Κοβέσι: Το ελληνικό Σύνταγμα μπλοκάρει την έρευνα για τα Τέμπη 

Η Λάουρα Κοβέσι αναρωτιέται αν η Ευρώπη θα μπορέσει ποτέ να αφήσει κάποιον να «κάνει τη δουλειά», και να αποκτήσει μια ανεξάρτητη αρχή που θα καταφέρει να χτυπήσει τη διαφθορά, σε συνέντευξή της στο Euractiv. Η Ευρωπαία Εισαγγελέας τοποθετεί στο επίκεντρο του προβλήματος θεσμούς και παγιωμένα συστήματα που καθιστούν τον έλεγχο εξαιρετικά δύσκολο.

Αναφέρεται στην Ελλάδα και στην υπόθεση των Τεμπών ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των θεσμικών περιορισμών που δεν επέτρεψαν στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να ερευνήσει την υπόθεση όσο βαθιά ήθελε. Εξηγεί πως το δυστύχημα των Τεμπών με τα 57 θύματα έχει συνδεθεί με την φερόμενη κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων.

Αναφερόμενη στο άρθρο 86 λέει πως: «Σε αυτήν την περίπτωση, δεν μπορούμε να βρούμε αποδεικτικά στοιχεία εκτός εάν αλλάξει το Σύνταγμα», είπε. «Είναι ήδη πολύ αργά, επειδή οι νόμοι δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά. Επομένως, αυτό είναι το μέγιστο που θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει και δεν είναι δυνατή καμία περαιτέρω ενέργεια».

Για την ίδια, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη της υπουργικής ασυλίας αλλά τα εμπόδια εκείνα που δεν επιτρέπουν στους εισαγγελείς ακόμη και να διαπιστώσουν τα γεγονότα και να αποδείξουν την ενοχή ή την αθωότητα. Η άρση της ασυλίας είναι απλώς η ελάχιστη προϋπόθεση για να λειτουργήσει η δικαιοσύνη, είπε. Το πρόβλημα, όπως υποστήριξε δεν περιορίζεται στην Ελλάδα.

«Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην καταπολέμηση της διαφοράς δεν είναι οι εγκληματίες»

«To πιο εξαντλητικό και κουραστικό κομμάτι της δουλειάς της ήταν η καταπολέμηση της θεσμικής τάσης της ΕΕ να αμβλύνει, να καθυστερεί και να γραφειοκρατικοποιεί την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς», ανέφερε η Ευρωπαία Εισαγγελέας η θητεία της οποίας λήγει το φθινόπωρο του 2026. 

Η Κοβέσι κατά τη θητεία της έχει επίσης αναφέρει πως ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τής είπε να ηρεμήσει τα δημόσια μηνύματά της σχετικά με την κλίμακα των υποθέσεων διαφθοράς και απάτης που αποκαλύπτονται από το γραφείο της. Εκείνη αντέδρασε. «Είπα: Πώς τολμάς να μου το λες αυτό; Είμαστε ανεξάρτητοι. Και αν υπάρχει υπόθεση, είναι εντολή μας να την διερευνήσουμε», θυμήθηκε, επισημαίνοντας σαρκαστικά ότι δεν μπορούσε να αγνοήσει τους ισχυρισμούς αν αυτοί περιλάμβαναν κορυφαίους αξιωματούχους της ΕΕ.  Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην προστασία των χρημάτων της ΕΕ δεν είναι μόνο οι εγκληματίες που προσπαθούν να τα κλέψουν, αλλά και τα πολιτικά και θεσμικά συστήματα της Ένωσης που εξακολουθούν να καθιστούν τον έλεγχο εξαιρετικά δύσκολο.

Η ΕΕ, υποστήριξε, έχει δημιουργήσει επίπεδα ελέγχων που αποσκοπούν στην πρόληψη των αδικημάτων, χωρίς πάντα να διασφαλίζει ότι αυτά λειτουργούν στην πράξη. «Έχετε πολλές αρχές, φορείς, γραφεία που υποτίθεται ότι αποτρέπουν την απάτη, κάνουν ελέγχους, υποβάλλουν εκθέσεις», είπε. «Και μετά, μια μέρα συνειδητοποιείτε ότι κανείς δεν κάνει πραγματικά αυτό που θα έπρεπε να κάνει».

Πρόσθεσε: «Μετά από 20 χρόνια πρόληψης, κοιτάξτε, είναι αυτό αρκετό; Είναι αυτό αρκετό;» είπε όταν παρουσίασε την ετήσια έκθεσή της, η οποία πέρυσι αποκάλυψε  περίπου 67 δισεκατομμύρια ευρώ σε ύποπτες απάτες και άλλα οικονομικά εγκλήματα.

