Η αλήθεια για τις εφηβικές αυτοκτονίες στην Ελλάδα

To περιστατικό με τις αυτοκτονίες των δύο 17χρονων κοριτσιών στην Ηλιούπολη άνοιξε και πάλι τη σχετική συζήτηση για την ψυχική υγεία των εφήβων με την οποία το libre έχει ασχοληθεί ουκ ολίγες φορές. Το θέμα είναι η συζήτηση να μην διεξάγεται μέσα από το μεγεθυντικό φακό του όντως τραγικού γεγονότος.

Νίκος Γιαννόπουλος

Τι εννοούμε; Τα στοιχεία, ενώ δείχνουν μία επιδείνωση στη συνολική ψυχική υγεία των εφήβων στη χώρα, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα αύξηση των αυτοκτονικών συμπεριφορών και των σχετικών περιστατικών. Χρειάζεται μία προσοχή στην προσέγγιση.

• Τα στοιχεία, επτά χρόνια πριν (στοιχεία της UNICEF) έδειχναν ότι οι αυτοκτονίες ανθρώπων μεταξύ 15-19 ετών στη χώρα ήταν 1,2 ανά 100.000 πληθυσμού. Δεν είναι προφανώς να αδιαφορεί κανείς.

Επίσης, θα πρέπει να ξεκαθαριστεί το εξής (κάτι το οποίο θα βεβαιώσει ο κάθε παιδοψυχίατρος με τον οποίο θα συνομιλήσετε). Το φαινόμενο των αυτοτραυματισμών, που όντως φαίνεται να βρίσκεται σε έξαρση, συνήθως δεν οδηγεί σε προσπάθεια αυτοκτονίας, δεν έχουν σχέση το ένα φαινόμενο με το άλλο.

Από την άλλη πλευρά, τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μετά τη δοκιμασία της πανδημίας φαίνεται ότι οι έφηβοι έχουν επιβαρυνθεί ψυχικά.

Στα περιστατικά αυτοκτονιών ευθύνων τα οποία έχουν καταγραφεί ερευνώνται ενδελεχώς.

Τα ευρήματα των ερευνών δείχνουν ότι αφορούν κυρίως αγόρια και ότι συχνά συνυπάρχουν ενδείξεις σχολικού στρες, οικογενειακής πίεσης ή ψυχικών διαταραχών.

Δεν είναι όλες οι αιτίες της ίδιας σημασίας ενώ και τα περιστατικά, ως τέτοια, έχουν αρκετές διαβαθμίσεις.

Υπάρχουν πάντως κάποιοι παράγοντες κινδύνου.

Μία από αυτές είναι η κατάθλιψη η οποία μπορεί να συνδυαστεί με κοινωνική απομόνωση και μοναξιά. Ο εκφοβισμός στο σχολείο ή αλλού είναι επίσης ένας παράγοντας σημαντικός όπως και οι οικογενειακές συγκρούσεις.

Το πεδίο της χρήσης ουσιών ή αλκοόλ απαιτεί φυσικά ιδιαίτερα προσοχή στην προσέγγισή του όταν πράγματι αποδεικνύεται ότι υφίσταται τέτοιου είδους πρόβλημα.

• Συχνά, κάτω από τις προϋποθέσεις που αναφέρθηκαν, ο έφηβος ή η έφηβη διαμορφώνουν την πεποίθηση ότι για το πρόβλημά τους δεν υπάρχει διέξοδος. Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο να συνυπάρχει χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Γι’ αυτό συνίσταται η άμεση πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας (τομέας για τον οποίο πρέπει, ακόμη, να ξεπεραστούν σοβαρά ταμπού στην Ελλάδα).

Ο ΠΟΥ και η UNICEF έχουν καταλήξει σε συγκεκριμένα συμπεράσματα ένα εκ των οποίων είναι η εκπαίδευση γονέων και δασκάλων σε θέματα ψυχικής υγείας εφήβων. Κανείς δεν γεννιέται με τη γνώση κάνοντας απλώς ένα ή περισσότερα παιδιά. Και οι προκλήσεις των καιρών είναι τόσο πολλές που οι γονείς αισθάνονται ότι κολυμπούν σε ωκεανό χωρίς καν σωσίβιο.

Η γνώση, σε συνδυασμό με την εύκολη (και δωρεάν, άλλο μεγάλο θέμα αυτό) πρόσβαση σε εξειδικευμένους επιστήμονες είναι ένα από τα κλειδιά της αντιμετώπισης τέτοιων καταστάσεων.

Υπάρχει κάτι ακόμη που η διεθνής βιβλιογραφία θίγει. Όταν προκύπτει εφηβική αυτοκτονία, τα ΜΜΕ καλούνται να παίξουν κρίσιμο ρόλο και να παρουσιάσουν το θέμα με όσο το δυνατόν πιο υπεύθυνο τρόπο. Ως προς το τελευταίο, στην Ελλάδα πρέπει να διανυθούν χιλιόμετρα επί χιλιομέτρων και όλοι καταλαβαίνουμε το γιατί.