Ανάλυση: Γιατί η Κίνα παραμένει σχεδόν αμέτοχη στον πόλεμο εναντίον του Ιράν

Η τεράστια διαφορά στρατιωτικών δυνατοτήτων μεταξύ του Ιράν από τη μία πλευρά και των ΗΠΑ και του Ισραήλ από την άλλη θέτει αναπόφευκτα το ερώτημα: ποιοι είναι οι σύμμαχοι της Τεχεράνης που θα μπορούσαν να αλλάξουν την πορεία του πολέμου; Το ερώτημα αυτό θέτει σε ανάλυσή του το aljazeera υπογραμμίζοντας ότι παρά την ανθεκτικότητα που επιδεικνύει η Τεχεράνη και την ικανότητά της να απορροφήσει το πρώτο πλήγμα –το οποίο φαίνεται ότι αιφνιδίασε ακόμη και την Ουάσιγκτον– η ισορροπία δυνάμεων παραμένει εμφανώς άνιση.

Το βλέμμα στρέφεται συνήθως προς την Κίνα, η οποία θεωρείται η μόνη μεγάλη δύναμη ικανή να ενισχύσει ουσιαστικά το Ιράν τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά. Πριν από την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων υπήρχαν μάλιστα ενδείξεις ότι το Πεκίνο επιθυμούσε να ενισχύσει τη θέση της Τεχεράνης. Λίγες ώρες πριν ξεκινήσουν οι επιθέσεις, το ειδησεογραφικό μέσο Middle East Eye επικαλούμενο ανώνυμους αξιωματούχους ανέφερε ότι η Κίνα είχε παραδώσει στο Ιράν επιθετικά και αμυντικά οπλικά συστήματα για την ενίσχυση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Πεκίνο είχε ήδη στείλει μη επανδρωμένα αεροσκάφη καμικάζι και συστήματα αεράμυνας, ενώ μετά τον λεγόμενο Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών Ιουνίου 2025, κατά τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, φέρεται να προμήθευσε το Ιράν με επιπλέον συστοιχίες πυραύλων εδάφους-αέρος.

Ωστόσο, μετά την έναρξη των μαχών και τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, η στάση του Πεκίνου παρέμεινε ιδιαίτερα συγκρατημένη. Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Ουάνγκ Γι καταδίκασε την επίθεση ως παραβίαση της ιρανικής κυριαρχίας και χαρακτήρισε τη δολοφονία «απαράδεκτη», δηλώνοντας ότι η χώρα του στηρίζει το δικαίωμα του Ιράν να διασφαλίζει την εθνική του ασφάλεια. Παρά τις δηλώσεις αυτές, η Κίνα δεν ανακοίνωσε καμία υλική στρατιωτική βοήθεια προς την Τεχεράνη.

Η επιφυλακτική στάση του Πεκίνου δεν αποτελεί έκπληξη. Αντίθετα, ευθυγραμμίζεται με τη μακροχρόνια κινεζική στρατηγική αποφυγής στρατιωτικών συμμαχιών. Η κινεζική διπλωματία απορρίπτει διαχρονικά αυτό που αποκαλεί «λογική των μπλοκ» στις διεθνείς σχέσεις και αποφεύγει να παρέχει άμεσες εγγυήσεις ασφάλειας ακόμη και σε χώρες με τις οποίες διατηρεί στενή συνεργασία.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του Ιουνίου 2025, η αντίδραση του Πεκίνου περιορίστηκε σε ανακοινώσεις που επέκριναν τις κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Μια ανοικτή στρατιωτική βοήθεια προς το Ιράν θα εξέθετε την Κίνα σε σοβαρούς οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους, με πιθανές κυρώσεις από την Ουάσιγκτον και επιπτώσεις στις βασικές οικονομικές της προτεραιότητες.

Με απλά λόγια, η σύγκρουση δείχνει ότι για την Κίνα η σχέση με το Ιράν παραμένει λιγότερο σημαντική από τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και την αποφυγή άμεσης αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Σε πρώτη ανάγνωση, οι σχέσεις Κίνας και Ιράν μοιάζουν ιδιαίτερα στενές.

Το 2021 υπέγραψαν μια 25ετή συμφωνία συνολικής στρατηγικής συνεργασίας, ενώ η Κίνα αποτελεί βασικό οικονομικό στήριγμα της ιρανικής οικονομίας, η οποία πλήττεται εδώ και χρόνια από διεθνείς κυρώσεις.

Το Πεκίνο απορρόφησε πάνω από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου το προηγούμενο έτος, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 13,5% των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου διά θαλάσσης. Παράλληλα, η Κίνα συνέβαλε στη μερική άρση της διεθνούς απομόνωσης της Τεχεράνης υποστηρίζοντας την ένταξή της στους οργανισμούς BRICS και Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης.

Οι οικονομικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών είναι σημαντικές: το Ιράν εισάγει από την Κίνα προϊόντα αξίας περίπου 18 δισεκατομμυρίων δολαρίων και εξάγει προς αυτήν περίπου 14,5 δισεκατομμύρια. Το εμπόριο με την Κίνα αντιστοιχεί σε πάνω από το ένα τέταρτο του συνολικού εμπορίου του Ιράν, ενώ κινεζικές ενεργειακές εταιρείες συμμετέχουν άμεσα στην εκμετάλλευση υπεράκτιων ιρανικών κοιτασμάτων.

