Ιστορική στιγμή στην Κνωσό παρουσία της Λίνας Μενδώνη – Επίσημα στην UNESCO τα Μινωϊκά Ανάκτορα

Στην Κνωσό, το σημαντικότερο και εμβληματικότερο κέντρο του μινωικού πολιτισμού, συνεχίστηκαν οι εορταστικές εκδηλώσεις για την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη αποκάλυψε την αναμνηστική πινακίδα, παρουσία εκπροσώπων της UNESCO, της Περιφέρειας Κρήτης, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας, στελεχών του Υπουργείου Πολιτισμού και πλήθους κόσμου. Η Κνωσός, το μεγαλύτερο και λαμπρότερο μινωικό ανάκτορο, αποτελεί διαχρονικό σύμβολο του μινωικού πολιτισμού και σημείο αναφοράς για την ιστορία και την αρχαιολογία της Μεσογείου. Συνδεδεμένη με τον μύθο του Λαβυρίνθου και του βασιλιά Μίνωα, υπήρξε διοικητικό, οικονομικό και θρησκευτικό κέντρο, αλλά και χώρος καλλιτεχνικής δημιουργίας, τεχνολογικής καινοτομίας και ανάπτυξης σύνθετων κοινωνικών δομών.

Στην ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη είπε: «Γιορτάζουμε μια κορυφαία στιγμή διεθνούς αναγνώρισης του ελληνικού πολιτισμού, την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Η 12η Ιουλίου του 2025 ήταν μια μέρα υπερηφάνειας για την Ελλάδα, πρωτίστως όμως για την Κρήτη. Μια μέρα που επιβεβαίωσε, με τον πλέον επίσημο τρόπο, ότι ο μινωικός πολιτισμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και της συλλογικής μνήμης της ανθρωπότητας Τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα αποτελούν το πλέον εμβληματικό στοιχείο της ταυτότητας του μινωικού πολιτισμού ενός από τους πιο αξιόλογους προϊστορικούς πολιτισμούς της Ανατολικής Μεσογείου που αναπτύχθηκε στη διάρκεια των δύο χιλιετιών από το 2800 περίπου μέχρι το 1100 π.Χ.

 μινωική κληρονομιά κιβωτός και θησαυροφυλάκιο αξιών, μύθων και κοινωνικών ιδεών έχει επηρεάσει την καλλιτεχνική και πνευματική σκέψη διανύοντας ιστορική τροχιά πολλών χιλιετηρίδων. Ο θρύλος του σύνθετου χαώδους Λαβυρίνθου και του Μινώταυρου, άρρηκτα συνδεδεμένος με τα ανάκτορα της Κνωσού καθώς σχεδιάστηκε για τον βασιλιά Μίνωα, ένα θαύμα της μηχανικής που συμβόλιζε τη δημιουργικότητα και την πολυπλοκότητα και αντανακλά την κατασκευαστική μνημειακότητα των ανακτόρων αποτελεί, μέχρι και σήμερα σύμβολο δαιδαλώδους οργάνωσης με παγκόσμια αναγνώριση ως προς την ορολογία «Λαβύρινθος» και τη μορφή»

