Η ιστορική σκηνοθεσία της Κάρμεν του 1875 έρχεται στην Εθνική Λυρική Σκηνή

Η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει την Κάρμεν σε μια μοναδική παραγωγή που ανασυνθέτει την ιστορική πρώτη παρουσίαση του αριστουργήματος του Ζωρζ Μπιζέ, που δόθηκε το 1875 στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού.

Για δώδεκα παραστάσεις, από τις 30 Απριλίου έως και τις 4 Ιουνίου 2026, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ, σε μουσική διεύθυνση Κωνσταντίνου Τερζάκη, σκηνοθεσία Ρομάν Ζιλμπέρ και με τη συμμετοχή διεθνών σταρ της όπερας. Τον ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσουν οι Γκαέλ Αρκέζ, Ανίτα Ρατσβελισβίλι και Μαρίνα Βιόττι.

Η Κάρμεν του Ζωρζ Μπιζέ αποτελεί εμβληματικό ορόσημο του παγκόσμιου λυρικού ρεπερτορίου, καθώς σηματοδοτεί την οριστική ρήξη με τις καλλιτεχνικές συμβάσεις της εποχής και τη μετάβαση της όπερας στον ωμό ρεαλισμό του βερισμού. Η παγκόσμια πρεμιέρα του έργου δόθηκε στις 3 Μαρτίου 1875 στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού και, παρά την αρχική ταραχώδη υποδοχή της, εξελίχθηκε σε μια από τις μεγαλύτερες διεθνείς επιτυχίες στην ιστορία της όπερας, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση μεταξύ μουσικής γλώσσας και δραματουργίας. Πρόκειται για ένα υπαρξιακό δράμα με μοιραία πάθη και εκφάνσεις του κοινωνικού περιθωρίου, το οποίο, σε συνδυασμό με την εξερεύνηση εξωτικών ηχητικών κόσμων και λαϊκών μελωδιών, αναδεικνύει συναρπαστικά τον χαρακτήρα της ηρωίδας ως συμβόλου απόλυτης ελευθερίας.

Η υπόθεση μας μεταφέρει στη Σεβίλλη του 1830, όπου η συνάντηση της ανυπότακτης Τσιγγάνας Κάρμεν με τον δεκανέα Δον Χοσέ πυροδοτεί μια καταστροφική αλυσίδα γεγονότων. Όταν ο Χοσέ, παρασυρμένος από τη γοητεία της, τη βοηθά να δραπετεύσει, η πτώση του προμηνύεται αναπόφευκτη. Η εμφάνιση του διάσημου ταυρομάχου Εσκαμίγιο, που κερδίζει την καρδιά της Κάρμεν, και η μάταιη παρέμβαση της πιστής Μικαέλας για να επαναφέρει τον Χοσέ κοντά στην ετοιμοθάνατη μητέρα του οδηγούν τη ζήλια του στα άκρα. Στην τελική αντιπαράθεση έξω από την αρένα της Σεβίλλης, η Κάρμεν αρνείται πεισματικά να απαρνηθεί τον εαυτό της, επιλέγοντας τον θάνατο έναντι της υποταγής. Την ώρα που το πλήθος αποθεώνει τον θριαμβευτή Εσκαμίγιο, εκείνη πέφτει νεκρή από το μαχαίρι του Χοσέ, επισφραγίζοντας με το αίμα της τη διαχρονική πάλη της γυναίκας απέναντι σε ένα κοινωνικό σύστημα που αδυνατεί να την ελέγξει.

Πρόκειται για μια συγκλονιστική ιστορία πάθους και ανυποταξίας η οποία, μέσα από τη μοναδικής έμπνευσης μουσική σύνθεση, ξετυλίγει με ωμότητα τους χαρακτήρες των ηρώων. Το λιμπρέτο των Μεγιάκ και Αλεβύ, βασισμένο στη νουβέλα του Μεριμέ, αφηγείται τη διεκδίκηση της απόλυτης ελευθερίας από μια γυναίκα που αρνείται να υποταχθεί στις κοινωνικές συμβάσεις. Η Κάρμεν δεν αφηγείται απλώς ένα μοιραίο ειδύλλιο, αλλά φωτίζει διαχρονικά ζητήματα αυτοδιάθεσης, έμφυλης βίας και της σύγκρουσης του ατόμου με τις πατριαρχικές δομές, καθιστώντας τη μουσική έναν «καθρέφτη» στον οποίο αντανακλώνται οι εσωτερικές συγκρούσεις και τα αδιέξοδα της κοινωνίας.

Στο πλαίσιο του θεματικού άξονα 2025/26 της ΕΛΣ «Η όπερα του μέλλοντος από τη μήτρα του παρελθόντος», ηΕΛΣ παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την πιστή αναπαράσταση της ιστορικής παγκόσμιας πρώτης της Κάρμεν, η οποία δόθηκε το 1875 στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού. Μέσα από εκτεταμένη μελέτη των εγχειριδίων σκηνοθεσίας καθώς και των σχεδίων κοστουμιών και σκηνικών της ιστορικής πρώτης παράστασης, το Παλατσέτο Μπρου Τζάνε – Κέντρο Γαλλικής Ρομαντικής Μουσικής δημιούργησε μια μοναδική ανασύνθεση της παράστασης, διατηρώντας τα εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια που είχε επιβλέψει προσωπικά ο Ζωρζ Μπιζέ πριν από 151 χρόνια.

Μέσα από την αναδημιουργία της πρώτης εκείνης παράστασης του 1875, η παραγωγή αυτή –η οποία έχει παρουσιαστεί με ιδιαίτερη επιτυχία στις όπερες της Ρουέν, των Βερσαλλιών, του Χονγκ Κονγκ, του Ανόι και του Ντάλλας– προσφέρει στο σύγχρονο κοινό τη δυνατότητα να ανακαλύψει την «πρώτη νεότητα» της όπερας αλλά και το πώς μπορούμε να «φωτίσουμε» το παρελθόν μέσα από σύγχρονους καλλιτεχνικούς μηχανισμούς.

Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο διακεκριμένος Γάλλος σκηνοθέτης της νεότερης γενιάς Ρομάν Ζιλμπέρ, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει σκηνοθετήσει σημαντικά έργα του ρεπερτορίου σε μεγάλα λυρικά θέατρα, όπως μεταξύ άλλων στις όπερες της Βαρκελώνης, της Νάπολης, του Ντάλλας, του Μπορντώ, των Βερσαλλιών, των Φεστιβάλ Αιξ αν Προβάνς και Μπάντεν-Μπάντεν κ.α. Η σκηνοθετική πρόκληση έχει να κάνει με τη δυνατότητα της δημιουργίας μέσα σε ένα πλαίσιο που μοιάζει εκ των προτέρων απολύτως καθορισμένο από τα σωζόμενα αρχειακά τεκμήρια της πρώτης παρουσίασης. Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Ρομάν Ζιλμπέρ, «εκείνο το μεθυστικό πράγμα: η ελευθερία!» δεν αναιρείται αλλά, αντιθέτως, οριοθετείται και επαναπροσδιορίζεται μέσα από τη βαθιά γνώση του υλικού. Τα εγχειρίδια σκηνοθεσίας, τα σχέδια σκηνικών και κοστουμιών, καθώς και οι ιστορικές πηγές, λειτουργούν όχι ως περιορισμός αλλά ως ένα γόνιμο πλαίσιο, «εντός του οποίου η ποικιλία, η δημιουργικότητα, η φαντασία και η λεπτότητα» μπορούν να αναδειχθούν. Εκεί όπου οι πηγές είναι εξαντλητικά ακριβείς, για παράδειγμα σε σχέση με τη διάταξη της σκηνής, τις κινήσεις της χορωδίας και τη γεωμετρία των σωμάτων, η σκηνοθεσία καλείται να ακολουθήσει όσο πιο πιστά γίνεται. Όμως, εκεί όπου «η πηγή μετατρέπεται ξαφνικά από φλυαρία σε επί της ουσίας σιωπή», ανοίγεται ο ουσιαστικός χώρος για δημιουργία και για διάλογο μεταξύ του ιστορικού τεκμηρίου και της νέας καλλιτεχνικής έκφρασης. Στις μεγάλες μελωδικές εκτάσεις, στα ντουέτα και στις στιγμές εσωτερικής έντασης, η εργασία μετατοπίζεται από τη σύνθεση της εικόνας στη μικροκλίμακα της ανθρώπινης έκφρασης, στη χειρονομία, στο βλέμμα, στη στάση του σώματος. Η σκηνοθεσία των ερμηνευτών καθίσταται έτσι μεγάλης σημασίας και επανέρχεται στο επίκεντρο, απαιτώντας ακρίβεια, επιμονή και μια σχεδόν ζωγραφική προσέγγιση του σκηνικού «ταμπλό». Μέσα από αυτή τη διαδικασία αναδεικνύεται και μια λιγότερο αναγνωρισμένη διάσταση του ρομαντικού θεάτρου, η λεπτότητα και η πειθαρχία του, που συχνά επισκιάστηκαν από μεταγενέστερες αντιλήψεις. Ο σύγχρονος σκηνοθέτης, εξοπλισμένος με αυτή τη γνώση, δεν αναπαράγει απλώς το παρελθόν, αλλά το ενεργοποιεί εκ νέου, εγγράφοντας τη δική του αισθητική υπογραφή. Και σε αυτό το σημείο, η ίδια η δραματουργία της Κάρμεν συναντά την καλλιτεχνική δημιουργία μέσα από τη σκηνοθεσία, την η ιδέα ότι «όποιος θέλει να είναι ελεύθερος είναι ελεύθερος», ιδέα μέσα από την οποία η ανασύνθεση μετατρέπεται σε μια ενεργή και ζωηρή εμπειρία ελευθερίας.