Αυτή η οικονομική συνεργασία συνοδεύεται και από περιορισμένη στρατιωτική συνεργασία, όπως ανταλλαγή πληροφοριών και παροχή ορισμένων οπλικών συστημάτων. Ωστόσο, το επίπεδο αυτής της στήριξης μειώνεται αισθητά σε περιόδους πολέμου, όταν η Κίνα επιστρέφει στη γνώριμη διπλωματική της στάση: υποστήριξη της ιρανικής κυριαρχίας σε επίπεδο δηλώσεων αλλά αποφυγή εμπλοκής στη σύγκρουση.

• Ένας βασικός λόγος για αυτή τη στάση είναι η δομική ανισορροπία μεταξύ των δύο χωρών.

Το Ιράν χρειάζεται την Κίνα πολύ περισσότερο απ’ όσο η Κίνα χρειάζεται το Ιράν.

Από το 2019 η Κίνα αποτελεί τον κυριότερο προορισμό των ιρανικών εξαγωγών και από το 2014 τον μεγαλύτερο προμηθευτή εισαγωγών της χώρας. Αντίθετα, το Ιράν αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% του συνολικού παγκόσμιου εμπορίου της Κίνας.

Ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει ήδη εισέλθει στη δεύτερη εβδομάδα του χωρίς να διαφαίνεται άμεσο τέλος στη στρατιωτική κλιμάκωση

Την ίδια στιγμή, οι οικονομικοί δεσμοί της Κίνας με τις χώρες του Κόλπου είναι πολύ ισχυρότεροι. Το 2024 το εμπόριο μεταξύ Κίνας και των έξι κρατών του Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου έφτασε περίπου τα 257 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι περίπου 14 δισεκατομμυρίων με το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι για το Πεκίνο οι αραβικές οικονομίες του Κόλπου είναι πολύ σημαντικότερες εμπορικά από την Τεχεράνη.

• Η κινεζική στρατηγική καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργειακή ασφάλεια.

Περίπου το ένα τρίτο των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου και σχεδόν το ένα τέταρτο των εισαγωγών φυσικού αερίου διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, το οποίο έχει επηρεαστεί από τη σύγκρουση.

Το 2025 η Κίνα εισήγαγε περίπου 13,5% του πετρελαίου της από το Ιράν και άλλο 36,8% από παραγωγούς του Κόλπου που εξαρτώνται επίσης από το ίδιο θαλάσσιο πέρασμα. Συνεπώς, βασικός στόχος του Πεκίνου είναι η σταθερότητα της ναυσιπλοΐας και όχι η στρατιωτική στήριξη μιας πλευράς.

Για τον λόγο αυτό η Κίνα επένδυσε τα προηγούμενα χρόνια στη δημιουργία τεράστιων στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, τα οποία εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 1,1 δισεκατομμύρια βαρέλια — ποσότητα ικανή να καλύψει περίπου τρεις μήνες εισαγωγών.

Παράλληλα, το Πεκίνο διαφοροποιεί τις ενεργειακές του πηγές, ενισχύοντας τη συνεργασία με τη Ρωσία και επενδύοντας σε μεγάλα έργα όπως ο αγωγός φυσικού αερίου Power of Siberia 2.

• Ένας ακόμη παράγοντας είναι η ευρύτερη γεωπολιτική στρατηγική της Κίνας.

Το Πεκίνο επιδιώκει να αποφύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν τις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων ή διπλωματικών επαφών υψηλού επιπέδου.

Επιπλέον, η κινεζική στρατηγική δεν προβλέπει άμεση στρατιωτική παρέμβαση για την υπεράσπιση συμμάχων που βρίσκονται μακριά από τη γεωγραφική της περιφέρεια. Σε αντίθεση με τη βοήθεια που έχει προσφέρει σε χώρες του άμεσου γεωπολιτικού της περιβάλλοντος —όπως το Πακιστάν σε περιόδους έντασης με την Ινδία— η Μέση Ανατολή δεν θεωρείται περιοχή όπου το Πεκίνο θα διακινδύνευε στρατιωτική σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Με βάση τα παραπάνω, μια άμεση στρατιωτική εμπλοκή της Κίνας υπέρ του Ιράν θεωρείται εξαιρετικά απίθανη.

Το Πεκίνο μπορεί να συνεχίσει να προσφέρει διπλωματική υποστήριξη, οικονομική συνεργασία ή περιορισμένες στρατιωτικές εξαγωγές, όπως προηγμένα συστήματα αεράμυνας ή τεχνολογία μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Ωστόσο, η κινεζική στρατηγική αποφεύγει την παροχή εγγυήσεων ασφάλειας ή την άμεση εμπλοκή σε συγκρούσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες — ιδιαίτερα σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από τον άμεσο γεωπολιτικό της χώρο.

Συνολικά, η στάση της Κίνας στον πόλεμο αποτυπώνει μια ψυχρή γεωπολιτική εξίσωση: η διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας, της ενεργειακής ασφάλειας και της ισορροπίας στις σχέσεις με τις μεγάλες δυνάμεις θεωρείται πολύ πιο σημαντική από την υπεράσπιση ενός περιφερειακού εταίρου, ακόμη κι αν αυτός είναι το Ιράν.

Με πληροφορίες από aljazeera.net