ΗΠΑ-Ιράν: Γεωπολιτικό παρασκήνιο-Οι δύο διαφορετικές εκδοχές των όρων της συμφωνίας θρίλερ

Η πιθανότητα μιας νέας συμφωνίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν δεν εξελίσσεται απλώς σε μια ακόμη διπλωματική διαπραγμάτευση. Αντίθετα, μετατρέπεται ήδη σε μια σκληρή μάχη αφηγήματος, γεμάτη γεωπολιτικά μηνύματα, οικονομικά παζάρια και παρασκηνιακές συγκρούσεις για το ποιος τελικά υποχωρεί και ποιος επιβάλλει τους όρους του. Την ώρα που η διεθνής αγορά παρακολουθεί με αγωνία το μέλλον των Στενών του Ορμούζ, από όπου περνά μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου, αμερικανικά και ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν δύο εντελώς διαφορετικές εκδοχές για το τι πραγματικά βρίσκεται πάνω στο τραπέζι.

Σπύρος Σιδέρης

Στην Ουάσιγκτον μιλούν για έναν προσωρινό μηχανισμό πίεσης προς την Τεχεράνη με φόντο το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ στην ιρανική πλευρά η συμφωνία παρουσιάζεται ως αναγκαστική αμερικανική υποχώρηση για να τερματιστεί η κρίση και να ανοίξει ξανά ο δρόμος του πετρελαίου. Το αποτέλεσμα είναι ένα εκρηκτικό διπλωματικό σκηνικό, όπου η πραγματική μάχη φαίνεται να ξεκινά ακόμη πριν από την τελική υπογραφή.

Το αμερικανικό αφήγημα: «Άνοιγμα του Ορμούζ με αντάλλαγμα το πυρηνικό πρόγραμμα»

Σύμφωνα με πληροφορίες που διαρρέουν σε αμερικανικά μέσα, η υπό διαμόρφωση συμφωνία προβλέπει μια μεταβατική περίοδο περίπου 30 έως 60 ημερών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η επαναφορά της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, η αποκλιμάκωση της έντασης και η επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές.

Ωστόσο, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να εμφανίσει αυτή τη διαδικασία όχι ως υποχώρηση απέναντι στην Τεχεράνη, αλλά ως ένα αυστηρά ελεγχόμενο πλαίσιο. Η λογική είναι σαφής: περιορισμένη οικονομική ανάσα προς το Ιράν με αντάλλαγμα δεσμεύσεις για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος.

Αμερικανικοί κύκλοι επιμένουν ότι το βασικό ζητούμενο παραμένει η αποτροπή μιας πυρηνικά ισχυρής Τεχεράνης. Για αυτό και, παρά το γεγονός ότι δεν φαίνεται να υπάρχει άμεση εφαρμογή πυρηνικών περιορισμών στο πρώτο στάδιο, το θέμα του εμπλουτισμένου ουρανίου και των πυρηνικών εγκαταστάσεων παραμένει στο τραπέζι για τις επόμενες διαπραγματεύσεις.

Παράλληλα, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δέχεται ισχυρές πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές και πρώην αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε χαλάρωση κυρώσεων μπορεί να ενισχύσει οικονομικά και στρατηγικά την Τεχεράνη, δίνοντάς της περισσότερο γεωπολιτικό χώρο και αυξάνοντας την επιρροή της στη Μέση Ανατολή.

Η ιρανική απάντηση: «Δεν παραδίδουμε το πυρηνικό μας πρόγραμμα»

Στην άλλη πλευρά, τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά τις πληροφορίες περί άμεσων πυρηνικών δεσμεύσεων και επιμένει ότι η βασική στόχευση της συμφωνίας είναι ο τερματισμός της κρίσης και η άρση της πίεσης που δέχεται η χώρα.

Ιρανικές πηγές υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για παράδοση αποθεμάτων ουρανίου, κλείσιμο εγκαταστάσεων ή αποσυναρμολόγηση εξοπλισμού. Αντιθέτως, η Τεχεράνη εμφανίζεται να ζητά ως βασική προϋπόθεση την αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων, την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και την αναστολή ορισμένων κυρώσεων σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και πετροχημικά.

