Διεθνείς αναλύσεις αναζητούν τους λόγους… “εξαφάνισης” του Ρούμπιο από την πολεμική κρίση ΗΠΑ-Ιράν

Όταν ο Μπαράκ Ομπάμα επιδίωκε τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα (JCPOA), ο τότε υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι δεν ήταν απλώς παρών — ήταν ο βασικός διαπραγματευτής της Ουάσιγκτον. Με αλλεπάλληλες συναντήσεις με τον Ιρανό ομόλογό του Ζαρίφ, συχνά σε καθημερινή βάση, ενσάρκωνε το κλασικό δόγμα της αμερικανικής διπλωματίας: ο ΥΠΕΞ ως κεντρικός παίκτης στις μεγάλες διεθνείς κρίσεις.

Μια δεκαετία αργότερα, στο φόντο της νέας έντασης ΗΠΑ–Ιράν, η εικόνα είναι σχεδόν ανεστραμμένη. Όπως καταγράφουν οι The New York Times, στους πρόσφατους και σχεδιαζόμενους γύρους επαφών —με ενδιάμεσο σταθμό το Ισλαμαμπάντ και ακυρωμένα ταξίδια απεσταλμένων του Λευκού Οίκου— ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δεν βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αντίθετα, παραμένει εκτός πρώτης γραμμής σε μια από τις πιο κρίσιμες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις της συγκυρίας.

Η αντίφαση γίνεται εντονότερη αν ληφθεί υπόψη ότι ο Ρούμπιο δεν είναι ένας «συμβατικός» ΥΠΕΞ. Συνδυάζοντας —έστω και άτυπα— ρόλο υπουργού Εξωτερικών και επιρροή στο πεδίο της εθνικής ασφάλειας, θα ανέμενε κανείς αυξημένη παρουσία. Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι Financial Times, η δημόσια και επιχειρησιακή του εμπλοκή παραμένει περιορισμένη, τροφοδοτώντας ερωτήματα για το αν πρόκειται για συνειδητή επιλογή ή για ενδεικτικό παραγκωνισμού.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι απλώς περιγραφικό. Είναι πολιτικό: πρόκειται για παραγκωνισμό ή για συνειδητή στρατηγική;

Η πρώτη ανάγνωση είναι ευθεία. Ο Ρούμπιο, παρά τη θεσμική του ισχύ —και μάλιστα σε διπλό ρόλο— δεν ηγείται των κρίσιμων διαπραγματεύσεων. Η σύγκριση με τον Χένρι Κίσινγκερ αναδεικνύει το χάσμα: εκεί όπου ο Κίσινγκερ συγκέντρωνε αρμοδιότητες και καθόριζε στρατηγική, ο Ρούμπιο εμφανίζεται να τις εκχωρεί. Αναλύσεις όπως στο Politico επισημαίνουν ότι στη δεύτερη θητεία Τραμπ η εξωτερική πολιτική έχει μετακινηθεί από τα θεσμικά όργανα σε έναν στενό, προσωποκεντρικό κύκλο. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ο υπουργός Εξωτερικών δεν παραγκωνίζεται απλώς — καθίσταται δομικά λιγότερο αναγκαίος.

Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία δεν εξαντλεί την εικόνα. Υπάρχει και μια δεύτερη, πιο σύνθετη ανάγνωση: ότι η «απουσία» Ρούμπιο είναι, σε σημαντικό βαθμό, επιλογή. Ο Stephen Walt έχει επισημάνει ότι η περιορισμένη εμπλοκή σε μια δυνητικά αδιέξοδη σύγκρουση, όπως το ιρανικό μέτωπο, μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτική ασπίδα. Με το βλέμμα στο 2028, η αποστασιοποίηση από έναν πόλεμο υψηλού ρίσκου δεν είναι ένδειξη αδυναμίας αλλά μορφή επένδυσης.

Αυτή η στρατηγική συνδέεται άμεσα με τη λογική της ίδιας της προεδρίας Τραμπ. Όπως υπογραμμίζουν αναλύσεις του The Economist, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ έχει μετατοπιστεί προς ένα μοντέλο πιο προσωποκεντρικό, λιγότερο θεσμικό και περισσότερο «συναλλακτικό». Σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση απεσταλμένων, οι παράλληλοι δίαυλοι και η σκόπιμη ασάφεια ρόλων δεν είναι παρεκκλίσεις αλλά εργαλεία. Ορατοί πρωταγωνιστές εναλλάσσονται, ενώ η πραγματική διαπραγμάτευση συχνά μεταφέρεται εκτός των παραδοσιακών καναλιών.

Η «αορατότητα» του Ρούμπιο, λοιπόν, μπορεί να ερμηνευθεί και ως προσαρμογή. Όχι απουσία από την εξουσία, αλλά διαφορετικός τρόπος άσκησής της. Ένας ρόλος λιγότερο εκτεθειμένος, που επιτρέπει ευελιξία και, κυρίως, περιορισμό πολιτικού κόστους.

Παράλληλα, η εσωτερική πολιτική διάσταση είναι καθοριστική. Ο Ρούμπιο παραμένει μια δυνητική προεδρική υποψηφιότητα, σε ανταγωνισμό —μεταξύ άλλων— με τον Τζεϊ Ντι Βανς. Σε αυτό το περιβάλλον, η στρατηγική ισορροπία είναι λεπτή: πλήρης ευθυγράμμιση με τον Τραμπ, χωρίς όμως πλήρη ταύτιση με κάθε ριψοκίνδυνη επιλογή. Η επιλεκτική έκθεση, ιδίως σε κρίσεις όπως αυτή του Ιράν, εξυπηρετεί ακριβώς αυτή την ανάγκη.

Τελικά, το δίλημμα «παραγκωνισμός ή στρατηγική» αποδεικνύεται απλουστευτικό. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και μάλλον πιο αποκαλυπτική για τη φύση της σημερινής αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Ο θεσμικός ρόλος του υπουργού Εξωτερικών έχει πράγματι αποδυναμωθεί. Ταυτόχρονα, όμως, ο ίδιος ο Ρούμπιο φαίνεται να αξιοποιεί αυτή τη μετατόπιση, επιλέγοντας πότε θα εμφανιστεί και πότε θα παραμείνει στο παρασκήνιο.