Η σκηνογραφία του έργου από τον Αντουάν Φονταίν, ο οποίος έχει μεγάλη εμπειρία στη δημιουργία σκηνικών κόσμων στην όπερα, κινείται ανάμεσα στην ιστορική τεκμηρίωση και τη δημιουργική ανασύνθεση, με διαφορετικό τρόπο και μέσα από τη σκηνοθεσία του έργου, καθώς η έλλειψη αυθεντικών σκηνικών στοιχείων απαιτεί την ερμηνεία του καλλιτέχνη στον σχεδιασμό των σκηνικών. Αντλώντας από εικαστικές πηγές της εποχής, ανασυντίθεται ένας σκηνικός κόσμος με ζωγραφισμένα τελάρα και προοπτικές, ενώ ο φωτισμός μέσα από σύγχρονα μέσα επιχειρεί να ανακαλέσει τη θερμή ατμόσφαιρα του φωταερίου. Παράλληλα, το ενδυματολογικό όραμα του εμβληματικού σχεδιαστή μόδας Κριστιάν Λακρουά για την Κάρμεν αντλεί στοιχεία από εικονογραφικές πηγές της εποχής, αξιοποιώντας σπάνια υλικά και τεχνικές, και επιχειρεί την προσέγγιση της αισθητικής και του πνεύματος του 1875, λαμβάνοντας υπόψη τις αναπόφευκτες αποστάσεις που θέτει ο χρόνος. Η ανακατασκευή των κοστουμιών δεν αντιμετωπίζεται ως αυστηρή αντιγραφή, αλλά ως μια ευαίσθητη «μετάφραση» των μορφών, των υφών και των χρωμάτων, που ζωντανεύουν εκ νέου επί σκηνής. Το αποτέλεσμα επιδιώκει να αποκαλύψει την αυθεντική λάμψη του έργου, μέσα από ένα φίλτρο θεατρικότητας και ποιητικής ατμόσφαιρας. Τη δημιουργική ομάδα συμπληρώνουν ο χορογράφος Βενσάν Σαγέ, ο οποίος επιμελείται την κίνηση των πρωταγωνιστών, των χορευτών και της Χορωδίας, και ο φωτιστής Ερβέ Γκαρύ, οι ατμόσφαιρες του οποίου συμβάλλουν στη σκηνική μαγεία της παραγωγής.

Την Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής διευθύνει ο ανερχόμενος αρχιμουσικός Κωνσταντίνος Τερζάκης,στην έκτη του συνεργασία με την ΕΛΣ, μετά την όπερα Μποέμ, τη συναυλιακή παρουσίαση της όπερας Flora mirabilis, τα μπαλέτα Κοππέλια και Κάρμεν και την Τελετή Απονομής των International Opera Awards 2025. Τη Χορωδία της ΕΛΣ έχει προετοιμάσει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος και την Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ η Κωνσταντίνα Πιτσιάκου.

