Από τη στρατηγική συμμαχία στη σιωπηρή αποξένωση-Ειδικοί αναλύουν το μέγεθος της “ρωγμής” στις σχέσεις Ισραήλ-Δύσης

Ολοένα και περισσότερες φωνές στον ισραηλινό δημόσιο λόγο διαπιστώνουν ότι η κρίση Ισραήλ-Δύσης δεν περιορίζεται πλέον σε επικοινωνιακό επίπεδο ή σε πρόσκαιρες διπλωματικές εντάσεις λόγω πολέμου. Αντίθετα, αναδεικνύεται ως μια βαθύτερη, δομική μεταβολή που αγγίζει τον πυρήνα των στρατηγικών συμμαχιών, της πολιτικής νομιμοποίησης και της διεθνούς εικόνας της χώρας σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα από αναλύσεις σε ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, καταγράφεται μια αυξανόμενη ανησυχία ότι το Ισραήλ δεν αντιμετωπίζει απλώς επικριτική διάθεση, αλλά μια σταδιακή και συστηματική αποξένωση από παραδοσιακούς συμμάχους, η οποία ενδέχεται να επηρεάσει καθοριστικά το γεωπολιτικό του μέλλον.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με άρθρο του Ιτάμαρ Άιχνερ στην εφημερίδα Yedioth Ahronoth, η επιδείνωση των σχέσεων με την Ευρώπη έχει φτάσει σε πρωτοφανές επίπεδο. Ο ίδιος σημειώνει ότι η ένταση δεν αφορά μόνο χώρες που παραδοσιακά τηρούν πιο επικριτική στάση απέναντι στο Ισραήλ, όπως η Γαλλία, η Ισπανία ή το Βέλγιο, αλλά επεκτείνεται και σε κράτη που μέχρι πρότινος θεωρούνταν στενοί εταίροι, όπως η Γερμανία και η Ιταλία. Το πρόβλημα, όπως τονίζει, δεν είναι πλέον η αδυναμία «εξήγησης της ισραηλινής θέσης», αλλά οι ίδιες οι επιλογές που ενισχύουν τη διπλωματική απομόνωση και υπονομεύουν την ευρωπαϊκή στήριξη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αντιπαράθεση που προκάλεσε ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, όταν απάντησε με οξύ τρόπο στις γερμανικές επικρίσεις για την επέκταση των εποικισμών. Η στάση αυτή, σύμφωνα με τον Άιχνερ, δεν επιβάρυνε μόνο τις σχέσεις με το Βερολίνο, αλλά προκάλεσε και δημόσια δυσφορία ακόμη και εντός της ισραηλινής διπλωματίας, με τον πρέσβη στο Βερολίνο να αποστασιοποιείται ανοιχτά. Παράλληλα, η απόφαση της Ιταλίας να αναστείλει διμερή συμφωνία ασφάλειας με το Ισραήλ ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι η χώρα χάνει όχι μόνο επικριτές, αλλά και παραδοσιακούς συμμάχους, ακόμη και στον πυρήνα της ευρωπαϊκής δεξιάς.

• Την ίδια στιγμή, η εικόνα δεν είναι καλύτερη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε ανάλυσή της στην ίδια εφημερίδα (Yedioth Ahronoth), η Τσίπι Σμιλοβίτς επισημαίνει ότι η φθορά της ισραηλινής εικόνας στην αμερικανική κοινωνία αποτελεί αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας διαδικασίας, που εκτείνεται σε περίπου δύο δεκαετίες. Επικαλούμενη στοιχεία από το Pew Research Center, αναφέρει ότι ένα σημαντικό ποσοστό Αμερικανών πολιτών διατηρεί πλέον αρνητική άποψη για το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένου ενός αξιοσημείωτου τμήματος των Ρεπουμπλικάνων.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η μεταστροφή των νεότερων ηλικιακών ομάδων, όπου η αρνητική στάση εμφανίζεται ενισχυμένη. Αυτό σημαίνει ότι η φθορά δεν περιορίζεται στους Δημοκρατικούς ή στους φιλελεύθερους κύκλους, αλλά επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικό φάσμα, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη μέχρι πρότινος δεδομένη διακομματική στήριξη προς το Ισραήλ – έναν από τους βασικούς πυλώνες της σχέσης του με τις ΗΠΑ.

