PS/ Γιατί η “βαλκανοποίηση” του Ιράν θα προκαλέσει περιφερειακή καταστροφή

Η ιδέα της αποδυνάμωσης ή ακόμη και της διάλυσης του Ιράν σε μικρότερα εθνοτικά κράτη επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από τη σύγκρουση Ισραήλ–ΗΠΑ με την Τεχεράνη. Ωστόσο, μια τέτοια στρατηγική θα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη, προκαλώντας βαθιά αστάθεια σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και δημιουργώντας διαδοχικές κρίσεις που θα επηρέαζαν και τη Δύση, σύμφωνα με ανάλυση του Michael Burleigh στο Project Syndicate.

Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, ο στόχος του Ισραήλ δεν είναι μόνο η στρατιωτική αποδυνάμωση του Ιράν αλλά και η ενίσχυση αποσχιστικών κινημάτων στο εσωτερικό του, ώστε η χώρα να διασπαστεί σε μικρότερα κράτη βασισμένα σε εθνοτικές και θρησκευτικές ταυτότητες.

Καθώς το Ιράν είναι μια τεράστια χώρα με περίπου 93 εκατομμύρια κατοίκους και έκταση μεγαλύτερη από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία μαζί, η στρατιωτική κατάκτηση ή κατοχή του θεωρείται πρακτικά αδύνατη. Για τον λόγο αυτό, ορισμένοι κύκλοι στην Ουάσιγκτον και στο Τελ Αβίβ βλέπουν τη διάσπαση του κράτους ως εναλλακτική λύση.

Η λογική αυτής της στρατηγικής βασίζεται στη σύνθετη εθνοτική δομή του Ιράν. Μόνο περίπου το 61% του πληθυσμού είναι Πέρσες. Μεγάλες μειονότητες αποτελούν οι Αζέροι Τούρκοι, οι Κούρδοι, οι Βαλούχοι και οι Άραβες της επαρχίας Χουζιστάν. Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι η υποστήριξη αυτών των ομάδων θα μπορούσε να αποδυναμώσει το καθεστώς της Τεχεράνης ή ακόμη και να οδηγήσει σε εσωτερική εξέγερση.

Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες πολιτικές σπάνια οδηγούν σε σταθερότητα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα ενθαρρύνει αποσχιστικά κινήματα σε διάφορες περιοχές, μόνο για να τα εγκαταλείψουν όταν οι στρατηγικές προτεραιότητες άλλαξαν. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι Κούρδοι και οι Σιίτες στο Ιράκ μετά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, οι οποίοι εξεγέρθηκαν εναντίον του Σαντάμ Χουσεΐν με την ελπίδα αμερικανικής υποστήριξης, αλλά τελικά αφέθηκαν μόνοι τους απέναντι σε βίαιες καταστολές.

Μια διάσπαση του Ιράν θα δημιουργούσε επίσης σοβαρές γεωπολιτικές εντάσεις με γειτονικές χώρες. Η Τουρκία, για παράδειγμα, πολεμά εδώ και δεκαετίες το κουρδικό αυτονομιστικό κίνημα και δύσκολα θα δεχόταν την εμφάνιση ενός νέου κουρδικού κράτους στα σύνορά της. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση στρατιωτική επέμβαση της Άγκυρας και να προκαλέσει κρίση ακόμη και μέσα στο ΝΑΤΟ.

Επιπλέον, ένα «βαλκανοποιημένο» Ιράν θα ήταν εξαιρετικά ασταθές. Οι διαφορετικές εθνοτικές ομάδες θα μπορούσαν να εμπλακούν σε συγκρούσεις για εδάφη και πόρους, ενώ γειτονικά κράτη θα προσπαθούσαν να επηρεάσουν τις εξελίξεις προς όφελός τους. Το αποτέλεσμα πιθανότατα θα ήταν μια μακροχρόνια περίοδος εμφυλίων συγκρούσεων, εθνοκαθάρσεων και μαζικών μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.

Τέτοιες εξελίξεις θα είχαν σοβαρές συνέπειες και για τη διεθνή ασφάλεια. Η Μέση Ανατολή θα βυθιζόταν σε ακόμη μεγαλύτερη αστάθεια, ενώ οι δυτικές χώρες θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν νέες προσφυγικές κρίσεις και διαρκείς περιφερειακές συγκρούσεις.

Η ιδέα της διάλυσης του Ιράν μπορεί να φαίνεται ελκυστική σε ορισμένους κύκλους που επιδιώκουν να εξαλείψουν έναν ισχυρό περιφερειακό αντίπαλο. Ωστόσο, η ιστορία των δυτικών επεμβάσεων δείχνει ότι τέτοιες στρατηγικές συχνά οδηγούν σε απρόβλεπτες και καταστροφικές συνέπειες. Αντί να επιφέρει σταθερότητα, η διάσπαση του Ιράν θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο επίκεντρο μόνιμης κρίσης στη Μέση Ανατολή.