Για την Κάρμεν η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει εξασφαλίσει ένα εξαιρετικό καστ διεθνούς ακτινοβολίας, σε συνδυασμό με σημαντικούς λυρικούς τραγουδιστές της ελληνικής οπερατικής σκηνής, τονίζοντας με αυτόν τον τρόπο τον ρόλο της ΕΛΣ ως διεθνούς κέντρου λυρικής δημιουργίας. Τον ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσουν οι Γκαέλ Αρκέζ, Ανίτα Ρατσβελισβίλι και Μαρίνα Βιόττι. Η καταξιωμένη Γαλλίδα μεσόφωνος Γκαέλ Αρκέζ, έχοντας ήδη αναμετρηθεί με τον ρόλο της Κάρμεν στις σημαντικότερες σκηνές της Ευρώπης (Όπερα του Παρισιού, Όπερα της Φρανκφούρτης, Βασιλική Όπερα του Λονδίνου), έρχεται στην ΕΛΣ για πέντε μοναδικές παραστάσεις. Παράλληλα, έχει καθιερωθεί διεθνώς μέσα από εμβληματικές ερμηνείες σε ρόλους του ρεπερτορίου της μεσοφώνου, όπως, μεταξύ άλλων, στον Θρίαμβο της Ιουδίθ του Βιβάλντι και στην Ιφιγένεια εν Ταύροις του Γκλουκ, επιβεβαιώνοντας τη βαθιά ερμηνευτική της δύναμη και τη φωνητική της ευελιξία. Μετά την αξέχαστη ερμηνεία της το 2018 στο Ηρώδειο η Ανίτα Ρατσβελισβίλι επιστρέφει στον ρόλο της Κάρμεν. Η κορυφαία μεσόφωνος, που έχει αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές για τις εμφανίσεις της στα σημαντικότερα λυρικά θέατρα του κόσμου, έχει αναμετρηθεί με μερικούς από τους πλέον απαιτητικούς ρόλους του ρεπερτορίου. Από το 2009, όταν έκανε το ντεμπούτο της στον ρόλο στη Σκάλα του Μιλάνου, έχει χαρακτηριστεί ως μια από τις εμβληματικότερες ερμηνεύτριες της Κάρμεν παγκοσμίως. Η βραβευμένη με Γκράμμυ Γαλλοελβετίδα μεσόφωνος Μαρίνα Βιόττι, με σημαντική διεθνή πορεία σε κορυφαία λυρικά θέατρα, συστήνεται για πρώτη φορά στο κοινό της ΕΛΣ, έχοντας εντυπωσιάσει στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού, όπου ερμήνευσε Κάρμεν, αλλά και χέβι μέταλ μουσική. Διακρίνεται για την ερμηνευτική της τόλμη και τη διάθεσή της να γεφυρώνει διαφορετικά μουσικά είδη, επαναπροσδιορίζοντας τα όρια της λυρικής τέχνης, ενώ έχει ξεχωρίσει σε ρόλους όπως η Κάρμεν του Μπιζέ, η Ροζίνα στον Κουρέα της Σεβίλλης του Ροσσίνι, η Σαρλότ στον Βέρθερο του Μασνέ κ.ά. Το 2019 έλαβε το βραβείο της «καλύτερης νέας τραγουδίστριας» στα International Opera Awards.