Αντιδράσεις και προσπάθειες δυσφήμισης

Από λειτουργική άποψη, η Κόβεσι ανέφερε ότι η ΕΔΔΕ αντιμετωπίζει χρόνιους περιορισμούς πόρων σε μεγάλο μέρος της Ένωσης. Στο Βέλγιο – έδρα πολλών θεσμικών οργάνων της ΕΕ και σημαντικό κέντρο τελωνειακής και φορολογικής απάτης – η υπηρεσία της χρειαζόταν τουλάχιστον οκτώ εξουσιοδοτημένους εισαγγελείς, αλλά ξεκίνησε με μόλις δύο, συχνά χωρίς επαρκή αστυνομική υποστήριξη. Σε μια σημαντική υπόθεση απάτης, ανέφερε, είχε ανατεθεί μόνο ένας ερευνητής.

Η Κοβέσι μίλησε με εμφανή εκνευρισμό για τις εκστρατείες παραπληροφόρησης αλλά και για τις προσωπικές επιθέσεις που συχνά δέχεται και την ύπαρξη συντονισμένων προσπαθειών να δυσφημιστούν δημόσια οι εισαγγελείς, ενώ αυτοί παραμένουν δεσμευμένοι από το απόρρητο, ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Όπως ανέφερε η ομάδα της  «δέχτηκε συστηματικές επιθέσεις», στην Ελλάδα και στην Κροατία ενώ και η ίδια στοχοποιήθηκε από τη μεγαλύτερη ιδιωτική υπηρεσία πληροφοριών στον κόσμο, η ισραηλινή Black Cube, η οποία μάλιστα τώρα εμπλέκεται σε κατηγορίες για ξένη παρέμβαση στη Σλοβενία. «Ένας εισαγγελέας που δεν έχει εχθρούς δεν είναι πραγματικός εισαγγελέας», είπε με ένα χαμόγελο.

«Αν κρύβεις τη βρωμιά κάτω από το χαλί, δεν γίνεσαι πιο αξιόπιστος»

Ενώ αρνήθηκε να σχολιάσει τις εκκρεμείς υποθέσεις που αφορούν το Κολλέγιο της Ευρώπης ή τη διπλωματική υπηρεσία της Επιτροπής, η Κοβέσι απέρριψε τις επικρίσεις ότι η υπηρεσία της είχε ενεργήσει υπερβολικά επιθετικά.

«Αν κρύβεις τη βρωμιά κάτω από το χαλί, δεν γίνεσαι πιο αξιόπιστος», είπε. «Όσο υψηλότερη είναι η θέση σου στην ΕΕ, τόσο υψηλότερα πρέπει να είναι τα πρότυπα. Η υψηλή θέση δεν κάνει κανέναν πιο ενάρετο από τους άλλους — σημαίνει ότι πρέπει να αναμένεται από αυτούς να ακολουθούν τους κανόνες πιο αυστηρά».

Η αντίδραση της Κοβέσι στην αντίσταση που αντιμετωπίζει από πολλαπλά μέτωπα έχει λάβει διαδοχικό χαρακτήρα. Από την ανάληψη των καθηκόντων της το 2021, έχει κάνει αισθητή την παρουσία της όποτε ένιωθε ότι οι προειδοποιήσεις της υπηρεσίας της αγνοούνταν. Έχει αποστείλει επιστολές προς την Επιτροπή για να επισημάνει εμπόδια σε χώρες της ΕΕ, έχει εκφραστεί δημοσίως σε κοινοβουλευτικές ακροάσεις και στα μέσα ενημέρωσης και, όταν χρειάστηκε, απείλησε με νομικές ενέργειες, ακόμη και κατά της ίδιας της Επιτροπής, του θεσμικού οργάνου που έχει ως αποστολή να διασφαλίζει ότι η Εισαγγελία της ΕΕ μπορεί να εκτελέσει το έργο της.

Η απάντηση των Βρυξελλών για να βοηθήσουν την EPPO να εκτελέσει το έργο της σήμαινε πολύ συχνά εκθέσεις, ελέγχους, συμβουλευτικές μελέτες και ατελείωτες εσωτερικές διαδικασίες που δεν επιφέρουν ουσιαστική αλλαγή, υποστήριξε.

«Η Επιτροπή ξεκίνησε και πάλι μια νέα μελέτη», είπε σχετικά με τον τρόπο που η ΕΕ χειρίζεται τα αιτήματα για μεταρρύθμιση όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ που ορίζουν τον ρόλο της EPPO στα κράτη μέλη. «Είναι σπατάλη χρόνου και πόρων, δεν φοβάμαι να το πω.»

Πιεζόμενη εκ νέου σχετικά με τον αξιωματούχο της Επιτροπής που την είχε παροτρύνει να μετριάσει τον τόνο της, η Κοβέσι αρνήθηκε, ωστόσο, να απαντήσει, υποβαθμίζοντας τη σημασία της ταυτότητας του εν λόγω προσώπου. «Το όνομα δεν έχει σημασία», είπε. «Αυτό που έχει σημασία είναι ότι αυτή η νοοτροπία υπάρχει. Αυτό είναι το πρόβλημα.»