Το Ιράν επιμένει επίσης ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να επιστρέψουν στην «προπολεμική κανονικότητα» χωρίς να αναγνωριστεί ο δικός του στρατηγικός ρόλος στην περιοχή. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη δεν θέλει απλώς να ανοίξει το πέρασμα των πλοίων, αλλά να κατοχυρώσει πολιτικά και στρατιωτικά την επιρροή της στον κρίσιμο αυτό θαλάσσιο διάδρομο.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι το απόλυτο γεωπολιτικό κλειδί

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ίσως το πιο κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται τεράστιο ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε κρίση επηρεάζει άμεσα τις τιμές της ενέργειας και τις διεθνείς αγορές.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Ουάσιγκτον πιέζει για πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας χωρίς περιορισμούς, νάρκες ή στρατιωτικές απειλές. Αντίθετα, η Τεχεράνη επιχειρεί να αξιοποιήσει το Ορμούζ ως γεωπολιτικό χαρτί πίεσης, συνδέοντας το άνοιγμά του με ευρύτερες πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις.

Η σύγκρουση, επομένως, δεν αφορά μόνο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Αφορά τον έλεγχο της ενεργειακής ισορροπίας, τη σταθερότητα της διεθνούς αγοράς και το ποιος θα εμφανιστεί ως ο πραγματικός κυρίαρχος του Περσικού Κόλπου.

Η μεγάλη σύγκρουση για το πυρηνικό πρόγραμμα

Το μεγαλύτερο αγκάθι παραμένει φυσικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να κρατήσουν το θέμα στο επίκεντρο από την πρώτη στιγμή, ακόμη κι αν οι ουσιαστικές δεσμεύσεις μεταφερθούν σε επόμενη φάση διαπραγματεύσεων.

Η Τεχεράνη, αντίθετα, προσπαθεί να διαχωρίσει πλήρως τη σημερινή κρίση από το πυρηνικό ζήτημα. Η ιρανική ηγεσία θέλει πρώτα να εξασφαλίσει οικονομική ανάσα, πολιτική αποκλιμάκωση και άρση των πιέσεων και μόνο στη συνέχεια να συζητήσει το μέλλον των πυρηνικών της δραστηριοτήτων.

Αυτή ακριβώς η διαφορά αποκαλύπτει και τη βαθύτερη στρατηγική σύγκρουση: η Ουάσιγκτον επιδιώκει να χρησιμοποιήσει την οικονομική πίεση για να περιορίσει το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη προσπαθεί να μετατρέψει την ενεργειακή και γεωγραφική της ισχύ σε ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο.

Μια συμφωνία που μπορεί να αλλάξει τη Μέση Ανατολή

Παρά τις έντονες διαρροές και τα αντικρουόμενα δημοσιεύματα, ένα στοιχείο φαίνεται κοινό και στις δύο πλευρές: δεν υπάρχει ακόμη οριστική συμφωνία. Αυτό που συζητείται μοιάζει περισσότερο με ένα προσωρινό πλαίσιο αποκλιμάκωσης που θα ανοίξει τον δρόμο για σκληρές διαπραγματεύσεις μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Όμως η μάχη έχει ήδη ξεκινήσει. Και δεν διεξάγεται μόνο στα διπλωματικά παρασκήνια, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο κάθε πλευρά προσπαθεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως δική της νίκη.

Για τις ΗΠΑ, το μήνυμα είναι ότι το Ιράν μπαίνει ξανά υπό πίεση και έλεγχο. Για την Τεχεράνη, το αφήγημα είναι ακριβώς το αντίθετο: ότι η Ουάσιγκτον αναγκάζεται να χαλαρώσει τον κλοιό για να αποτρέψει μια μεγαλύτερη ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση που θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αναταράξεις σε ολόκληρη τη διεθνή οικονομία.