Ανάλυση: Γιατί το Ισραήλ βλέπει “παγίδα” στη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν

Η διαφαινόμενη συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αντιμετωπίζεται στο Ισραήλ όχι ως διπλωματική επιτυχία αποκλιμάκωσης, αλλά ως μια επικίνδυνη αναβολή της κρίσης. Στην Ιερουσαλήμ κυριαρχεί η ανησυχία ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να κλείσει προσωρινά το πυρηνικό μέτωπο με την Τεχεράνη, χωρίς να εξουδετερώνει τις βαθύτερες απειλές που συνδέονται με το ιρανικό καθεστώς: το πυρηνικό πρόγραμμα, τους βαλλιστικούς πυραύλους, τη χρηματοδότηση των περιφερειακών συμμάχων του Ιράν και τη στρατηγική του παρουσία από τον Λίβανο έως την Υεμένη.

Σπύρος Σιδέρης

Για πολλούς Ισραηλινούς αξιωματούχους, η υπό διαμόρφωση συμφωνία δεν απομακρύνει τον κίνδυνο, αλλά προσφέρει στην Ισλαμική Δημοκρατία χρόνο, χρήμα και πολιτική νομιμοποίηση τη στιγμή που, κατά την ισραηλινή ανάγνωση, το καθεστώς βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση. Δεν είναι τυχαίο ότι στο Ισραήλ η συμφωνία περιγράφεται ήδη ως «σωσίβιο στους Αγιατολάχ».

Το βασικό σημείο της ισραηλινής κριτικής αφορά τον χρονικό ορίζοντα των περιορισμών. Οι πληροφορίες για πάγωμα ή περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου για περίπου 15 χρόνια προκαλούν έντονο προβληματισμό, καθώς στο Ισραήλ θεωρούν ότι μια τέτοια πρόβλεψη δεν ισοδυναμεί με οριστική αποτροπή. Αντίθετα, θυμίζει τις λεγόμενες ρήτρες λήξης της συμφωνίας του 2015, τις οποίες η ισραηλινή ηγεσία είχε χαρακτηρίσει από τότε στρατηγικό λάθος.

Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό: αν ο στόχος ήταν το Ιράν να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, πώς μπορεί να θεωρηθεί επαρκής μια συμφωνία που απλώς μεταθέτει το πρόβλημα στο μέλλον; Ισραηλινοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι η Τεχεράνη θα διατηρήσει την τεχνογνωσία, μέρος των υποδομών και την πολιτική βούληση να επανέλθει στο πυρηνικό πρόγραμμα μόλις οι περιορισμοί χαλαρώσουν ή λήξουν.

• Ακόμη πιο ανησυχητικό για το Ισραήλ είναι το άγνωστο που περιβάλλει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου. Παρά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που στόχευσαν ιρανικές εγκαταστάσεις, παραμένει ασαφές τι έχει απομείνει, πού βρίσκεται και σε ποιο βαθμό μπορεί να ελεγχθεί. Η ισραηλινή ανησυχία είναι ότι η συμφωνία θα στηριχθεί περισσότερο σε δεσμεύσεις και επιθεωρήσεις παρά σε πραγματική εξάλειψη της απειλής.

Δεύτερο μεγάλο αγκάθι είναι το ιρανικό βαλλιστικό οπλοστάσιο. Στο Ισραήλ εκτιμάται ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό αριθμό πυραύλων, πολλοί από τους οποίους φυλάσσονται σε υπόγειες εγκαταστάσεις και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντική σύγκρουση. Η ανησυχία εντείνεται από το ενδεχόμενο η συμφωνία να μην επιβάλει ουσιαστικούς περιορισμούς στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.

