Επίθεση στο Ιράν/ Με την ψυχρή γλώσσα της Ρεαλπολιτίκ – γιατί πού χώρος για άλλες;

Με την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση στο Ιράν, άνοιξε και πάλι ο ασκός του Αιόλου στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Και είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς πώς θα κλείσει και πότε. Μέχρι να κλείσει (προσωρινά;), θα συνεχίσουμε να μετράμε ανθρώπινα θύματα, μεγάλες καταστροφές και νέες πληγές στο ήδη ταλαίπωρο σώμα της διεθνούς νομιμότητας, γράφει ο καθηγητής Λουκάς Τσούκαλης στο KREPORT.

Ένας αέναος κύκλος βίας στη Μέση Ανατολή εδώ και πολλά χρόνια, προϊόν εθνικών και θρησκευτικών συγκρούσεων με ιστορικές καταβολές που ενισχύονται και πολλαπλασιάζονται λόγω παρεμβάσεων των Μεγάλων Δυνάμεων. Πλούσια η περιοχή γαρ σε Ιστορία και υδρογονάνθρακες. Και το μείγμα έχει αποδειχτεί εκρηκτικό.

Σύμφωνα με τις επίσημες δηλώσεις, οι βομβαρδισμοί του Ιράν από τον αέρα που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες του προέδρου Τραμπ και το Ισραήλ του πρωθυπουργού Νετανιάχου έχουν ως στόχο να ρίξουν το θεοκρατικό και τυραννικό καθεστώς των μουλάδων, να αποτρέψουν την απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν και να καταστρέψουν το ισχυρό οπλοστάσιο από βαλλιστικούς πυραύλους και drones που διαθέτει. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί ουσιαστικά εκ του αποτελέσματος. Όσο για τη νομιμότητα της επίθεσης, μόνον κάποιοι ρομαντικοί (και αιθεροβάμονες!) ασχολούνται ακόμη. Είναι χαρακτηριστικό των καιρών που ζούμε ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποφεύγουν και αυτές να αναφερθούν στο θέμα της νομιμότητας.

Ο πρόεδρος Τραμπ πήρε χωρίς αμφιβολία ένα μεγάλο ρίσκο αφού συντάχθηκε και πάλι με τη γραμμή Νετανιάχου, ο οποίος έχει πολύ περισσότερα να κερδίσει παρά να χάσει αποδυναμώνοντας τον ισχυρό εχθρό του Ισραήλ που ελέγχει οργανώσεις και σε άλλες χώρες. Αρκεί βεβαίως να είναι περιορισμένες οι απώλειες του Ισραήλ. Όσον αφορά όμως τις ΗΠΑ, η επιτυχία του εγχειρήματος δεν είναι διόλου προφανής, ενώ οι παράπλευρες απώλειες που προκύπτουν είναι ήδη σημαντικές.

Το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα και το καθεστώς εκεί (φρικτό όντως) έχει ρίζες βαθιές, οργάνωση και πολλά όπλα. Δεν θα πέσει εύκολα, αλλά ακόμη και αν πέσει το πιο πιθανό είναι ότι θα ακολουθήσει χάος ή εμφύλιος και όχι μια δημοκρατία που θα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και θα είναι φιλική προς τη Δύση. Δεν υπάρχει οργανωμένη αντιπολίτευση ούτε και προφανής διάδοχος (σίγουρα δεν είναι ο γιος του πρώην Σάχη). Δεν βοηθάει επίσης και η Ιστορία στις σχέσεις του Ιράν με τη Δύση, κυρίως με ΗΠΑ και Βρετανία λόγω προηγούμενων παρεμβάσεων στα πολιτικά πράγματα του Ιράν ακόμη και με δημοκρατία.

Το σχετικά πρόσφατο παρελθόν διδάσκει ότι οι προσπάθειες αλλαγής καθεστώτος με εξωτερικές στρατιωτικές παρεμβάσεις πολύ σπάνια πετυχαίνουν ακόμη και όταν στέλνουν στρατό οι παρεμβαίνοντες και όχι μόνον βομβαρδιστικά αεροπλάνα, πυραύλους και drones.

