Ανάλυση: Τα συμπεράσματα του πρώτου 10ημερου των επιθέσεων στο Ιράν για το σχέδιο ΗΠΑ-Ισραήλ

Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σύνθετο γεωπολιτικό δίλημμα που αφορά τόσο τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ισραήλ, καθώς οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν διαμορφώνουν μια ασταθή στρατηγική εξίσωση με αβέβαιη έκβαση. Αναλυτές εκτιμούν ότι η πορεία της σύγκρουσης οδηγεί σε ένα ολοένα και πιο περίπλοκο πεδίο αποφάσεων για τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στρατιωτική πίεση, τις γεωπολιτικές συμμαχίες και την απρόβλεπτη δυναμική που μπορεί να πυροδοτήσει μια ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη.

Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, η ασφάλεια των βόρειων ισραηλινών οικισμών, αλλά και το ενδεχόμενο περαιτέρω διεθνοποίησης της κρίσης, την ώρα που μεγάλες δυνάμεις παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις.

Σύμφωνα με τον ανώτερο ερευνητή του αμερικανικού ινστιτούτου Cato Institute, Ντάγκλας Μπάντοου, παραμένει ασαφές ποια είναι η πραγματική στρατηγική της Ουάσιγκτον.

Όπως σημειώνει, είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαπιστωθεί τι ακριβώς επιδιώκει ο Ντόναλντ Τραμπ στην παρούσα φάση της σύγκρουσης, καθώς οι δημόσιες παρεμβάσεις του συχνά εμφανίζουν αντιφάσεις.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δείχνει να πιστεύει πως μπορεί να διαχειριστεί γεωπολιτικές κρίσεις μέσω προσωπικών χειρισμών, θεωρώντας ότι η αμερικανική ισχύς αρκεί για να αναδιαμορφώσει το πολιτικό τοπίο σε οποιαδήποτε χώρα.

• Ο Μπάντοου εκτιμά ότι η προσέγγιση της Ουάσιγκτον ενδέχεται να θυμίζει, σε κάποιο βαθμό, το μοντέλο που επιχείρησε να εφαρμόσει η αμερικανική διπλωματία στη Βενεζουέλα: την προσπάθεια, δηλαδή, προώθησης ενός πολιτικού προσώπου από το εσωτερικό του ίδιου του συστήματος εξουσίας, το οποίο θα μπορούσε να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας μέσα σε ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, ο ίδιος τονίζει ότι μια τέτοια στρατηγική είναι εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστεί στην περίπτωση του Ιράν, λόγω της πολυπλοκότητας του πολιτικού του συστήματος αλλά και της ισχυρής εσωτερικής συνοχής που εμφανίζει το καθεστώς σε περιόδους εξωτερικής πίεσης.

Παράλληλα, ο Αμερικανός αναλυτής υπογραμμίζει ότι η διεθνής απομόνωση που συνοδεύει την τρέχουσα σύγκρουση δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες για την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ. Όπως επισημαίνει, ακόμη και χώρες του Κόλπου, οι οποίες διατηρούν επιφυλάξεις απέναντι στην πολιτική της Τεχεράνης, εμφανίζονται απρόθυμες να στηρίξουν μια παρατεταμένη στρατιωτική αντιπαράθεση. Ο βασικός λόγος είναι ο φόβος για σοβαρές οικονομικές και ενεργειακές επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιοχή.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η ανάλυση του πολιτικού επιστήμονα και ερευνητή του Middle East Institute, Χασάν Μνέιμενε, ο οποίος θεωρεί ότι η σύγκρουση βρίσκεται σε μια φάση έντονης στρατιωτικής αβεβαιότητας. Κατά την εκτίμησή του, το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να προκαλεί σημαντικό κόστος στις χώρες της περιοχής μέσω στρατιωτικών ή έμμεσων επιθέσεων, χωρίς ωστόσο να διαθέτει τα μέσα για να ανατρέψει πλήρως την ισορροπία δυνάμεων.

• Ο Μνέιμενε επισημαίνει ότι είναι δύσκολο να αξιολογηθεί η πραγματική αποτελεσματικότητα των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων, καθώς το επίπεδο ενημέρωσης για τις στρατιωτικές εξελίξεις παραμένει περιορισμένο. Παρά τις εκτιμήσεις που διατυπώνονται περί αποδυνάμωσης της ιρανικής στρατιωτικής υποδομής, η πλήρης κατάρρευση του πολιτικού συστήματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν θεωρείται ρεαλιστικό σενάριο στο άμεσο μέλλον.

Σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, η πιθανότητα επιβίωσης του ιρανικού καθεστώτος παραμένει υψηλότερη από το ενδεχόμενο κατάρρευσής του. Ακόμη και αν υπάρξουν αλλαγές στο εσωτερικό πολιτικό σύστημα της χώρας, αυτές ενδέχεται να προκύψουν μέσα από μια διαδικασία προσαρμογής και όχι ως άμεσο αποτέλεσμα στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Ο ίδιος αναλυτής δεν αποκλείει, πάντως, το ενδεχόμενο ακραίων στρατηγικών επιλογών σε περίπτωση που η σύγκρουση φτάσει σε κρίσιμο σημείο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, σημειώνει, η χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων θα μπορούσε να θεωρηθεί από ορισμένους κύκλους ως μέσο επιβολής τετελεσμένων. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, θα άνοιγε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο κεφάλαιο στη διεθνή πολιτική, καθώς χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία παρακολουθούν τις εξελίξεις με προσοχή και ενδέχεται να επαναξιολογήσουν τη στάση τους.

• Την ίδια στιγμή, η κατάσταση στο Ισραήλ παρουσιάζει νέες προκλήσεις, ιδίως μετά την ενεργότερη εμπλοκή της Χεζμπολάχ στο μέτωπο της σύγκρουσης. Ο ειδικός σε ζητήματα ισραηλινής πολιτικής Άντελ Σαντίντ επισημαίνει ότι η ένταση των επιθέσεων από τη λιβανική οργάνωση ξεπέρασε τις αρχικές εκτιμήσεις των ισραηλινών στρατηγικών σχεδιαστών.

Επιπλέον, όπως σημειώνει, η έκταση των ιρανικών πυραυλικών επιθέσεων φαίνεται να ήταν μεγαλύτερη από ό,τι είχε προβλεφθεί, γεγονός που εξηγεί και το αυστηρό επίπεδο λογοκρισίας που έχει επιβληθεί στην ενημέρωση για τις ζημιές που προκαλούνται στο εσωτερικό του Ισραήλ.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στους οικισμούς του βόρειου Ισραήλ, οι οποίοι βρίσκονται κοντά στα σύνορα με τον Λίβανο. Σύμφωνα με τον Σαντίντ, οι ισραηλινές αρχές είχαν αρχικά διαβεβαιώσει τους κατοίκους ότι δεν θα χρειαστεί να εγκαταλείψουν τις περιοχές τους. Ωστόσο, η ένταση των επιθέσεων οδήγησε τελικά σε αναγκαστικές εκκενώσεις.

• Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια νέα στρατηγική εξίσωση: την άτυπη σύνδεση μεταξύ της ασφάλειας των βόρειων ισραηλινών οικισμών και της ασφάλειας της Τεχεράνης. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η Χεζμπολάχ επιχειρεί να επιβάλει μια νέα ισορροπία αποτροπής, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε κλιμάκωση εναντίον του Ιράν θα συνοδεύεται από αντίστοιχη πίεση στο ισραηλινό μέτωπο.

Παράλληλα, οι πρόσφατες επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις φαίνεται να εντείνουν τον κίνδυνο διεθνοποίησης της κρίσης. Μετά τις ισραηλινές επιθέσεις σε δεξαμενές καυσίμων στην Τεχεράνη, η απάντηση της Ιρανικής Επαναστατικής Φρουράς με πλήγματα στο διυλιστήριο της Χάιφα προκάλεσε έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Ο αρχισυντάκτης της ιρανικής εφημερίδας «Βεφάγκ», Μοχτάρ Χαντάντ, εκτιμά ότι η αντιπαράθεση μπορεί να οδηγηθεί σε ακόμη πιο επικίνδυνη κλιμάκωση. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν έχει προετοιμαστεί για μια μακρά σύγκρουση και διαθέτει εναλλακτικά σενάρια αντίδρασης, τα οποία θα μπορούσαν να επηρεάσουν όχι μόνο την περιοχή αλλά και την παγκόσμια οικονομία.

Όπως τονίζει, η ιρανική κοινωνία δύσκολα θα αποδεχθεί την αλλαγή του πολιτικού της συστήματος ως αποτέλεσμα εξωτερικής στρατιωτικής πίεσης. Αντίθετα, εκτιμά ότι η κλιμάκωση των επιθέσεων εναντίον της καθημερινής ζωής των Ιρανών θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη πιο έντονα πλήγματα κατά ισραηλινών ενεργειακών και στρατηγικών υποδομών, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε έναν πόλεμο με ευρύτερες διεθνείς συνέπειες.