Όταν σβήσει η ενέργεια στον Κόλπο: Το απόλυτο παγκόσμιο σοκ 

Η πιθανότητα γενικευμένης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν και των χωρών του Περσικού Κόλπου, δημιουργεί ένα σενάριο που θα μπορούσε να οδηγήσει στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση που έχει γνωρίσει ποτέ ο πλανήτης.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη γεωπολιτική ένταση, αλλά για μια δυνητική κατάρρευση του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος, με άμεσες και αλυσιδωτές συνέπειες σε οικονομία, τρόφιμα και βιομηχανία.

Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί τη βασική «αρτηρία» της παγκόσμιας ενέργειας. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχονται καθημερινά περίπου 20 έως 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, δηλαδή σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Παράλληλα, από την ίδια περιοχή διακινείται περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου), με το Κατάρ να είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς στον κόσμο. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 75–80 εκατομμύρια τόνους LNG ετησίως που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.

Ήδη, τα πρώτα σημάδια κρίσης είναι εμφανή. Οι εντάσεις έχουν οδηγήσει σε περιορισμό της ναυσιπλοΐας, ενώ οι τιμές πετρελαίου έχουν ξεπεράσει τα 110–120 δολάρια ανά βαρέλι. Ωστόσο, το πραγματικά κρίσιμο σενάριο ξεκινά από το ενδεχόμενο στοχευμένων χτυπημάτων.

Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες πλήξουν ενεργειακές υποδομές του Ιράν και η Τεχεράνη απαντήσει χτυπώντας εγκαταστάσεις σε Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ ή Κατάρ, τότε δεν θα επηρεαστεί μόνο το πετρέλαιο, αλλά και το φυσικό αέριο.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, η αγορά LNG θα δεχτεί τεράστιο πλήγμα. Ακόμη και μερική διακοπή της ροής από το Κατάρ θα μπορούσε να αφαιρέσει από την αγορά 60 έως 80 εκατομμύρια τόνους LNG ετησίως, δηλαδή σχεδόν το ένα τέταρτο της παγκόσμιας προσφοράς. Αν το πέρασμα των Στενών του Ορμούζ κλείσει πλήρως, το έλλειμμα θα είναι άμεσο και δεν μπορεί να καλυφθεί βραχυπρόθεσμα, καθώς άλλοι προμηθευτές (ΗΠΑ, Αυστραλία, Αφρική) δεν διαθέτουν την απαραίτητη πλεονάζουσα παραγωγή ή τις υποδομές μεταφοράς για να καλύψουν το κενό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτή την εξέλιξη. Μετά τη μείωση των ρωσικών ροών, η ΕΕ βασίζεται όλο και περισσότερο στο LNG για να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες. Περίπου 25% των εισαγωγών LNG της ΕΕ προέρχεται άμεσα ή έμμεσα από τον Κόλπο, με το Κατάρ να αποτελεί βασικό προμηθευτή. Μια απώλεια ακόμη και του μισού αυτής της ποσότητας θα δημιουργούσε ένα ενεργειακό έλλειμμα της τάξης των 20–30 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως.

Οι συνέπειες για την ευρωπαϊκή οικονομία θα ήταν δραματικές. Η έλλειψη φυσικού αερίου θα οδηγούσε σε εκτόξευση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς το αέριο παραμένει βασικό καύσιμο για την παραγωγή ρεύματος. Βιομηχανικοί τομείς υψηλής κατανάλωσης ενέργειας —όπως η χημική βιομηχανία, η χαλυβουργία και τα λιπάσματα— θα αναγκάζονταν να μειώσουν ή να διακόψουν τη λειτουργία τους. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η οικονομική δραστηριότητα θα επιβραδυνόταν απότομα, οδηγώντας ουσιαστικά σε «πάγωμα» της οικονομίας.

Παράλληλα, η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα μεταφερόταν σε όλη την αλυσίδα παραγωγής, αυξάνοντας τις τιμές τροφίμων και βασικών αγαθών. Ο πληθωρισμός θα ενισχυόταν, ενώ τα κράτη θα αναγκάζονταν να δαπανήσουν τεράστια ποσά για επιδοτήσεις ενέργειας, επιβαρύνοντας τα δημόσια οικονομικά.

Συνολικά, αν υπάρξει συνδυασμός καταστροφής ενεργειακών υποδομών, διακοπής εξαγωγών LNG και κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, τότε η παγκόσμια αγορά θα δεχτεί ταυτόχρονα σοκ σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αυτό το διπλό πλήγμα, με απώλειες δεκάδων εκατομμυρίων τόνων LNG και εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως, δεν έχει ιστορικό προηγούμενο.

Με βάση τα δεδομένα, ένα τέτοιο σενάριο δεν θα οδηγήσει απλώς σε κρίση, αλλά σε μια συνολική ενεργειακή και οικονομική αναταραχή που θα μπορούσε να παραλύσει μεγάλες οικονομίες όπως αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να επηρεάσει βαθιά την παγκόσμια σταθερότητα.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής