σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Οι σχολές υψηλού κύρους παραμένουν προνόμιο των ανώτερων στρωμάτων
Η μαζικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν εξάλειψε τις κοινωνικές ανισότητες. Αντίθετα, αυτές μετατοπίστηκαν στο εσωτερικό του πανεπιστημιακού συστήματος.
Η έρευνα καταγράφει ότι οι φοιτητές που προέρχονται από οικογένειες υψηλότερου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου συγκεντρώνονται με μεγαλύτερη συχνότητα σε σχολές υψηλού κύρους και υψηλής επαγγελματικής απόδοσης, όπως οι Ιατρικές, οι Νομικές και οι Πολυτεχνικές σχολές.
Αντίθετα, οι νέοι από λιγότερο ευνοημένα κοινωνικά στρώματα κατευθύνονται συχνότερα σε τμήματα χαμηλότερης ζήτησης και μικρότερων επαγγελματικών προοπτικών. Το αποτέλεσμα είναι η διατήρηση ενός μηχανισμού «ενδογενούς αναπαραγωγής» επαγγελμάτων και κοινωνικών θέσεων, όπου οι απόγονοι των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων έχουν αυξημένες πιθανότητες να διατηρήσουν τα κοινωνικά και επαγγελματικά προνόμια των οικογενειών τους.
Η παραπαιδεία ως παράγοντας διεύρυνσης των ανισοτήτων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο φαινόμενο της παραπαιδείας, το οποίο αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η εκτεταμένη χρήση φροντιστηρίων και ιδιαίτερων μαθημάτων λειτουργεί ως ένας πρόσθετος μηχανισμός άνισης πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι οικογένειες με μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα επενδύουν σημαντικά ποσά στην προετοιμασία των παιδιών τους για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, αποκτώντας συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των μαθητών που δεν μπορούν να υποστηριχθούν οικονομικά με τον ίδιο τρόπο.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα παράλληλο εκπαιδευτικό σύστημα, στο οποίο οι οικονομικές δυνατότητες της οικογένειας επηρεάζουν άμεσα τις πιθανότητες επιτυχίας.
Η μεταλυκειακή κατάρτιση και η κυριαρχία του ιδιωτικού τομέα
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τη μεταδευτεροβάθμια επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση.
Περισσότερο από το 54% των σπουδαστών στις Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ) φοιτά σε ιδιωτικές δομές. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τη σημαντική παρουσία του ιδιωτικού τομέα σε έναν κρίσιμο εκπαιδευτικό χώρο, ο οποίος απορροφά μεγάλο αριθμό νέων που δεν συνεχίζουν στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Παράλληλα, η έρευνα δείχνει ότι οι τίτλοι μεταδευτεροβάθμιας κατάρτισης δεν εξασφαλίζουν αντίστοιχες επαγγελματικές απολαβές ή δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης με εκείνες που προσφέρει ένα πανεπιστημιακό πτυχίο. Έτσι, δημιουργείται μια δεύτερη εκπαιδευτική «ταχύτητα», η οποία συχνά οδηγεί σε χαμηλότερες επαγγελματικές προοπτικές.
Η εκπαίδευση εξακολουθεί να καθορίζει το εισόδημα
Η σύνδεση μεταξύ εκπαιδευτικού επιπέδου και αμοιβών παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή.
Με βάση τα στοιχεία της Eurostat που επεξεργάστηκε το ΙΟΒΕ, οι μέσες ετήσιες αποδοχές το 2022 διαμορφώθηκαν σε:
- 29.700 ευρώ για αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης,
- 21.300 ευρώ για αποφοίτους ανώτερης δευτεροβάθμιας και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης,
- 19.600 ευρώ για όσους διαθέτουν κατώτερη δευτεροβάθμια ή χαμηλότερη εκπαίδευση.
Η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη για κατόχους μεταπτυχιακών και διδακτορικών τίτλων, οι οποίοι εμφανίζουν κατά μέσο όρο σημαντικά υψηλότερες αποδοχές σε σχέση με εργαζόμενους χαμηλότερων εκπαιδευτικών βαθμίδων.
Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση εξακολουθεί να αποτελεί βασικό παράγοντα διαμόρφωσης των οικονομικών προοπτικών ενός ατόμου.
Όσον αφορά δε στην επίδραση του χρήματος στη σύγχρονη κοινωνία και το πώς έχει μετατραπεί από απλό μέσο συναλλαγής σε μέτρο αξίας της ανθρώπινης ύπαρξης και των σχέσεων, αυτό εμπίπτει σε άλλου είδους φιλοσοφικές αναλύσεις….
SiteDesign