Μπορεί να συμφωνηθεί “στρατηγική εξόδου” από τον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν;- Τρεις αναλύσεις αποκαλύπτουν “αγκάθια” και αδιέξοδα

Τρεις αναλύσεις μεγάλων δυτικών μέσων ενημέρωσης σκιαγραφεί την θέση στην οποία βρίσκεται πλέον ο Ντόναλντ Τραμπ καθώς επιδιώκει να διαμορφώσει καθυστερημένα μια “στρατηγική εξόδου” από τον πόλεμο με το Ιράν, κατά τρόπο που να μπορεί να σημάνει ένα τέλος με νίκη των ΗΠΑ, ενώ την ίδια ώρα να καθησυχάσει και τις αγορές που κλυδωνίζονται επικίνδυνα ακόμα και με ακραία σενάρια στις πιθανές τιμές των καυσίμων αλλά και την επάρκεια.

Το ερώτημα που θέτουν το Atlantic, οι FT, και ο Economist (απόδοση από το KREPORT), είναι εάν έχουν εκκινήσει ήδη συνομιλίες Ουάσιγκτον- Τεχεράνης στο διπλωματικό παρασκήνιο ή όχι και κατά πόσο μπορούν να καταλήξουν σύντομα σε κάποιο αποτέλεσμα.

Atlantic: Έχει πράγματι ο Τραμπ «πολύ καλές» συνομιλίες με την Τεχεράνη;

Η εικόνα που προβάλλει η Ουάσινγκτον για «πολύ καλές και παραγωγικές συνομιλίες» με την Τεχεράνη συγκρούεται ευθέως με τη δημόσια διάψευση του Ιράν, αποκαλύπτοντας όχι μόνο την έλλειψη προόδου αλλά και τον περιορισμένο έλεγχο που έχουν οι δύο πλευρές τόσο στη σύγκρουση όσο και στο αφήγημά της.

Ο Ντ. Τραμπ παρουσίασε την απόφαση για πενθήμερη παράταση της προθεσμίας προς το Ιράν ως ένδειξη διπλωματικής κινητικότητας, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν «σημεία σύγκλισης» και διάθεση για συμφωνία. Αντίθετα, Ιρανοί αξιωματούχοι απέρριψαν την ύπαρξη διαπραγμάτευσης, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις ως απόπειρα επηρεασμού των αγορών και διαχείρισης της πίεσης.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, υπάρχει πράγματι κάποια μορφή έμμεσης επικοινωνίας μέσω τρίτων χωρών, όπως το Πακιστάν, με βασικό εργαλείο μια πρόταση 15 σημείων που περιλαμβάνει ζητήματα πυρηνικού προγράμματος και κυρώσεων. Ωστόσο, η απουσία επίσημης επιβεβαίωσης και η πλήρης άρνηση της Τεχεράνης υπονομεύουν την αξιοπιστία αυτής της διαδικασίας.

Το βασικό πρόβλημα φαίνεται να είναι διπλό:

Έλλειψη σαφούς στρατηγικής εξόδου: Η αμερικανική πλευρά συνεχίζει στρατιωτικές επιχειρήσεις χωρίς ξεκάθαρο πολιτικό στόχο για το τέλος της σύγκρουσης.

Ασυμμετρία αντιλήψεων: Οι ΗΠΑ παρουσιάζουν πρόοδο, ενώ το Ιράν υιοθετεί στάση άρνησης, ενισχύοντας την εικόνα αδιεξόδου.

Η κατάσταση αυτή εκτυλίσσεται σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο περιβάλλον, καθώς το Στενό του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά κλειστό, προκαλώντας αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και αυξάνοντας την πίεση προς την αμερικανική κυβέρνηση.

Παράλληλα, εσωτερικές και διεθνείς πιέσεις φαίνεται να επηρεάζουν τις αποφάσεις της Ουάσινγκτον. Σύμμαχοι προειδοποιούν ότι μια περαιτέρω κλιμάκωση—όπως πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές—θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη περιφερειακή σύρραξη ή ακόμη και σε αποσταθεροποίηση του Ιράν ως κράτους.

Οι δηλώσεις περί διαπραγματεύσεων λειτουργούν περισσότερο ως εργαλείο διαχείρισης της πολιτικής και οικονομικής πίεσης παρά ως ένδειξη ουσιαστικής προόδου προς μια συμφωνία.

FT: Μπορεί ο Τραμπ να συνάψει συμφωνία με το Ιράν;

Οι πρόσφατες δηλώσεις Τραμπ περί «παραγωγικών συνομιλιών» με το Ιράν έρχονται σε πλήρη αντίθεση με την κατηγορηματική διάψευση της Τεχεράνης, αναδεικνύοντας το βαθύ χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει τις δύο πλευρές. Παρά το άνοιγμα ενός περιορισμένου διπλωματικού παραθύρου, οι προϋποθέσεις για μια συμφωνία παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες.

Κεντρικό εμπόδιο αποτελεί η έλλειψη εμπιστοσύνης. Η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει με έντονη καχυποψία τις αμερικανικές προθέσεις, δεδομένου ότι στο παρελθόν στρατιωτικές ενέργειες συνέπεσαν με περιόδους διαπραγματεύσεων. Επιπλέον, οι απαιτήσεις των ΗΠΑ για πλήρη υποχώρηση του καθεστώτος εντείνουν την αδιαλλαξία της Τεχεράνης.