Για την ισραηλινή στρατηγική σκέψη, το ζήτημα των πυραύλων δεν είναι δευτερεύον. Ακόμη και χωρίς άμεση πυρηνική διάσταση, οι βαλλιστικοί πύραυλοι αποτελούν εργαλείο εκβιασμού, αποτροπής και περιφερειακής ισχύος. Αν η Τεχεράνη βγει από τη συμφωνία οικονομικά ενισχυμένη και στρατιωτικά λειτουργική, τότε η απειλή δεν μειώνεται· απλώς αναδιατάσσεται.

• Το τρίτο μέτωπο αφορά τους περιφερειακούς συμμάχους του Ιράν. Παρά τα πλήγματα που έχουν δεχθεί η Χεζμπολάχ, οι Χούθι και άλλες φιλοϊρανικές δυνάμεις, στο Ισραήλ θεωρούν ότι το δίκτυο επιρροής της Τεχεράνης παραμένει ενεργό. Οι επιθέσεις με πυραύλους και drones δείχνουν, σύμφωνα με την ισραηλινή ανάγνωση, ότι το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει μέσα πίεσης κατά του Ισραήλ χωρίς να εμπλέκεται πάντα άμεσα.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον Λίβανο. Στην Ιερουσαλήμ φοβούνται ότι μια αμερικανοϊρανική συμφωνία μπορεί να δημιουργήσει πίεση για περιορισμό της ισραηλινής στρατιωτικής δράσης απέναντι στη Χεζμπολάχ. Το σενάριο αυτό θεωρείται εξαιρετικά προβληματικό, καθώς θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία κινήσεων του ισραηλινού στρατού στο βόρειο μέτωπο, τη στιγμή που η απειλή από τον Λίβανο παραμένει ενεργή.

Παράλληλα, η πιθανή αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων προκαλεί έντονη δυσπιστία. Στο Ισραήλ εκτιμούν ότι μέρος αυτών των πόρων θα μπορούσε να κατευθυνθεί στην ανασυγκρότηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και στην ενίσχυση των συμμάχων του. Έτσι, μια συμφωνία που παρουσιάζεται ως εργαλείο σταθερότητας μπορεί, κατά την ισραηλινή οπτική, να χρηματοδοτήσει την επόμενη φάση της αντιπαράθεσης.

• Υπάρχει και μια βαθύτερη πολιτική διάσταση. Ισραηλινοί κύκλοι θεωρούν ότι το καθεστώς της Τεχεράνης αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές πιέσεις: οικονομική δυσφορία, κοινωνική κόπωση και ρήγματα στην ηγεσία. Από αυτή την άποψη, η συνέχιση των κυρώσεων και της διεθνούς απομόνωσης εκλαμβάνεται ως μοχλός πίεσης. Μια συμφωνία τώρα, υποστηρίζουν, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάσα επιβίωσης για το καθεστώς των Αγιατολάχ.

Η διαφωνία αυτή δημιουργεί νέο πεδίο έντασης στις σχέσεις Ισραήλ–ΗΠΑ. Αν και η στρατηγική συμμαχία παραμένει ισχυρή, η ισραηλινή ηγεσία φοβάται ότι η Ουάσιγκτον προκρίνει τη βραχυπρόθεσμη αποκλιμάκωση έναντι της μακροπρόθεσμης ασφάλειας. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι υπογράφεται σήμερα, αλλά τι θα επιτραπεί στο Ιράν να κάνει αύριο.

Για το Ισραήλ, η διαφαινόμενη συμφωνία δεν κλείνει τον φάκελο του Ιράν. Αντίθετα, μπορεί να τον ανοίγει ξανά με δυσμενέστερους όρους: ένα Ιράν οικονομικά ενισχυμένο, πυραυλικά ενεργό, περιφερειακά παρόν και πυρηνικά σε αναμονή. Αυτός είναι ο λόγος που στην Ιερουσαλήμ δεν βλέπουν μια ιστορική ευκαιρία ειρήνευσης, αλλά μια επικίνδυνη διπλωματική παύση πριν από την επόμενη κρίση.