Λίβανος και Ισραήλ σε λεπτή διπλωματική ισορροπία για την εκεχειρία- Η Κύπρος έτοιμη να φιλοξενήσει τις διαπραγματεύσεις

Σε μια εξαιρετικά εύθραυστη συγκυρία για την Ανατολική Μεσόγειο, ο Λίβανος και το Ισραήλ εισέρχονται σε μια νέα φάση έντονης διπλωματικής κινητικότητας, επιχειρώντας να υπερβούν δεκαετίες αιματηρής αντιπαράθεσης μέσα από μια διαδικασία που φέρει όλα τα χαρακτηριστικά μιας σιωπηλής σύγκρουσης στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων. Η πρωτοβουλία, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών, φιλοδοξεί να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο πλευρές που παραμένουν εγκλωβισμένες σε βαθιά δυσπιστία, με βασικό ζητούμενο την επίτευξη μιας εκεχειρίας και την αποτροπή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Το γεγονός ότι η πρώτη επαφή περιορίζεται σε ένα σύντομο, σχεδόν συμβολικό τετ-α-τετ μεταξύ διπλωματών αποτυπώνει όχι μόνο το βάρος της ιστορικής εχθρότητας, αλλά και την προσπάθεια να οικοδομηθεί ένα ελάχιστο κοινό έδαφος πριν από οποιαδήποτε ουσιαστική διαπραγμάτευση.

Η συνάντηση φέρνει αντιμέτωπους, σε διπλωματικό επίπεδο, τη Λιβανέζα πρέσβειρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, Νάντα Χαμάντα Μουάουαντ, και τον Ισραηλινό ομόλογό της, Γιεχιέλ Λάιτερ, σε μια διαδικασία που λειτουργεί ως προπομπός για ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις στην Κύπρο.

Η επιλογή της Κύπρου ως πιθανού τόπου διεξαγωγής δεν είναι τυχαία, καθώς προσφέρει μια σχετικά ουδέτερη γεωγραφική και πολιτική πλατφόρμα στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου, μακριά από την άμεση πίεση του πεδίου.

Στο παρασκήνιο, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διαχωρίσει τη λιβανοϊσραηλινή εξίσωση από την ευρύτερη αντιπαράθεση με το Ιράν, επιμένοντας σε μια πιο στοχευμένη προσέγγιση που θα μπορούσε να ενισχύσει τη σταθερότητα στον Λίβανο.

Τον ρόλο του μεσολαβητή αναλαμβάνουν ο Αμερικανός πρέσβης στον Λίβανο, Μισέλ Ίσα, και ο σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάικλ Νίνταμ, στενός συνεργάτης του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Η παρουσία τους υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδει η διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ στην προώθηση άμεσων συνομιλιών ως μέσου αποσυμπίεσης της έντασης και διαχείρισης ενός μετώπου που μπορεί εύκολα να αποκτήσει ευρύτερες διαστάσεις.

• Στην πλευρά του Λιβάνου, οι οδηγίες εμφανίζονται σαφείς. Η πρέσβειρα Μουάουαντ μεταφέρει εντολή του προέδρου Ζοζέφ Αούν να θέσει ως βασική προτεραιότητα την άμεση κατάπαυση του πυρός μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ. Η επιδίωξη αυτή συνδέεται άμεσα με την ανάγκη αποκατάστασης της κυριαρχίας του λιβανέζικου κράτους, ιδίως στις νότιες περιοχές που βρίσκονται στο επίκεντρο των συγκρούσεων από τις αρχές Μαρτίου. Για τη Βηρυτό, η εκεχειρία δεν αποτελεί απλώς έναν τακτικό στόχο, αλλά βασική προϋπόθεση για την αποτροπή περαιτέρω αποσταθεροποίησης.

Απέναντι σε αυτή τη θέση, η κυβέρνηση του Ισραήλ, υπό τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, εμφανίζεται απρόθυμη να προχωρήσει σε πλήρη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Αντιθέτως, προκρίνει τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας εντός του λιβανικού εδάφους, βάθους έως και δέκα χιλιομέτρων, ως μέσο αποτροπής μελλοντικών επιθέσεων. Η στάση αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι οι επικείμενες συνομιλίες μπορεί να εξελιχθούν σε μια πραγματική διπλωματική αναμέτρηση, όπου το ζητούμενο δεν θα είναι απλώς μια γενική μείωση της έντασης, αλλά η ίδια η αποδοχή της αρχής της εκεχειρίας.

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά αποφεύγει να εμπλακεί σε επιχειρησιακές λεπτομέρειες, επιλέγοντας να διατηρήσει τον ρόλο του διαιτητή. Το Ισραήλ δηλώνει πρόθυμο να συνεργαστεί με τις πρωτοβουλίες της Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ευρύτερη στρατηγική έναντι του Ιράν, αλλά επιμένει στην ανάγκη αφοπλισμού της Χεζμπολάχ ως προϋπόθεση για μια πιο σταθερή και διαρκή λύση. Η θέση αυτή δείχνει ότι το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει τη διαπραγμάτευση όχι ως αυτόνομη διαδικασία αποκλιμάκωσης, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

• Σημαντική είναι και η παρέμβαση της Ομάδας Εργασίας για τον Λίβανο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τον επικεφαλής της, Εντ Γκάμπριελ, να εκφράζει στήριξη στις άμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών. Ο ίδιος τονίζει ότι ένας ξεχωριστός διαπραγματευτικός δρόμος, ανεξάρτητος από το ιρανικό ζήτημα, αποτελεί τον πιο αξιόπιστο τρόπο για την ενίσχυση της λιβανικής κυριαρχίας. Πρόκειται για μια προσέγγιση που αποσκοπεί στο να αποσυνδέσει τον Λίβανο από ευρύτερα περιφερειακά παζάρια και να τον επανατοποθετήσει ως αυτόνομο συνομιλητή.

Η συζήτηση για το λεγόμενο «πακιστανικό μοντέλο» –δηλαδή την επίτευξη εκεχειρίας πριν από την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων– αναδεικνύει τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν. Η απροθυμία του Ισραήλ να συνδέσει άμεσα την παύση των εχθροπραξιών με τις συνομιλίες προκαλεί απογοήτευση στη λιβανική πλευρά, χωρίς όμως να οδηγεί σε εγκατάλειψη της διπλωματικής διαδικασίας. Αντίθετα, ενισχύει την εκτίμηση ότι οι άμεσες συνομιλίες αποτελούν πλέον τη μοναδική ρεαλιστική οδό για την αποτροπή μιας νέας, πιο επικίνδυνης κλιμάκωσης.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι στρατιωτικές επιλογές παραμένουν ενεργές και η αβεβαιότητα εξακολουθεί να κυριαρχεί, η διπλωματία καλείται να λειτουργήσει όχι ως ιδανική λύση, αλλά ως η τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι στην επέκταση της σύγκρουσης.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή η εύθραυστη διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε απτά αποτελέσματα ή αν θα προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των αποτυχημένων προσπαθειών προσέγγισης. Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη των διαβουλεύσεων θα αποτελέσει βαρόμετρο τόσο για τη σταθερότητα στην περιοχή όσο και για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών ως βασικού διαμεσολαβητή σε ένα από τα πλέον σύνθετα γεωπολιτικά μέτωπα της εποχής.