Ανάλυση: Γνώριζε η Ουάσιγκτον για το πλήγμα στο South Pars; Γιατί άνοιξε τώρα το ενεργειακό μέτωπο

Μέχρι πριν από λίγες ημέρες, η εικόνα που εξέπεμπε η Ουάσιγκτον ήταν εκείνη μιας ελεγχόμενης κλιμάκωσης: υψηλή στρατιωτική ένταση, σκληρή ρητορική, πίεση προς την Τεχεράνη, αλλά αποφυγή ενός βήματος που θα μπορούσε να μετατρέψει τη σύγκρουση σε ανοιχτό πόλεμο κατά της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Η αμερικανική πλευρά έδειχνε να προτιμά την πίεση σε στρατιωτικές και ασφαλείας υποδομές, όχι όμως ένα άμεσο χτύπημα σε κρίσιμες εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου του Ιράν. Ακριβώς γι’ αυτό, η επίθεση στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του κοιτάσματος Νότιο Παρς δεν συνιστά απλώς ακόμη ένα επεισόδιο της σύγκρουσης, αλλά μια ποιοτική μετατόπιση με ευρύτερη γεωπολιτική σημασία.

Σπύρος Σιδέρης

Δεν πρόκειται μόνο για ένα στρατιωτικό μήνυμα αποτροπής, αλλά για τη συνειδητή επιλογή να μεταφερθεί η αντιπαράθεση από το πεδίο της ασφάλειας στο πεδίο της ενέργειας, δηλαδή στο πιο ευαίσθητο νεύρο της ιρανικής οικονομίας και, ταυτόχρονα, σε έναν από τους πιο ευάλωτους άξονες της παγκόσμιας αγοράς.

Οι προηγούμενες ενδείξεις έδειχναν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ και το αμερικανικό επιτελείο δεν επιθυμούσαν ένα τέτοιο άλμα. Δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών ανέφεραν ότι η αμερικανική πλευρά είχε αντιμετωπίσει με επιφυλακτικότητα ακόμη και ισραηλινές κινήσεις κατά εγκαταστάσεων καυσίμων στο Ιράν, ακριβώς επειδή ένα χτύπημα στην ενεργειακή υποδομή θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις τιμές, στον εφοδιασμό και στην εσωτερική αγορά καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ανησυχία ήταν προφανής: μια απότομη άνοδος των τιμών της βενζίνης θα είχε πολιτικό και οικονομικό κόστος στην αμερικανική εσωτερική σκηνή.

• Ωστόσο, η χθεσινή στοχοποίηση του Νότιου Παρς έδειξε ότι αυτός ο δισταγμός υποχώρησε. Και υποχώρησε όχι τυχαία, αλλά στο πλαίσιο μιας νέας λογικής. Η αφήγηση που διαμορφώθηκε τις τελευταίες ώρες είναι σαφής: η Αμερική είχε τον πολιτικό σχεδιασμό και τον συντονισμό, ενώ το Ισραήλ είχε την επιχειρησιακή εκτέλεση. Η διατύπωση αυτή δεν είναι δευτερεύουσα. Αντιθέτως, αποτυπώνει το πρότυπο μιας σύγκρουσης όπου η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διατηρεί στρατηγικό έλεγχο χωρίς να εμφανίζεται πάντοτε ως ο άμεσος εκτελεστής της επίθεσης.

Ο στόχος, άλλωστε, δεν ήταν συμβολικός. Το κοίτασμα Νότιο Παρς, ή Βόρειο Πεδίο όπως αποκαλείται από την πλευρά του Κατάρ, συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου στον κόσμο. Πρόκειται για κοινό κοίτασμα Ιράν και Κατάρ, με κομβική σημασία για την οικονομική και ενεργειακή σταθερότητα της περιοχής. Για την ιρανική πλευρά, η σημασία του είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς καλύπτει περίπου το 70% των αναγκών της χώρας σε φυσικό αέριο. Άρα, ένα χτύπημα σε εγκατάσταση επεξεργασίας αερίου εκεί δεν αγγίζει μόνο τη βιομηχανία των υδρογονανθράκων. Αγγίζει την ηλεκτροδότηση, τη βιομηχανική παραγωγή, τη θέρμανση και, τελικά, την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ουσία της αμερικανικής μετατόπισης. Εφόσον η Τεχεράνη άφηνε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης τα στενά του Ορμούζ, δηλαδή το στρατηγικό πέρασμα από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ροής πετρελαίου, η Ουάσιγκτον φαίνεται πως αποφάσισε να απαντήσει χτυπώντας την ενεργειακή δυνατότητα του Ιράν από μέσα. Όχι μόνο με απειλές κατά στρατιωτικών θέσεων, αλλά με στοχευμένη πίεση στην ίδια την καρδιά της παραγωγικής του βάσης. Με άλλα λόγια, το μήνυμα είναι σαφές: αν το Ιράν απειλήσει τη ροή της ενέργειας προς τον κόσμο, τότε και η δική του ενεργειακή υποδομή δεν θα μείνει στο απυρόβλητο.