Η Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στη Μινωική Τέχνη επεσήμανε ότι  «Η μινωική τέχνη με το μοναδικό φυσιοκρατικό της χαρακτήρα με την ελευθερία της κίνησης, τη σχέση της με τη φύση, τη θάλασσα και το φως εξακολουθεί να γοητεύει αλλά και να εμπνέει. Οι τοιχογραφίες, τα αγγεία, οι σφραγίδες, η μικροτεχνία αποτυπώνουν έναν πολιτισμό εξωστρεφή, δημιουργικό, βαθιά όμως ανθρωποκεντρικό. Έναν πολιτισμό που κατόρθωσε να μετατρέψει τη γεωγραφική θέση της Κρήτης σε γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα σε λαούς και πολιτισμός. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι στην ιστορική της απόφαση, η UNESCO αναγνώρισε την αυθεντικότητα, την ακεραιότητα και την εξέχουσα οικουμενική αξία των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων με βάση τέσσερα από τα έξι πολιτιστικά κριτήρια της Σύμβασης της Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα συνιστούν την πιο αυθεντική και αντιπροσωπευτική έκφραση της ακμάζουσας μινωικής κοινωνίας, προσφέροντας τεκμήρια πρώιμης αστικής ανάπτυξης και ανακαλύπτοντας σύνθετες κοινωνικοπολιτικές δομές, λειτουργικά οργανωμένες γύρω από ένα ιεραρχικό διοικητικό σύστημα. Ήταν διοικητικά, οικονομικά και θρησκευτικά κέντρα, η σύνθετη αρχιτεκτονική των μορφών των οποίων, με επιρροές από την Αίγυπτο και την εγγύς Ανατολή, σχεδιάστηκε να εξυπηρετεί τις ποικίλες ανάγκες και τις λειτουργίες μιας ιεραρχημένης κοινωνίας. Αυτό πρέπει να το θυμόμαστε και σήμερα. Η κοινωνία για να ακμάζει και να αποδίδει πρέπει να είναι ιεραρχημένη. Τα μνημεία αυτά συνιστούν διαχρονικά σημείο αναφοράς στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς παρέχουν υλικές μαρτυρίες για την ανάπτυξη πρώιμων οικονομικών συστημάτων, όπως η γεωργία, η κτηνοτροφία και το θαλάσσιο εμπόριο. Αποτελούν επίσης πηγή πολύτιμη τεκμηρίωσης για τα δύο αρχαιότερα συστήματα γραφής της Ευρώπης, την κρητική ιερογλυφική και τη γραμμική Α, τα οποία επινοήθηκαν στην Κρήτη ήδη από τις αρχές της δεύτερης χιλιετίας».

Παράλληλα, η Υπουργός Πολιτισμού, ξεκαθάρισε ότι  «Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όλοι, να καταστεί απολύτως σαφές, ότι η εγγραφή αγαθών στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς σε καμία περίπτωση δεν συνιστά απλώς και μόνο τιμητική διάκριση, που μάλιστα απονέμεται και ισχύει στο διηνεκές, χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Ούτε στο διηνεκές είναι, διότι χρειάζεται αξιολόγηση, ούτε χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Αντιθέτως, αποτελεί πρωτίστως αναγνώριση και αποδοχή δεσμευτικής ευθύνης διαρκούς και αποτελεσματικής προστασίας τους. Υποχρεώνει το κράτος και τις υπηρεσίες του, τις δημοτικές και περιφερειακές αυτοδιοικητικές αρχές, αλλά και τις τοπικές κοινωνίες, εν συνόλω τις τοπικές κοινωνίες, να διασφαλίζουν συλλογικά, στο μέτρο της αρμοδιότητας ενός εκάστου, τη διατήρηση της ακεραιότητας και της αυθεντικότητάς τους, καθώς και τη διαφύλαξή τους για τις επόμενες γενιές. Η μέριμνα βεβαίως της Πολιτείας για τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα δεν ξεκίνησε την επόμενη της ένταξής τους στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αντιθέτως, προηγήθηκε μια μακρά περίοδος συστηματικού σχεδιασμού, ωρίμασης και μεθοδικής προετοιμασίας, ενόψει της κατάθεσης του φακέλου υποψηφιότητας, προκειμένου να πληρούνται, όχι μόνο τυπικά, αλλά και ουσιαστικά, όλες οι αυστηρές, και σωστά είναι αυστηρές, προδιαγραφές και απαιτήσεις της UNESCO. Στο πλαίσιο αυτό, εκπονήθηκαν εξειδικευμένες μελέτες τεκμηρίωσης και προστασίας των μνημείων, διαχείριση φυσικών και ανθρωπογενών κινδύνων. Αναπτύχθηκαν σχέδια επισκεψιμότητας, προσβασιμότητας και αναβάθμισης των υποδομών λειτουργίας των χώρων και εξυπηρέτησης του κοινού. Διαμορφώθηκε έτσι το αναγκαίο επιστημονικό και θεσμικό υπόβαθρο για τη συγκρότηση του προαπαιτούμενου πλέον ενιαίου διαχειριστικού σχεδίου των μινωικών αρχαιολογικών χώρων». 

Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε και στην παράλληλη  υλοποίηση  ενός ευρέως προγράμματος σημαντικών έργων προστασίας, στερέωσης και αποκατάστασης των μνημειακών καταλοίπων και περιβαλλοντικής θωράκισης των αρχαιολογικών χώρων απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης σε συνδυασμό με παρεμβάσεις βελτίωσης της προσβασιμότητας, της αναβάθμισης των υποδομών και της διαχείρισης της επισκεψιμότητας. «Στην Κνωσό, είπε, τον πλέον εμβληματικό μινωικό χώρο, ξεκινούν έργα προστασίας και στερέωσης των μνημείων, εκσυγχρονισμού των υποδομών υποδοχής του κοινού, βελτίωσης της προσβασιμότητας και αναβάθμισης των συστημάτων διαχείρισης των επισκεπτών, με στόχο τη διασφάλιση της αυθεντικότητας και της λειτουργικότητας του χώρου υπό τις συνθήκες αυξημένης επισκεψιμότητας. Σε άμεση συνάφεια και συσχέτιση με τα έργα αυτά, βρίσκεται η ολοκληρωμένη χωρική επένδυση εμβληματικών διαδρομών Κρήτης, περιβάλλον και πολιτισμός, η οποία συνιστά μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές παρεμβάσεις που υλοποιούνται σήμερα στην Ελλάδα, στον τομέα της πολιτιστικής διαχείρισης και της βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης. Στον πυρήνα της βρίσκεται η συγκρότηση της Μινωικής Πολιτιστικής Διαδρομής. Η ΟΧΕ είναι μία πρωτοβουλία της Περιφέρειας Κρήτης, η οποία συγκροτήθηκε σε στενή συνεργασία, όπως και σχεδόν όλα όσα γίνονται στην Κρήτη, με το Υπουργείο Πολιτισμού. Η χρηματοδότηση της ΟΧΕ προέρχεται από συνδυασμό εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων. Ειδικά για τη Μινωική Πολιτιστική Διαδρομή έχουν ήδη εξασφαλιστεί κυρίως από το ΕΣΠΑ πόροι ύψους περίπου 15 εκατομμυρίων ευρώ, γεγονός που καταδεικνύει τη στρατηγική σημασία που αποδίδεται στην προστασία και ανάδειξη των μινωικών μνημείων ως βασικού πυλώνα της πολιτιστικής και αναπτυξιακής πολιτικής για την Κρήτη. Με την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων η Κρήτη καθιερώνεται πλέον ως ένας τόπος μοναδικής συνύπαρξης φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς παγκόσμιας σημασίας».

Η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε εμφατικά ότι στο πεδίο της Οικονομίας και της Ανάπτυξης «δημιουργούνται και αναδεικνύονται νέες και εξαιρετικά σημαντικές αναπτυξιακές προοπτικές. Ενισχύεται το διεθνές πολιτιστικό αποτύπωμα της Κρήτης. Αναβαθμίζεται η θέση της στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη και διευρύνονται οι δυνατότητες βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης υψηλής ποιότητας. Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι οι εγγραφές μνημείων στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς λειτουργούν ως ισχυροί  πολλαπλασιαστές επισκεψιμότητας, επενδύσεων, τοπικής επιχειρηματικότητας και πολιτιστικής εξωστρέφειας. Δημιουργούν νέες δυνατότητες για την ανάπτυξη μορφών πολιτιστικού, αρχαιολογικού, εκπαιδευτικού και περιπατητικού τουρισμού που επεκτείνουν τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου, ενισχύουν την τοπική οικονομία και προωθούν ένα πρότυπο αειφόρου ανάπτυξης με σεβασμό στην ταυτότητα και το περιβάλλον του τόπου. Στην περίπτωση της Κρήτης η δυναμική αυτή αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία καθώς συνδέεται με ένα τόπο που διαθέτει ήδη διεθνώς αναγνωρίσιμη φυσική, ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα»