Ας θυμηθούμε τι έγινε στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, αλλά και στη Λιβύη νωρίτερα. Όσο για τη Βενεζουέλα, αποτελεί μια ιδιάζουσα περίπτωση που δεν προσφέρεται εύκολα για εξαγωγή παραδείγματος.

Αντιμέτωπο λοιπόν με υπαρξιακή απειλή, το καθεστώς στο Ιράν, έστω αποκεφαλισμένο, χτυπάει αδιακρίτως – εκεί που μπορεί – τις γειτονικές αραβικές χώρες συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών που είχαν καταβάλει μεγάλες προσπάθειες να αποτρέψουν την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση επενδύοντας στη συνέχιση των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Προφανώς, γιατί έβλεπαν από πριν τι επρόκειτο να τους έρθει. Και τώρα πληρώνουν μεγάλο τίμημα που πιθανότατα δεν θα είναι απλώς πρόσκαιρο.

«Αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων» είναι μια πιθανή αντίδραση από τους επιζώντες του καθεστώτος στην Τεχεράνη που θα ήταν ολέθριο λάθος να αποκλειστεί ως ενδεχόμενο. Όσο ακόμη διαθέτουν όπλα. Αλλά διαθέτουν και εντολοδόχους σε άλλες χώρες για επιθέσεις τρομοκρατικές ή άλλες. Όσο λοιπόν περισσότερο διαρκεί αυτός ο ακήρυκτος πόλεμος (χωρίς καν την έγκριση του Αμερικανικού Κογκρέσου), τόσο θα αυξάνεται το κόστος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, καθώς και την παγκόσμια οικονομία γενικότερα.

Εκ του αποτελέσματος λοιπόν θα κριθεί αυτό το εξαιρετικά ριψοκίνδυνο εγχείρημα που ανέλαβε ο Αμερικανός πρόεδρος, αν κρίνουμε αποκλειστικά με όρους ψυχρής Ρεαλπολιτίκ, γιατί όλα τα άλλα τα έχουμε πλέον αφήσει στους ρομαντικούς που έχουν απομείνει. Αυτοί, βλέπετε, μιλάνε ακόμη για ειρήνη και αξίες, για διεθνείς θεσμούς και κανόνες, για διάλογο και διπλωματία. Αλλά λιγοστεύουν συνεχώς σε μια εποχή που κυριαρχεί ολοένα και περισσότερο το δίκιο του ισχυρότερου.

Φοβισμένες και αμήχανες είναι οι ηγεσίες των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών που προσπαθούν απεγνωσμένα να λειάνουν τις γωνίες, να μειώσουν κινδύνους και κόστος για τις δικές τους χώρες. Γιατί ρόλο και άμεση επιρροή στα δρώμενα προφανώς δεν διαθέτουν. Ο νέος πόλεμος στη Μέση Ανατολή δημιουργεί περαιτέρω αστάθεια και πρόσθετα προβλήματα σε έναν ήδη μακρύ κατάλογο προβλημάτων για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ενώ ταυτόχρονα στρέφει την προσοχή του υπόλοιπου κόσμου ακόμη πιο μακριά από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Όσο για μας εδώ, σε επικίνδυνη εγγύτητα με τη φλεγόμενη περιοχή της Μέσης Ανατολής, θα πρέπει να ζυγίσουμε με ιδιαίτερη προσοχή και νηφαλιότητα την όποια εμπλοκή μας, έστω και έμμεση. Η εξωτερική πολιτική στην εποχή μας απαιτεί ικανότητες δεινού ακροβάτη που καλείται να ισορροπήσει σε επικίνδυνο ύψος και τεντωμένο σχοινί, συχνά χωρίς δίχτυ ασφαλείας.

(*) Ο Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής στη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων της Sciences Po στο Παρίσι και ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ.