Politico/Η FAFO στιγμή του Τραμπ: Τελικά οι ΗΠΑ χρειάζονται την Ευρώπη

Οι Γερμανοί παππούδες του Ντόναλντ Τραμπ ίσως γνώριζαν καλά τη λέξη που σήμερα νιώθουν αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παρακολουθώντας τον να κατηγορεί τους παραδοσιακούς συμμάχους της Αμερικής για έλλειψη στήριξης: Schadenfreude.  Έπειτα από έναν χρόνο επικρίσεων, προσβολών και απειλών προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ο Τραμπ ανακαλύπτει ξανά τη σημασία των ισχυρών συμμαχιών — εφόσον οι φίλοι του διαθέτουν στρατιωτικά μέσα που μπορεί να χρησιμοποιήσει.

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν θα ήταν πολύ ευκολότερος στις πρώτες του ημέρες αν ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δεν είχε αρνηθεί στα αμερικανικά βομβαρδιστικά την άδεια απογείωσης από βρετανικές βάσεις, όπως παραπονέθηκε ο Τραμπ αυτή την εβδομάδα.

Ο Στάρμερ, ωστόσο, μένει σταθερός στη θέση του, επιτρέποντας μόνο «αμυντικές» επιχειρήσεις από τις εγκαταστάσεις της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και στο εξωτερικό.

Περίπλοκες σχέσεις με Ισπανία και Γαλλία

Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ επίσης κρατά σκληρή στάση απέναντι στον Τραμπ, καταδικάζοντας τη στρατιωτική επιχείρηση στη Μέση Ανατολή ως παράνομη και αρνούμενος να επιτρέψει την απογείωση αμερικανικών αεροσκαφών από ισπανικά αεροδρόμια. Αυτό προκάλεσε την οργή του Τραμπ.

Παράλληλα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, διατηρώντας τον ρόλο του αυστηρού συμμάχου, χαρακτήρισε τον πόλεμο με το Ιράν επικίνδυνο και τόνισε ότι δεν συνάδει με το διεθνές δίκαιο, άρα δεν μπορεί να υποστηριχθεί.

Η ρήξη απειλεί πλέον να μετατραπεί σε μείζονα εμπορική αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η περίφημη «ειδική σχέση» Ηνωμένου Βασιλείου-Αμερικής βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση, καθώς πλησιάζει η 250ή επέτειος της αμερικανικής ανεξαρτησίας.

«Δεν έχουμε να κάνουμε με τον Ουίνστον Τσώρτσιλ», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Τραμπ, εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για τον Στάρμερ.

Κλιμάκωση διπλωματικής έντασης και εμπορικές απειλές

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, ανέφερε την Τετάρτη πως «ο Πρόεδρος αναμένει από όλη την Ευρώπη — όλους τους Ευρωπαίους συμμάχους μας — να συνεργαστούν σε αυτή την αποστολή που αφορά όχι μόνο τις ΗΠΑ αλλά και την Ευρώπη, για να εξουδετερωθεί το ιρανικό καθεστώς που απειλεί τόσο την Αμερική όσο και τους συμμάχους μας».

Η Λέβιτ ενημέρωσε τους δημοσιογράφους ότι η Ισπανία είχε πλέον «συμφωνήσει να συνεργαστεί» με τον αμερικανικό στρατό — ισχυρισμός που διαψεύστηκε άμεσα από τη Μαδρίτη.

Η σκληρή στάση των Ευρωπαίων ηγετών στο θέμα του Ιράν σηματοδοτεί μια καμπή στις διατλαντικές σχέσεις, θυμίζοντας πώς η εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ το 2003 υπονόμευσε επί χρόνια την εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών. Οι εντάσεις για μια νέα μεγάλη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ίσως αποβούν καθοριστικές για τη συνοχή της δυτικής συμμαχίας — ειδικά μετά από έναν χρόνο έντονης κρίσης στις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης.

«Υποθέτω ότι ο Πρόεδρος Τραμπ δεν προσπάθησε καν να ζητήσει τη στήριξη του ΝΑΤΟ για τον πόλεμο στο Ιράν — ίσως πίστεψε ότι δεν άξιζε», δήλωσε στην POLITICO η Έμιλι Θόρνμπερι, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της βρετανικής Βουλής και μέλος των Εργατικών. «Ίσως τώρα αντιλαμβάνεται τη σημασία μιας ευρείας συμμαχίας».