Η Λίνα Μενδώνη, επεσήμανε: «Προφανώς, το συγκεκριμένο αποτέλεσμα δεν υπήρξε προϊόν συγκυρίας αλλά συνεκτικού σχεδιασμού. Εντάσσεται στο πλαίσιο της στρατηγικής επιλογής και εφαρμοσμένης πολιτικής της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη που αντιμετωπίζει τον πολιτισμό όχι ως πολυτέλεια αλλά ως κρίσιμο στρατηγικό πόρο ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και διεθνούς παρουσίας της χώρας. Η μεγάλη επιτυχία της ένταξης των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς ήταν η κατάληξη μιας μακρόχρονης, συστηματικής και συλλογικής προσπάθειας. Το Υπουργείο Πολιτισμού μέσω της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων και των, κατά τόπους, αρμοδίων Εφοριών, εργάστηκε επί σειρά ετών. Θα μείνω σε αυτό που είπε χτες ο Περιφερειάρχης, από το 2019. Εργαστήκαμε, επί σειρά ετών, σε στενή συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης και τους οικείους Δήμους για την τεκμηρίωση και την προώθηση της σειριακής αυτής υποψηφιότητας. Στο σημείο αυτό οφείλω να εκφράσω δημόσια τα θερμά μου συγχαρητήρια και την ευγνωμοσύνη μου προς όλους όσοι συνέβαλαν σε αυτή τη μεγάλη προσπάθεια. Καταρχήν, στους δικούς μας συνεργάτες, στο Υπουργείο Πολιτισμού, στον Γενικό Γραμματέα Πολιτισμού, στη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων και ιδιαίτερα στη Διευθύντριά της, Έλενα  Κουντούρη, στη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και στον Διευθυντή της, Θέμη  Βλαχούλη, που με τον Γενικό Γραμματέα συνεργάστηκαν στενά με την Περιφέρεια Κρήτης για τη συγκρότηση της. Προφανώς στην Περιφέρεια, στην Διαχειριστική της Αρχή, στη Μαρία Κασσωτάκη και στον Σταύρο Αρναουτάκη,  στον Δήμο Ηρακλείου και στον Αλέξη Καλοκαιρινό».

Η Λίνα Μενδώνη, καταλήγοντας σημείωσε:  «Τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα δεν ανήκουν μόνο στην Ελλάδα. Και το τονίζω αυτό. Δεν ανήκουν μόνο στην Ελλάδα. Δεν ανήκαν ποτέ. Αλλά τώρα πλέον δεν ανήκουν και επίσημα. Ανήκουν στην παγκόσμια κοινότητα. Και ακριβώς γι’ αυτό η προστασία και η ανάδειξή τους αποτελούν κοινή ευθύνη όλων μας. Η συνεργασία με τον ουσιαστικό και πρότυπο τρόπο που οργανώθηκε μεταξύ του Υπουργείου, της Περιφέρειας, της Αντιπεριφέρειας, των Δήμων είναι κάτι το οποίο πρέπει να τονίζεται. Στη συνεργασία και στη συνέργεια οφείλονται τα πάντα. Κανείς πλέον δεν μπορεί να δουλεύει μόνος του. Αυτή η συνεργασία που οργανώθηκε και δουλεύει πρέπει να συνεχιστεί και να υπηρετείται με την ίδια αφοσίωση. Ευχαριστώ όλους όσους βοήθησαν στην ένταξη και όσους από εδώ και πέρα θα είναι συνοδοιπόροι στη συλλογική προσπάθεια για την διατήρηση της αυθεντικότητας και της προστασίας αυτών των πολιτιστικών αγαθών».