Ένας από τους πιο επιτυχημένους τενόρους των τελευταίων δεκαετιών, ο Τσαρλς Καστρονόβο, έχει καθιερωθεί ως ιδανικός ερμηνευτής του ιταλικού και του γαλλικού ρεπερτορίου, χάρη στη ζεστή, λυρική χροιά της φωνής του και τη βαθιά εκφραστικότητά του. Είναι γνωστός για τη δραματική του προσέγγιση στον ρόλο του Δον Χοσέ, τον οποίο έχει ερμηνεύσει στα σημαντικότερα λυρικά θέατρα παγκοσμίως. Ο Καστρονόβο θα μοιραστεί τον ρόλο του Δον Χοσέ με τον εξαίρετο τενόρο Αντρέα Καρέ, τον οποίο το ελληνικό κοινό θαύμασε στην πρόσφατη Μπαττερφλάι της ΕΛΣ στο Ηρώδειο. Ο Καρέ, με ιδιαίτερη γνώση του δραματικού ιταλικού ρεπερτορίου, έχει ερμηνεύσει μεγάλους ρόλους σε θέατρα όπως η Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης, η Σκάλα του Μιλάνου, η Βασιλική Όπερα του Λονδίνου κ.ά. Τον ρόλο του Εσκαμίγιο θα ερμηνεύσουν διακεκριμένοι Έλληνες καλλιτέχνες: ο διεθνώς καταξιωμένος βαρύτονος Διονύσης Σούρμπης, τον οποίοτο κοινό απόλαυσε πρόσφατα στον ρόλο του Φορντ στον Φάλσταφ του Βέρντι, ο Τάσος Αποστόλου,ένας από τους πιο σημαντικούς βαθύφωνους της γενιάς του, με σημαντικούς ρόλους του ρεπερτορίου στο ενεργητικό του και ο βαρύτονος της νεότερης γενιάς Νίκος Κοτενίδης. Αντίστοιχα, με έμφαση στο εγχώριο καλλιτεχνικό δυναμικό, τον ρόλο της Μικαέλας θα μοιραστούν αναγνωρισμένες υψίφωνοι της ΕΛΣ: η Βασιλική Καραγιάννη,μια από τις σημαντικότερες Ελληνίδες υψίφωνους της γενιάς της, με έντονη διεθνή παρουσία, ντεμπουτάρει στον ρόλο, όπως και η νεαρή σοπράνο Μαριλένα Στριφτόμπολα, ενώ η Μαρία Μητσοπούλου,έχοντας ερμηνεύσει αναρίθμητους ρόλους του ρεπερτορίου, επιστρέφει σε έναν από τους ρόλους που την έχουν χαρακτηρίσει. Τη διανομή συμπληρώνουν καταξιωμένοι και νεότεροι Έλληνες ερμηνευτές, οι Γιάννης Σελητσανιώτης, Γιώργος Παπαδημητρίου, Γιώργος Ιατρού, Σωτήρης Τριάντης, Χρύσα Μαλιαμάνη, Ματίνα Τσαρουχά, Χρυσάνθη Σπιτάδη, Διαμάντη Κριτσωτάκη, Χάρης Ανδριανός, Μάριος Σαραντίδης, Γιάννης Καλύβας και Ανδρέας Καραούλης.

Όπερα • Νέα παραγωγή • Ιστορική σκηνοθεσία του 1875

Κάρμεν

Ζωρζ Μπιζέ

30 Απριλίου, 2, 3, 5, 7, 14, 17, 20, 24, 26, 28 Μαΐου & 4 Ιουνίου 2026

Ώρα έναρξης: 19.00 (Κυριακή: 18.30)

Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος ΕΛΣ – Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος

Συμπαραγωγή: Μπρου Τζάνε Γαλλίας / Βασιλική Όπερα των Βερσαλλιών / Όπερα της Νορμανδίας (Ρουέν) / Παλατσέτο Μπρου Τζάνε – Κέντρο Γαλλικής Ρομαντικής Μουσικής

Εκτέλεση παραγωγής: Μπρου Τζάνε Γαλλίας

Κατασκευή σκηνικών: Ατελιέ Ντεβινώ και Εργαστήρια της Όπερας της Νορμανδίας (Ρουέν)

Δημιουργία κοστουμιών: Ατελιέ Καρακό και Εργαστήρια της Όπερας της Νορμανδίας (Ρουέν)

Έκδοση μουσικού υλικού: Choudens (αναθεώρηση: Παλατσέτο Μπρου Τζάνε)

Ιστορική τεκμηρίωση: Επιστημονική και ερευνητική ομάδα Παλατσέτο Μπρου Τζάνε

Μουσική διεύθυνση: Κωνσταντίνος Τερζάκης

Σκηνοθεσία: Ρομάν Ζιλμπέρ

Σκηνικά: Αντουάν Φονταίν

Κοστούμια: Κριστιάν Λακρουά

Χορογραφία: Βενσάν Σαγέ

Φωτισμοί: Ερβέ Γκαρύ

Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος

Διεύθυνση παιδικής χορωδίας: Κωνσταντίνα Πιτσιάκου