Η ίδια αποδίδει σημαντικό μέρος της ευθύνης στον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, κατηγορώντας τον ότι συνέβαλε στη διάρρηξη αυτής της συναίνεσης, επιλέγοντας να ευθυγραμμιστεί με πιο ακραίες πολιτικές τάσεις και ηγεσίες, όπως εκείνη του Ντόναλντ Τραμπ. Αν και αυτή η στρατηγική απέφερε πρόσκαιρα οφέλη, εντούτοις, κατά την άποψή της, κατέστησε το Ισραήλ εξαρτώμενο από εύθραυστους πολιτικούς συσχετισμούς αντί για σταθερές θεσμικές σχέσεις.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η κρίση δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς σε επικοινωνιακές αστοχίες ή σε ελλιπή δημόσια διπλωματία. Αντίθετα, οι εικόνες από τη Γάζα, τον Λίβανο και τη Δυτική Όχθη διαμορφώνουν μια πραγματικότητα που επηρεάζει άμεσα τη διεθνή κοινή γνώμη, περιορίζοντας τη δυνατότητα του Ισραήλ να διατηρήσει την παλαιότερη θετική του εικόνα στη Δύση.

• Από μια πιο βαθιά, ιδεολογική σκοπιά, ο Νταν Πέρι, γράφοντας στην εφημερίδα Maariv, επιχειρεί να ερμηνεύσει τις ρίζες της κρίσης. Υποστηρίζει ότι ορισμένα ιστορικά διδάγματα που υιοθετήθηκαν μετά το Ολοκαύτωμα —όπως η πεποίθηση ότι η χώρα δεν μπορεί να βασιστεί σε κανέναν άλλο, ότι δεν οφείλει να απολογείται και ότι δεν χρειάζεται να εξηγεί τις πράξεις της— έχουν εξελιχθεί σε μια πολιτική φιλοσοφία που ενισχύει τη διεθνή απομόνωση.

Κατά τον Πέρι, αυτή η νοοτροπία οδηγεί σε συγκρουσιακή στάση απέναντι στη διεθνή κοινότητα και υπονομεύει τόσο την ηθική όσο και την πολιτική βάση του κράτους. Επισημαίνει ότι το Ισραήλ, ως μικρό κράτος με οικονομία που εξαρτάται από τις εξαγωγές και τη διεθνή συνεργασία, δεν έχει την πολυτέλεια της απομόνωσης. Αντιθέτως, η απομάκρυνση από τους εταίρους του μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή γεωπολιτική αποδυνάμωση.

Επιπλέον, ασκεί κριτική στον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ επικοινωνεί με τον έξω κόσμο, τονίζοντας ότι τα μηνύματά του απευθύνονται ολοένα και περισσότερο στο εσωτερικό ακροατήριο, ενώ έχει σχεδόν εγκαταλείψει την προσπάθεια πειθούς της διεθνούς κοινής γνώμης. Η υποτίμηση της Ευρώπης, παρά το γεγονός ότι αποτελεί βασικό εμπορικό εταίρο, και η υπερβολική εστίαση σε μεμονωμένες πολιτικές προσωπικότητες, θεωρούνται ενδεικτικά μιας στρατηγικής που ενισχύει τη διπλωματική αποξένωση.

• Συνολικά, οι τρεις αυτές παρεμβάσεις συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με μια ευρύτερη κρίση διεθνών σχέσεων, η οποία υπερβαίνει την επικοινωνιακή διάσταση και αγγίζει τον ίδιο τον προσανατολισμό της εξωτερικής του πολιτικής. Η απώλεια συμμάχων στην Ευρώπη, η σταδιακή φθορά της στήριξης στις ΗΠΑ και η εσωτερική ιδεολογική στροφή προς μια πιο συγκρουσιακή γραμμή συνθέτουν μια εικόνα αυξανόμενης απομόνωσης.

Υπό αυτό το πρίσμα, η συζήτηση που διεξάγεται εντός του Ισραήλ δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή προβλημάτων, αλλά μια σαφή προειδοποίηση για τις συνέπειες των σημερινών επιλογών. Η πορεία προς τη διπλωματική αποξένωση δεν παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη, αλλά ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών αποφάσεων, οι οποίες, αν δεν αναθεωρηθούν, ενδέχεται να μεταβάλουν ριζικά τη θέση της χώρας στο δυτικό σύστημα συμμαχιών.