BBC: Κίνδυνος για γενικευμένο πόλεμο στη Μ. Ανατολή- Υπό κατάρρευση η εκεχειρία

Τον κίνδυνο επιστροφής σε μία γενικευμένη πολιτική σύγκρουση επισημαίνει με ανάλυσή του το BBC μετά τα σημάδια κατάρρευσης της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Η «επιχείρηση Ελευθερία» αναστέλλεται λίγα 24ωρα αφότου ο Ντ. Τραμπ την είχε πανηγυρικά εξαγγείλει ως το μεγάλο βήμα για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Με χτεσινή ανάρτησή του ο Αμερικανός πρόεδρος κάνει μια χειρονομία συμβιβασμού προς το Ιράν, υποστηρίζοντας ότι έλαβε αυτήν την απόφαση μετά από αίτημα του Ισλαμαμπάντ και μετά από «αμοιβαία συμφωνία» καθώς έχει ήδη σημειωθεί «μεγάλη πρόοδος» για την επίτευξη ειρήνης στον πόλεμο.

Λίγες ώρες νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών, Μ. Ρούμπιο, και ο υπουργός Πολέμου, Π. Χέγκσεθ, διαβεβαίωναν ότι η αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση θα διασφάλιζε την ελευθερία ναυσιπλοΐας στον Περσικό.

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν την εξέλιξη ως νίκη της Τεχεράνης, ως ότι ο Τραμπ υποχώρησε μετά την αποτυχία του σχεδίου του, εδώ. Σήμερα, ο υπουργός Εξωτερικών, Α. Αραγκτσί, βρίσκεται στο Πεκίνο για συνομιλίες.

Το τελευταίο 24ωρο, είχαν προηγηθεί (α) οι δηλώσεις του Π. Χέγκσεθ και του αρχηγού του αμερικανικού Γενικού Επιτελείου, στρατηγού Κέιν ότι οι επιθέσεις που είχε εξαπολύσει το Ιράν αφότου ξεκίνησε το «σχέδιο Ελευθερία» δεν συνιστούν παραβίαση της εκεχειρίας, και (β) η αποκάλυψη του ενημερωτικού ιστότοπου axios.com ότι ο Λευκός Οίκος είχε ενημερώσει ανεπισήμως την Τεχεράνη για αυτήν την επιχείρηση, ώστε να μην υπάρξουν μεγάλες αντιδράσεις,

Η ανάλυση του BBC

Η αντιπαράθεση για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ έχει εξελιχθεί στο κεντρικό θέμα της σύγκρουσης ΗΠΑ και Ιράν. Η ήδη εύθραυστη εκεχειρία δείχνει σημάδια κατάρρευσης και ο κίνδυνος γενικευμένου πολέμου επανέρχεται στο προσκήνιο.

Τέσσερις εβδομάδες μετά την κατάπαυση του πυρός, οι διπλωματικές προσπάθειες δεν έχουν αποδώσει, με τις συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ να ολοκληρώνονται χωρίς αποτέλεσμα. Και οι δύο πλευρές εμφανίζονται διατεθειμένες να διαπραγματευτούν, αλλά με ασύμβατους στόχους και αδιαπραγμάτευτες «κόκκινες γραμμές». Αρκεί ένα επεισόδιο για να πυροδοτηθούν νέες εχθροπραξίες.

Μέχρι την έναρξη του πολέμου, το πέρασμα του Ορμούζ λειτουργούσε ως διεθνής θαλάσσιος διάδρομος ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Σήμερα, το Ιράν έχει μετατρέψει τον έλεγχο του σε στρατηγικό εργαλείο: μέσο στρατιωτικής πίεσης, πιθανή πηγή εσόδων μέσω επιβολής «διοδίων» και ταυτόχρονα μηχανισμό αποτροπής. Ο υπουργός Εξωτερικών, Α. Αραγτσί, έχει κάνει σαφές ότι δεν υπάρχει επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς.

Για την Ουάσιγκτον, η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα κρίσιμο στρατηγικό δίλημμα. Ο Ντ. Τραμπ δεν μπορεί να αποδεχθεί έναν de facto ιρανικό έλεγχο της θαλάσσιας οδού χωρίς να υπονομεύσει την εικόνα ισχύος των ΗΠΑ, ακόμη και αν η στρατιωτική υπεροχή τους δεν αμφισβητείται επιχειρησιακά.

Η απόφαση των ΗΠΑ να συνοδεύσουν εμπορικά πλοία μέσω των Στενών ήταν αναμενόμενο ότι θα προκαλούσε αντίδραση από την Τεχεράνη. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν η αλληλουχία δράσεων και αντιδράσεων θα περιοριστεί ή θα οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Ο κίνδυνος λανθασμένων εκτιμήσεων και παρερμηνειών είναι ιδιαίτερα αυξημένος –ένας παράγοντας που ιστορικά έχει οδηγήσει σε ταχεία κλιμάκωση κρίσεων.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη στρατιωτική διάσταση. Το κλείσιμο των Στενών επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια οικονομία, διαταράσσοντας την προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και κρίσιμων πρώτων υλών όπως τα λιπάσματα. Οι συνέπειες αυτές πλήττουν ήδη χώρες μακριά από το πεδίο της σύγκρουσης, ενισχύοντας τον κίνδυνο ενεργειακής και επισιτιστικής κρίσης.

Στο περιφερειακό επίπεδο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φαίνεται να αποτελούν βασικό στόχο ιρανικής πίεσης. Η σημασία του λιμανιού της Φουτζέιρα, που επιτρέπει εξαγωγές πετρελαίου εκτός των Στενών, καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη. Ταυτόχρονα, τα ΗΑΕ ενισχύουν τη συνεργασία τους με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, προσπαθώντας να αποφύγουν άμεση εμπλοκή — μια ισορροπία που μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή.

Συνολικά, η κρίση έχει φτάσει σε στρατηγικό αδιέξοδο. Παρά την επιχειρησιακή ισχύ των ΗΠΑ, η ανθεκτικότητα της Τεχεράνης και οι περιορισμοί της αμερικανικής στρατηγικής καθιστούν δύσκολη την επίτευξη καθαρής λύσης. Η εγκατάλειψη της συμφωνίας για τα πυρηνικά και η πολιτική «μέγιστης πίεσης» δεν ανέκοψαν το ιρανικό πρόγραμμα και συνέβαλαν στη σημερινή δυναμική σύγκρουσης.

Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Με τις γραμμές επικοινωνίας αδύναμες και την ένταση υψηλή, η ισορροπία μπορεί να διαταραχθεί ανά πάσα στιγμή. Το ενδεχόμενο επιστροφής σε γενικευμένο πόλεμο δεν είναι πλέον θεωρητικό — αλλά ένα άμεσο και υπαρκτό σενάριο.