• Η λογική αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως μορφή αποτροπής, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει και μια επικίνδυνη στρατηγική κλιμάκωσης. Διότι, από τη στιγμή που η ενέργεια μετατρέπεται από παράγοντα πίεσης σε άμεσο στόχο, η σύγκρουση παύει να αφορά μόνο στρατιωτικές ισορροπίες και εισέρχεται σε πολύ πιο ασταθές πεδίο. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για επιθέσεις κατά στρατιωτικών κέντρων, αλλά για επίθεση στην οικονομική υποδομή μιας χώρας και, κατ’ επέκταση, σε μια διεθνή αλυσίδα αλληλεξαρτήσεων.

Η ιρανική αντίδραση δεν άργησε. Η ανακοίνωση από το Στρατηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια ότι ο «εχθρός» πρέπει να αναμένει ισχυρή απάντηση για το χτύπημα στο κοίτασμα του Ασάλουγιε έδειξε ότι η Τεχεράνη εκλαμβάνει την επίθεση όχι ως περιφερειακό επεισόδιο, αλλά ως πέρασμα σε νέα φάση. Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η ρητή προειδοποίηση ότι οι ιρανικές δυνάμεις θα στοχοποιήσουν εγκαταστάσεις καυσίμων, ενέργειας και αερίου στην πηγή της επίθεσης. Από τη στιγμή εκείνη, ο κίνδυνος ενός ενεργειακού αντιποίνου έπαψε να είναι θεωρητικός.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η αντίδραση του Κατάρ. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Μάτζεντ αλ-Ανσάρι, κατήγγειλε το χτύπημα σε υποδομές που συνδέονται με το κοίτασμα, χαρακτηρίζοντάς το επικίνδυνο και ανεύθυνο βήμα. Η έμφαση της Ντόχα στην απειλή κατά της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας δεν ήταν διπλωματική υπερβολή. Λίγες ώρες αργότερα, τα γεγονότα φάνηκαν να επιβεβαιώνουν τον φόβο ότι η σύγκρουση είχε ήδη μεταφερθεί από τη γλώσσα των προειδοποιήσεων στη γλώσσα των αντιποίνων. Η καταγγελία για ιρανικό χτύπημα στη βιομηχανική πόλη Ρας Λαφάν υπογράμμισε ακριβώς αυτό: ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πια στο ιρανικό έδαφος, αλλά αγγίζει συνολικά τον Κόλπο.

• Εκεί βρίσκεται και η πιο ουσιαστική διάσταση της υπόθεσης. Η Αμερική φαίνεται πως αποφάσισε να χτυπήσει την κάρτα που θα μπορούσε να παίξει το Ιράν στο Ορμούζ, προτού αυτή χρησιμοποιηθεί πλήρως. Επέλεξε, δηλαδή, να στείλει μήνυμα όχι μόνο αποτροπής αλλά και προληπτικής αποδυνάμωσης. Όμως το αποτέλεσμα αυτής της επιλογής ίσως ξεπερνά την αρχική πρόθεση. Γιατί από τη στιγμή που η σύγκρουση μετατρέπεται σε πόλεμο κατά της ενέργειας, παύει να είναι μια περιορισμένη στρατιωτική αναμέτρηση και γίνεται κρίση με περιφερειακές και παγκόσμιες συνέπειες.

Με άλλα λόγια, το χτύπημα στο Νότιο Παρς δεν είναι απλώς μια ισραηλινή επιχείρηση με αμερικανική κάλυψη. Είναι η ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε πλέον το ρίσκο να ανοίξει το πιο επικίνδυνο μέτωπο της κρίσης: το μέτωπο της ενέργειας. Και όταν ανοίγει αυτό το μέτωπο, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η επόμενη φάση θα παραμείνει ελεγχόμενη.