Βιβή Χαραλαμπογιάννη στο libre: Ειδική πρόβλεψη για καταβολή επιδόματος γέννησης από τους Δήμους

Η διεξαγωγή του πρόσφατου Ithaca Conference «Greece at demographic crossroads», στην Ιθάκη, έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα για την ανάγκη λήψης μακροπρόθεσμων πολιτικών απέναντι στη μεγαλύτερη ίσως πρόκληση που αντιμετωπίζει η σύγχρονη Ελλάδα: το δημογραφικό ζήτημα.

Το libre.gr συνάντησε, στο πλαίσιο του συνεδρίου, την Υφυπουργό Εσωτερικών, Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η οποία αναλύει τη στρατηγική σύνδεση των πολιτικών ανθρώπινου δυναμικού της Δημόσιας Διοίκησης με την αντιμετώπιση του δημογραφικού. Η κα Χαραλαμπογιάννη παρουσιάζει το πλέγμα μέτρων για την ενίσχυση της αποκέντρωσης, τη στήριξη των τριτέκνων και πολυτέκνων, αλλά και τις ριζικές αλλαγές στο εργασιακό περιβάλλον του Δημοσίου που στοχεύουν στη δημιουργία ενός κλίματος ασφάλειας και σταθερότητας για τους νέους ανθρώπους.

Η Ιθάκη ως σύμβολο και ο ρόλος του Δημοσίου στο δημογραφικό

–Κυρία Υφυπουργέ, το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στην Ιθάκη, έναν τόπο με ιδιαίτερο συμβολισμό. Πώς συνδέεται ο χώρος αυτός με το μήνυμα που θέλετε να στείλετε για το δημογραφικό;

«Η διεξαγωγή του συνεδρίου στην Ιθάκη έχει, πράγματι, έναν βαθύ συμβολισμό, καθώς είναι ένας τόπος άρρηκτα συνδεδεμένος με την έννοια της συνέχειας, της επιστροφής και της προοπτικής για το μέλλον. Η ανάδειξη του δημογραφικού ζητήματος μέσα από έναν ουσιαστικό και πολυεπίπεδο διάλογο είναι σήμερα περισσότερο αναγκαία από ποτέ. Τέτοιες πρωτοβουλίες συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση πολιτικών με μακροπρόθεσμο αποτύπωμα για την ελληνική κοινωνία».

–Συχνά οι πολιτικές για το ανθρώπινο δυναμικό του κράτους θεωρούνται καθαρά διαχειριστικές. Πώς μπορούν, κατά τη γνώμη σας, να επηρεάσουν ένα τόσο σύνθετο κοινωνικό ζήτημα;

«Οι πολιτικές ανθρώπινου δυναμικού στο Δημόσιο δεν αποτελούν απλώς ένα διαχειριστικό εργαλείο, αλλά έναν κρίσιμο μοχλό διαμόρφωσης της ίδιας της κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας. Μέσα από τον τρόπο που το κράτος προσελκύει, αναπτύσσει και διατηρεί το προσωπικό του, επηρεάζει άμεσα την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες και έμμεσα τη σχέση τους με την εργασία, την οικογένεια και το μέλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι σύγχρονες, δίκαιες και ευέλικτες πολιτικές μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ασφάλειας και προοπτικής. Αυτή η ασφάλεια αποτελεί βασική προϋπόθεση για να λάβει ένας άνθρωπος αποφάσεις ζωής, όπως η απόκτηση παιδιών. Έτσι, αν και συχνά δεν συνδέονται άμεσα στο μυαλό των πολλών, οι επιλογές στη διοίκηση του ανθρώπινου δυναμικού στο Δημόσιο διαδραματίζουν έναν ουσιαστικό, έστω και έμμεσο, ρόλο στην αντιμετώπιση του δημογραφικού».

Στρατηγικός προγραμματισμός προσλήψεων και εκσυγχρονισμός του ΑΣΕΠ

–Από το 2019 έως και σήμερα, το 2026, ποιο είναι το αποτύπωμα της κυβέρνησης στον τομέα των προσλήψεων και πώς αυτό υπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες;

«Από το 2019 έως και το 2026, η κυβέρνηση υλοποίησε έναν από τους μεγαλύτερους και πιο οργανωμένους κύκλους ενίσχυσης του ανθρώπινου δυναμικού του Δημοσίου των τελευταίων ετών, με στρατηγικό σχεδιασμό, διαφάνεια και πλήρη σεβασμό στους δημοσιονομικούς κανόνες. Μέσα από τον ετήσιο προγραμματισμό προσλήψεων, εγκρίθηκαν και δρομολογήθηκαν δεκάδες χιλιάδες διορισμοί σε κρίσιμους τομείς του κράτους, όπως η Υγεία, η Παιδεία, η Πολιτική Προστασία, οι κοινωνικές υπηρεσίες, η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί.