Το Ιράν θέτει ως βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία εγγυήσεις ασφάλειας, ώστε να αποτραπούν μελλοντικές επιθέσεις. Αντιλαμβάνεται τη σύγκρουση ως υπαρξιακή και έχει επιλέξει στρατηγική αύξησης του κόστους για τους αντιπάλους του, μέσω επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές και του περιορισμού της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Η επαναλειτουργία των Στενών αποτελεί κρίσιμο ζήτημα, αλλά δεν είναι εύκολη υπόθεση. Οι επιθέσεις και οι απειλές έχουν ήδη περιορίσει δραστικά τη διέλευση πλοίων, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν μπορεί να επιβάλει «διόδια» για τη διέλευση, ενισχύοντας περαιτέρω την επιρροή του.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει επίσης βασικό σημείο τριβής. Παρά τους ισχυρισμούς περί καταστροφής του, σημαντικά αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου εξακολουθούν να υπάρχουν. Ενδεχόμενες παραχωρήσεις από την ιρανική πλευρά, όπως ο περιορισμός ή η αραίωση του υλικού, συνδέονται με ευρύτερα ανταλλάγματα και διασφαλίσεις.

Παράλληλα, τα προγράμματα πυραύλων και drones του Ιράν θεωρούνται «κόκκινη γραμμή» για την Τεχεράνη, αλλά αποτελούν βασική ανησυχία για τις ΗΠΑ και τους περιφερειακούς συμμάχους τους. Η συνέχιση επιθέσεων από ιρανικής πλευράς δείχνει ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας δεν έχουν εξουδετερωθεί πλήρως.

Τέλος, το ζήτημα των κυρώσεων και της οικονομικής ανασυγκρότησης παραμένει ανοιχτό. Αν και δεν τίθεται πάντα ρητά, η άρση κυρώσεων αποτελεί κρίσιμο αίτημα για το Ιράν, ιδιαίτερα ενόψει των εκτεταμένων ζημιών που έχει υποστεί. Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά δεν δείχνει πρόθυμη να προχωρήσει σε τέτοιες παραχωρήσεις.

Συνολικά, παρά τις ενδείξεις κινητικότητας, το ενδεχόμενο διπλωματικής λύσης παραμένει ανοιχτό, αλλά εξαιρετικά αβέβαιο.

Economist: Η στροφή του Τραμπ δείχνει ότι αναζητά έξοδο από τον πόλεμο

Γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η στάση του Ντ. Τραμπ δεν αντικατοπτρίζει απλώς μια τακτική κίνηση, αλλά ίσως μια βαθύτερη επιθυμία να τερματιστεί η σύγκρουση. Η απόφασή του να αναστείλει τα πλήγματα σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές για πέντε ημέρες, την ώρα που το Ισραήλ συνεχίζει κανονικά τις επιθέσεις του, αναδεικνύει ένα αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των δύο συμμάχων.

Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι η διαφορετική προτεραιότητα των δύο πλευρών. Το Ισραήλ φαίνεται να βλέπει τον πόλεμο ως ευκαιρία για στρατηγική ανατροπή του Ιράν —ακόμη και αλλαγή καθεστώτος— ενώ ο Τραμπ δείχνει όλο και περισσότερο προσηλωμένος στη σταθεροποίηση της ενεργειακής αγοράς και στην αποφυγή μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Η κριτική του προς ισραηλινά πλήγματα σε ενεργειακούς στόχους ενισχύει αυτή την εντύπωση.

Παράλληλα, οι δηλώσεις περί διαπραγματεύσεων παραμένουν αμφιλεγόμενες. Ο Τραμπ μιλά για «παραγωγικές συνομιλίες», όμως το Ιράν τις διαψεύδει κατηγορηματικά. Αυτό δημιουργεί μια εικόνα ασάφειας, όπου δεν είναι ξεκάθαρο αν υπάρχει πραγματική διπλωματική διαδικασία ή αν πρόκειται για μια προσπάθεια διαχείρισης της κρίσης σε επικοινωνιακό επίπεδο.

Την ίδια στιγμή, η επί του πεδίου πραγματικότητα δεν επιβεβαιώνει την ιδέα μιας άμεσης νίκης. Παρά τις σημαντικές απώλειες και τα πλήγματα σε υποδομές και ηγετικά στελέχη, το ιρανικό καθεστώς δεν δείχνει να καταρρέει. Συνεχίζει να εκτοξεύει πυραύλους, διατηρεί επιχειρησιακή ικανότητα και δεν έχει εγκαταλείψει τους βασικούς του στόχους.

Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η αρχική εκτίμηση περί γρήγορης αποδυνάμωσης του Ιράν ήταν υπεραισιόδοξη. Αντί για μια σύντομη και αποφασιστική σύγκρουση, διαμορφώνεται ένα πιο παρατεταμένο και αβέβαιο σενάριο, στο οποίο καμία πλευρά δεν πετυχαίνει πλήρως τους στόχους της.

Επιπλέον, η στάση του Τραμπ ταιριάζει με ένα ευρύτερο μοτίβο: Την προτίμησή του για γρήγορες, εντυπωσιακές κινήσεις και αποφυγή μακροχρόνιας εμπλοκής. Αυτό ενισχύει την αίσθηση ότι η Ουάσινγκτον ενδέχεται να αναζητά έναν τρόπο εξόδου, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι δεν θα επιτευχθούν οι αρχικοί στρατηγικοί στόχοι της.

Συνολικά, φαίνεται ότι η σύγκρουση οδηγείται είτε σε μια παρατεταμένη φθορά είτε σε μια ατελή λήξη, με ένα Ιράν που, αν και αποδυναμωμένο, παραμένει ικανό να επηρεάζει τις εξελίξεις. Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το χάσμα μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ φαίνεται να διευρύνεται, αντανακλώντας διαφορετικές αντιλήψεις για το τι σημαίνει «νίκη» σε αυτόν τον πόλεμο.