Οι επιπτώσεις της μονομερούς πολιτικής Τραμπ

Η επιθετική τακτική του Τραμπ μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο 2025 προκαλεί δυσφορία στην Ευρώπη. Περιόρισε δραστικά τη στήριξη στην Ουκρανία πιέζοντας το Κίεβο για μια άνιση ειρηνευτική συμφωνία, επέκρινε τους «αδύναμους» ηγέτες της ΕΕ για το μεταναστευτικό, απαίτησε την παράδοση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ και τώρα επιτίθεται στο Ιράν χωρίς διαβούλευση με βασικούς συμμάχους του ΝΑΤΟ.

Καθώς οι σύμμαχοι αρνούνται να εμπλακούν, ο Τραμπ και οι υποστηρικτές του φαίνεται πως δεν δείχνουν περισσότερη κατανόηση απ’ ό,τι οι Ρεπουμπλικάνοι επί Μπους όταν η Γαλλία είχε αρνηθεί τη συμμετοχή στον πόλεμο του Ιράκ πριν είκοσι χρόνια.

Το βράδυ της Τρίτης ο πρόεδρος χαρακτήρισε «απαράδεκτη» και «εχθρική» τη στάση της κυβέρνησης Σάντσεθ λόγω της απαγόρευσης χρήσης ισπανικών βάσεων από τα αμερικανικά μαχητικά κατά του Ιράν και απείλησε με διακοπή κάθε εμπορίου με την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ. Ο Σάντσεθ αντέδρασε άμεσα δηλώνοντας ότι δεν θα υποχωρήσει.

«Δεν πρόκειται να πάρουμε θέση αντίθετη στις αξίες μας υπό τον φόβο αντιποίνων», τόνισε ο Σάντσεθ σε τηλεοπτικό διάγγελμα προς το έθνος.

Μετακινήσεις στρατευμάτων και νέες πιέσεις

Aμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού, που βρίσκονταν στην Ισπανία, αποχώρησαν για άλλες ευρωπαϊκές βάσεις μετά την έναρξη των εχθροπραξιών στο Ιράν σύμφωνα με το Reuters. Ένας αξιωματούχος ανέφερε στην POLITICO πως κάποια αμερικανικά αεροσκάφη μεταφέρθηκαν προσωρινά στη Γαλλία.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ, συνέχισε τις επικρίσεις προς την Ισπανία δηλώνοντας σε τηλεοπτική συνέντευξη ότι η στάση της Μαδρίτης θέτει σε κίνδυνο τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν: «Οι Ισπανοί θέτουν σε κίνδυνο τις ζωές των Αμερικανών» σημείωσε χαρακτηριστικά.

Γερμανία: Το φωτεινό παράδειγμα στα μάτια του Τραμπ

Kάποιοι Ευρωπαίοι παραμένουν στα «καλά βιβλία» του Τραμπ. Κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον Λευκό Οίκο αυτή την εβδομάδα, ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς έλαβε τα εύσημα από τον πρόεδρο των ΗΠΑ επειδή επέτρεψε τη χρήση της βάσης Ράμσταϊν από τις αμερικανικές δυνάμεις. «Η Γερμανία ήταν εξαιρετική», δήλωσε ο Τραμπ. «Μας αφήνουν να προσγειωνόμαστε σε συγκεκριμένες περιοχές και το εκτιμούμε ιδιαίτερα».

Ο Τραμπ ξεκαθάρισε πάντως πως η Ουάσιγκτον δεν ζητά άμεση συμμετοχή των Γερμανών στις μάχες: «Δεν τους ζητάμε να βάλουν μπότες στο έδαφος ή κάτι τέτοιο», είπε χαρακτηριστικά.

Eυρωπαϊκή εξάρτηση από τις ΗΠΑ – Ποιο είναι το μέλλον;

Aκόμα κι αν οι Σάντσεθ, Στάρμερ και Μακρόν διατηρήσουν ακλόνητη στάση απέναντι στην αμερικανική πίεση, οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν πως χρειάζονται τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους.

Xωρίς τις πιέσεις του προέδρου προς τη Ρωσία είναι δύσκολο να υπάρξει διαπραγμάτευση για ειρήνη στην Ουκρανία· χωρίς τα αμερικανικά όπλα, το Κίεβο κινδυνεύει να χάσει στο πεδίο της μάχης.

Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης άλλης χώρας εξέφρασε την ελπίδα ότι περισσότεροι ηγέτες της ΕΕ θα μιμηθούν το παράδειγμα της Ισπανίας: «Αν θέλουμε διεθνές δίκαιο, τάξη βασισμένη σε κανόνες και πραγματική πολυμέρεια πρέπει να μπορούμε να εκφράζουμε ανησυχίες για τις ενέργειες των Αμερικανών. Πώς θα έχουμε διαπραγματευτικό χαρτί στον πόλεμο Πούτιν στην Ουκρανία αν δεν μπορούμε καν να φέρουμε αντιρρήσεις στον πόλεμο των ΗΠΑ κατά του Ιράν; Θα χάσουμε αξιοπιστία.»

Kινήσεις εντός κι εκτός Ευρώπης – Τα διλήμματα των συμμάχων

Aκόμη και στις ΗΠΑ υπήρχαν φωνές προειδοποίησης. Σύμφωνα με την Washington Post, ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων Nταν Κέιν, προειδοποίησε τον Τραμπ πως ένας πόλεμος χωρίς βασικούς συμμάχους θα ήταν πολύ πιο επικίνδυνος.

Kαι κυβερνητικοί αξιωματούχοι στην ΕΕ αναγνωρίζουν ιδιωτικά: «Ο Τραμπ χρειάζεται την Ευρώπη γι’ αυτό». Πριν ξεκινήσει η στρατιωτική επιχείρηση, ακόμα και σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο φέρονται να παρότρυναν τον πρόεδρο να μην επιτεθεί στο Ιράν — χωρίς αποτέλεσμα.

Bασικός αξιωματούχος του Λευκού Οίκου υποστήριξε υπό καθεστώς ανωνυμίας ότι η απαίτηση πλήρους ευρωπαϊκής στήριξης δεν είναι τόσο παράλογη όσο φαίνεται στους Ευρωπαίους — καθώς οι ΗΠΑ παραμένουν κρίσιμες για το ΝΑΤΟ. «Οι σύμμαχοί μας παραδέχθηκαν ότι είχε δίκιο για τις δαπάνες», είπε αναφερόμενος στη δέσμευση αύξησης των αμυντικών προϋπολογισμών που επέβαλε πέρσι ο Τραμπ. «Κάνουμε ακόμη πολλά για την Ευρώπη».

Kατέβασε ωστόσο τη σημασία της υπόθεσης Γροιλανδίας λέγοντας πως «δεν αποτελεί πλέον ζήτημα για εμάς».

Aβεβαιότητα για τη δυτική ισχύ – Ανήσυχοι οι ειδικοί

Tο ερώτημα δεν είναι ποτέ αν η Ευρώπη χρειάζεται τις ΗΠΑ αλλά αν η Ουάσιγκτον συνειδητοποιεί πόσο εξαρτάται κι εκείνη από τους παραδοσιακούς συμμάχους της. Όπως σημειώνει η ειδικός στις διατλαντικές σχέσεις Kονστάνς Στελτσενμίλερ, από το Brookings Institution: «Μια δύναμη που αισθάνεται ασφαλής στη νομιμότητα και πραγματικότητα της ισχύος της δεν συμπεριφέρεται έτσι ούτε προς λαούς ούτε προς άλλες χώρες».

“Αυτό που πραγματικά φοβίζει ακόμη κι εκείνους τους πιο επικριτικούς συμμάχους είναι μήπως γινόμαστε μάρτυρες αυτοκαταστροφής της αμερικανικής ισχύος”, προσθέτει η Στελτσενμίλερ. “Οι Ευρωπαίοι ανησυχούν πραγματικά βλέποντας αυτή την υπερβολή.”

Eπιχειρησιακοί κίνδυνοι στη Μεσόγειο – Οι επόμενες κινήσεις

Bρετανία, Γαλλία και Γερμανία συγκαταλέγονται πλέον στις χώρες που στέλνουν πολεμικά πλοία και άλλα μέσα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής — κυρίως για προστασία δικών τους συμφερόντων όπως ενίσχυση της άμυνας στην Κύπρο, όπου ιρανικό drone χτύπησε βρετανική βάση.

Kάθε τέτοια ανάπτυξη όμως στα όρια μιας κλιμακούμενης σύγκρουσης ενέχει κινδύνους· ακόμη κι οι «αμυντικές» δυνάμεις μπορεί να εμπλακούν τελικά στα πυρά. Δεν θα κινδυνεύουν μόνο Αμερικανοί ή Ισραηλινοί στρατιώτες τότε — κι αυτό αποτελεί μεγάλη απόφαση για όλους τους εμπλεκόμενους, όπως τόνισε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης.

(Συνεισφορές: Laura Kayali, Chris Lunday & Clea Caulcutt)

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.