Στον νέο Κώδικα της Αυτοδιοίκησης, τον οποίο επιμελείται ο Υπουργός μας, Θοδωρής Λιβάνιος, θα υπάρχει ειδική πρόβλεψη που θα δίνει τη δυνατότητα στο Δημοτικό Συμβούλιο να καταβάλει ο Δήμος επίδομα γέννησης

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας κατά την περίοδο της πανδημίας, στην κάλυψη πάγιων αναγκών των σχολικών μονάδων, αλλά και στη στελέχωση υπηρεσιών που σχετίζονται με τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους και την εξυπηρέτηση των πολιτών. Παράλληλα, για πρώτη φορά εφαρμόστηκε ένα πιο συνεκτικό και στοχευμένο μοντέλο προγραμματισμού ανθρώπινου δυναμικού, ώστε κάθε φορέας του Δημοσίου να καταγράφει εγκαίρως τις ανάγκες του και να εξασφαλίζεται η ταχύτερη κάλυψή τους μέσω διαφανών διαδικασιών. Στόχος μας ήταν και παραμένει ένα Δημόσιο πιο αποτελεσματικό, πιο σύγχρονο και πιο κοντά στις ανάγκες της κοινωνίας».

–Ένα από τα πάγια αιτήματα των πολιτών είναι η ταχύτητα στις προσλήψεις. Ποιες θεσμικές παρεμβάσεις έγιναν για την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων;

«Προχωρήσαμε σε βαθιές θεσμικές και οργανωτικές αλλαγές για την επιτάχυνση των διαδικασιών προσλήψεων μέσω ΑΣΕΠ, αντιμετωπίζοντας χρόνιες καθυστερήσεις που ταλαιπωρούσαν τόσο τους πολίτες όσο και τις δημόσιες υπηρεσίες. Με τον νέο νόμο για τον εκσυγχρονισμό του ΑΣΕΠ θεσπίστηκε ο πανελλήνιος γραπτός διαγωνισμός, δημιουργήθηκαν δεξαμενές επιτυχόντων και απλοποιήθηκαν κρίσιμα στάδια των ελέγχων και της επεξεργασίας των αιτήσεων.

Παράλληλα, υλοποιήθηκε η πλήρης ψηφιοποίηση μεγάλου μέρους των διαδικασιών, με νέα πληροφοριακά συστήματα, ηλεκτρονικές αιτήσεις, αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις στοιχείων και διαλειτουργικότητες μεταξύ υπηρεσιών, ώστε να περιοριστεί σημαντικά ο χρόνος έκδοσης αποτελεσμάτων και διορισμού των επιτυχόντων. Ενισχύσαμε επίσης το ίδιο το ΑΣΕΠ με εξειδικευμένο προσωπικό και τεχνολογικά εργαλεία. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές δεν υπηρετούν μόνο την ταχύτητα, αλλά κυρίως τη διασφάλιση της αξιοκρατίας, της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το σύστημα προσλήψεων».

Κίνητρα για την αποκέντρωση και στήριξη των ευαίσθητων περιοχών

–Η αστυφιλία και η ερήμωση της περιφέρειας αποτελούν βασικές αιτίες της δημογραφικής συρρίκνωσης. Τι πρωτοβουλίες λάβατε για τη στήριξη των ορεινών και νησιωτικών περιοχών;

«Στο πλαίσιο της ειδικής μέριμνας που υποχρεούται να επιδείξει το κράτος για την ανάπτυξη των ορεινών και νησιωτικών δήμων της χώρας σύμφωνα με το Σύνταγμα, το Υπουργείο Εσωτερικών με νομοθετική πρωτοβουλία, μεταξύ άλλων, ενίσχυσε τη μοριοδότηση του κριτηρίου της εντοπιότητας δυσπρόσιτων και απομακρυσμένων περιοχών. Στις διαδικασίες επιλογής προσωπικού με προκαθορισμένα και αντικειμενικά κριτήρια προβλέπεται πρόταξη των μόνιμων κατοίκων στις περιοχές αυτές, ανεξάρτητα από το σύνολο των μονάδων που συγκεντρώνουν.

Ως εύλογο αντίβαρο αυτού του ευεργετήματος, καθορίζεται συνολική υποχρεωτική δεκαπενταετής παραμονή για τις υπηρεσίες όπου έγινε η χρήση της εντοπιότητας. Οι εν λόγω ρυθμίσεις θεσπίστηκαν με γνώμονα να μην λειτουργούν ανασταλτικά ως προς την πρόσβαση στην απασχόληση και, παράλληλα, να στηρίζουν την αποκέντρωση και την πληθυσμιακή ενίσχυση ευαίσθητων περιοχών, όπως η παραμεθόριος, τα νησιά και οι μικροί δήμοι. Επιπλέον, σημειώνεται ότι το επίδομα των απομακρυσμένων και παραμεθόριων περιοχών εξακολουθεί να καταβάλλεται στους δικαιούχους στο ίδιο ύψος και με τις ίδιες προϋποθέσεις».

