Ρεπορτάζ libre: Οι Έλληνες έχουν πτυχία αλλά ποιες είναι οι δυνατότητες κοινωνικής κινητικότητας;

Τη συζήτηση που έχει ανοίξει για το πτυχίο του Μακάριου Λαζαρίδη και το αν αυτό είναι αρκετό για να δικαιολογήσει το διορισμό του σε θέση μετακλητού πριν από περίπου 20 χρόνια την παρακολουθείτε με λεπτομέρειες από τις σελίδες του Libre, άλλωστε μιλάμε για το πολιτικό θέμα των ημερών.

Νίκος Γιαννόπουλος

Με αφορμή αυτήν ακριβώς τη συζήτηση είναι νομίζουμε ωφέλιμο να δούμε πόσοι Έλληνες είναι κάτοχοι πανεπιστημιακού τίτλου σπουδών (μιλάμε πάντα για αναγνωρισμένο πτυχίο) εν έτει 2026.

Ε, λοιπόν είναι φανερό ότι αν υπάρχει ένας τομέας για τον οποίο μπορούμε να… καυχηθούμε ως έθνος ότι έχουμε απόλυτη σύγκλιση με την ΕΕ είναι ακριβώς αυτός.

Τι λέει η Eurostat; Το ποσοστό Ελλήνων ηλικίας 25-34 ετών που κατέχει τίτλο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης υπολογίζεται σε 44,5. Με τον ίδιο υπολογισμό για την Ευρώπη των 27 το σχετικό νούμερο ανέρχεται σε 44,2 κάτι που σημαίνει ότι η σύγκλισή μας είναι απόλυτη. Προφανώς είναι απολύτως στο χέρι μας, ως χώρα, το ποσοστό αυτό (πάντα για το ίδιο ηλικιακό target group) να το αυξήσουμε στο 45% μέχρι το 2030 κάτι που έχει θέσει ως στόχο και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα ίδια υψηλά ποσοστά ισχύουν και για το πιο εκτεταμένο ηλικιακό γκρουπ (25-64). Η Ελλάδα έχει καταγράψει τεράστια πρόοδο τα τελευταία 34 χρόνια καθώς από το 17,7% του Δεκεμβρίου του 1992 “πέταξε” στο 44%, ήδη από το 2018. Σ’ αυτό έπαιξε σπουδαίο ρόλο το ελληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο αλλά και το γεγονός ότι ολοένα και περισσότεροι Έλληνες είχαν την ευκαιρία (και την οικονομική δυνατότητα, ας μην κρυβόμαστε) να φοιτά επιτυχώς σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού (κυρίως Ευρώπη αλλά και ΗΠΑ).

Ακόμα και κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, που σημαδεύτηκε από πολλές και ποικίλες κρίσεις, η χώρα κατόρθωσε να αυξήσει το ποσοστό των πτυχιούχων της κατά 4,1% στις ηλικίες από 25 μέχρι 34 ετών. Είναι, προφανώς (και το ξέρουμε όλοι μας από το στενό μας οικογενειακό περιβάλλον) μέγιστη προτεραιότητα για τις ελληνικές οικογένειες να σπουδάζουν τα παιδιά τους και κάνουν ότι μπορούν γι’ αυτό.

Είναι, την ίδια ώρα, σαφές ότι οι νέες γενιές έχουν πολύ περισσότερους πτυχιούχους από τις προηγούμενες.

Αλματα προόδου όμως έχει κάνει και η Ευρώπη γενικότερα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat (2024, για το ηλικιακό γκρουπ από 25 μέχρι 74 ετών) το 33,5% των πολιτών διαθέτει τουλάχιστον ένα πανεπιστημιακό πτυχίο.

Το 44,3% έχει τελειώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση χωρίς όμως να έχει πάει στο Πανεπιστήμιο και μόλις το 22,2% των πολιτών δεν έχουν καταφέρει να τελειώσουν ούτε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν τα κατάφεραν, μ’ ένα τρόπο, στη ζωή τους).

Η Ελλάδα, όπως είπαμε, ακολουθεί πιστά.

Τρία είναι τα βασικά συμπεράσματα:

• Ο δείκτης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξάνεται κατακόρυφα με την πάροδο του χρόνου, στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
• Οι νεότερες γενιές έχουν πολύ υψηλότερα ποσοστά πανεπιστημιακής ολοκλήρωσης από τις παλαιότερες, τόσο στην ΕΕ όσο και στην Ελλάδα.
• Η Ελλάδα έχει πλέον περίπου τον ίδιο ρυθμό αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στους νέους (25-34) με τον μέσο όρο της ΕΕ

Τα παραπάνω στοιχεία καταδεικνύουν ότι η Ελλάδα έχει καλές επιδόσεις και στην κοινωνική κινητικότητα, στη δυνατότητα, δηλαδή, μελών των χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων να “ανεβαίνουν” σε κοινωνικό στάτους μέσα από τις σπουδές και την ακόλουθη επαγγελματική σταδιοδρομία τους.

Η πλήρης αλήθεια είναι όμως ότι στο συγκεκριμένο τομέα χρειαζόμαστε δουλειά. Οποιον δείκτη κοινωνικής κινητικότητας και αν χρησιμοποιήσει κανείς (ΟΟΣΑ, Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ) θα διαπιστώσει ότι η Ελλάδα υπολείπεται των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών.

Σύμφωνα με το διάγραμμα Great Gatsby Curve, η Ελλάδα βρίσκεται (δυστυχώς) πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ σε ανισότητα και σε χαμηλότερα ποσοστά κοινωνικής κινητικότητας. Στη χώρα μας, κοντολογίς, είναι πιο δύσκολη η μετατροπή του μορφωτικού κεφαλαίου σε οικονομική άνοδο και αυτό το διαπιστωμένο γεγονός σχετίζεται με παράγοντες όμως η δομή της αγοράς εργασίας, το μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων αλλά και η ισχυρή οικογενειακής μεταβίβασης κοινωνικού κεφαλαίου (βλέπε οικογενειοκρατία).

Για το τελευταίο κάτι έχουμε αντιληφθεί. Και στην πολιτική. Τα οικογενειακά και πελατειακά δίκτυα συχνά σφραγίζουν τις εξελίξεις και μοιραία περιορίζουν την κοινωνική κινητικότητα.