Στοχευμένη κοινωνική πολιτική για τρίτεκνους και πολύτεκνους

–Ποιες είναι οι συγκεκριμένες προβλέψεις για την ενίσχυση των πολύτεκνων και τρίτεκνων οικογενειών στις προσλήψεις αλλά και εντός του εργασιακού περιβάλλοντος του Δημοσίου;

«Πέραν της εντοπιότητας, υπάρχουν ειδικές κατηγορίες υποψηφίων για την πλήρωση θέσεων στο πλαίσιο της άσκησης κοινωνικής πολιτικής, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση των οικογενειών στην εργασία. Πιο συγκεκριμένα, για τους υποψήφιους που είναι πολύτεκνοι ή τέκνα πολυτέκνων διατίθεται το 16% στο σύνολο των προκηρυσσόμενων θέσεων, ενώ για τους τρίτεκνους και τα τέκνα τους το 12%. Μάλιστα, προσφάτως θεσπίστηκε ότι εκτός από τον πολύτεκνο, και ο τρίτεκνος γονέας αποκτά και διατηρεί εφόρου ζωής τα προνόμια της ιδιότητάς του, ανεξαρτήτως της ηλικίας των παιδιών του. Για τη μητέρα, μάλιστα, γίνεται ξεχωριστή αναφορά στην αναγνώριση της τριτεκνικής ιδιότητας, ανεξάρτητα αν τα παιδιά γεννήθηκαν εντός ή εκτός γάμου ή με σύμφωνο συμβίωσης.

Το δημογραφικό δεν είναι ένας απομονωμένος αριθμητικός δείκτης, αλλά η αντανάκλαση της εμπιστοσύνης των ανθρώπων στο αύριο

Στο εργασιακό περιβάλλον, όντας το Δημόσιο ο μεγαλύτερος εργοδότης της χώρας, δίνεται η δυνατότητα στους τρίτεκνους και πολύτεκνους υπαλλήλους να αποσπαστούν για λόγους συνυπηρέτησης στην ίδια περιοχή όπου εργάζεται ο/η σύζυγος εκτός δημόσιου τομέα, μέσω μιας ειδικής διαδικασίας. Επιπλέον, για την προστασία αυτών των οικογενειών, προβλέπεται ότι η μετάθεση πολυτέκνων (ή τέκνων τους) και τριτέκνων δεν είναι δυνατή χωρίς την προηγούμενη δική τους αίτηση».

Ένα ισχυρό πλέγμα αδειών και διευκολύνσεων για τη γονεϊκότητα

–Το Υπουργείο Εσωτερικών έχει θεσπίσει ένα εκτενές πλαίσιο αδειών για τους γονείς. Μπορείτε να μας αναφέρετε τις βασικότερες διευκολύνσεις;

«Έχουμε διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο πλέγμα αδειών και διευκολύνσεων σε γονείς δημόσιους υπαλλήλους, ανεξαρτήτως της περιοχής που υπηρετούν, το οποίο χωρίζεται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

1.      Άδειες εγκυμοσύνης, γέννησης και πατρότητας: Προβλέπονται 7 εργάσιμες ημέρες για υπαλλήλους που υποβάλλονται σε ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, δικαίωμα απουσίας για προγεννητικές εξετάσεις και ειδικές άδειες για κυοφορούσες που χρειάζονται θεραπεία. Η άδεια μητρότητας περιλαμβάνει 2 μήνες πριν και 3 μετά τον τοκετό (με επιπλέον χρόνο για πολύτεκνες ή πολύδυμες κυήσεις), ενώ θεσμοθετήθηκε άδεια πατρότητας 14 εργάσιμων ημερών, η οποία ισχύει και σε περιπτώσεις υιοθεσίας ή αναδοχής παιδιού έως 8 ετών.

2.      Άδειες και διευκολύνσεις ανατροφής: Οι γονείς δικαιούνται μειωμένο ωράριο ή 9μηνη άδεια ανατροφής με αποδοχές, με πρόσθετες διευκολύνσεις για μονογονείς, γονείς με αναπηρία, πολύτεκνους και γονείς διδύμων/τριδύμων. Παρέχεται επίσης άδεια άνευ αποδοχών έως 5 έτη για ανατροφή παιδιού έως 8 ετών (με οικονομική ενίσχυση για μέρος της διάρκειας), δυνατότητα μειωμένης απασχόλησης έως 50% για 5 χρόνια, ειδικές άδειες για θετούς/ανάδοχους γονείς, άδειες για την παρακολούθηση της σχολικής επίδοσης, καθώς και το δικαίωμα αίτησης για ευέλικτες μορφές εργασίας, όπως η τηλεργασία και το ευέλικτο ωράριο.

3.      Άδειες για θέματα υγείας των παιδιών: Περιλαμβάνουν άδειες ασθένειας παιδιού (με περισσότερες ημέρες για τρίτεκνους, πολύτεκνους και μονογονείς), ειδικές άδειες για γονείς παιδιών με σοβαρά νοσήματα, αναπηρίες ή ανάγκη συχνής νοσηλείας, πρόσθετες άδειες για παιδιά με καρκίνο κατά τις ημέρες θεραπείας, άδεια άνευ αποδοχών έως 1 μήνα για νοσηλεία ανήλικου τέκνου και μειωμένο ωράριο για γονείς παιδιών με σοβαρή αναπηρία ή χρόνιες παθήσεις».

Επένδυση στον άνθρωπο: Onboarding, mentoring και διαχείριση γνώσης

–Πέρα από τις άδειες και τις προσλήψεις, πώς διασφαλίζεται η βιωσιμότητα και η εξέλιξη του ίδιου του ανθρώπινου δυναμικού;

«Εξίσου κρίσιμος παράγοντας είναι η συνολική διαχείριση της γνώσης, της εμπειρίας και της εξέλιξης των ανθρώπων μας. Για πρώτη φορά εισάγεται ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής του δημοσίου υπαλλήλου: από την ένταξή του μέχρι την αποχώρησή του. Με τη δομημένη μεταφορά γνώσης από υπαλλήλους που συνταξιοδοτούνται, διασφαλίζεται η συνέχεια της διοίκησης.

Ταυτόχρονα, μέσα από συστήματα καθοδήγησης (mentoring) και την πιστοποίηση έμπειρων υπαλλήλων ως μέντορες, δημιουργούνται γέφυρες μεταξύ των γενεών, ενισχύοντας την παρακίνηση των νεότερων στελεχών. Παράλληλα, το νέο σύστημα ενσωμάτωσης νέων υπαλλήλων (onboarding) διασφαλίζει ότι κάθε εργαζόμενος ξεκινά τη διαδρομή του με υποστήριξη και σαφή προσανατολισμό, μειώνοντας την αβεβαιότητα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η συνεχής ανάπτυξη ψηφιακών και οριζόντιων δεξιοτήτων μέσω στοχευμένων προγραμμάτων κατάρτισης. Ένας υπάλληλος που αισθάνεται ότι εξελίσσεται και υποστηρίζεται, νιώθει ασφάλεια — και αυτή η ασφάλεια επηρεάζει άμεσα τις αποφάσεις ζωής του».

–Υπάρχουν κάποιες επιπλέον πρωτοβουλίες που αφορούν άμεσα την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την οικονομική ανακούφιση των οικογενειών;

«Θεσμοθετήσαμε τη δυνατότητα του Δημοτικού Συμβουλίου να μπορεί, με απόφασή του, να μειώνει τα δημοτικά τέλη στους πολύτεκνους. Επιπλέον, στον νέο Κώδικα της Αυτοδιοίκησης, τον οποίο επιμελείται ο Υπουργός μας, Θοδωρής Λιβάνιος, θα υπάρχει ειδική πρόβλεψη που θα δίνει τη δυνατότητα στο Δημοτικό Συμβούλιο να καταβάλει ο Δήμος επίδομα γέννησης».

–Κλείνοντας, ποιο είναι το κεντρικό συμπέρασμα που προκύπτει από τη στρατηγική σας για το δημογραφικό;

«Γίνεται σαφές ότι οι πολιτικές ανθρώπινου δυναμικού στο Δημόσιο δεν εξαντλούνται σε ρυθμίσεις και ποσοστά· αποτελούν στην ουσία μια επένδυση στο ίδιο το μέλλον της κοινωνίας. Από την ενίσχυση της αποκέντρωσης και τη στήριξη των ευαίσθητων περιοχών, μέχρι την ουσιαστική διευκόλυνση των οικογενειών, το κράτος διαμορφώνει τις συνθήκες μέσα στις οποίες οι πολίτες σχεδιάζουν τη ζωή τους.

Το δημογραφικό δεν είναι ένας απομονωμένος αριθμητικός δείκτης, αλλά η αντανάκλαση της εμπιστοσύνης των ανθρώπων στο αύριο. Αν θέλουμε να μιλάμε για μια βιώσιμη και δυναμική κοινωνία, οφείλουμε να συνεχίσουμε να σχεδιάζουμε πολιτικές με επίκεντρο τον άνθρωπο, την οικογένεια και την περιφέρεια — πολιτικές που δεν απαντούν μόνο στις ανάγκες του σήμερα, αλλά χτίζουν με συνέπεια τις προοπτικές του αύριο».